سند ملی مُد و لباس؛ هویتبخشی ملی به پوشش
بهنظر میرسد در این سند که بر اساس چارچوب تدوین اسناد ملی حوزه فرهنگ تدوین شده بود با نگاهی فراگیر و شیوهای نوآورانه تلاش شده تا به حوزه مُد و لباس از چشماندازی مبتنی بر واقعنگری و بر اساس مقتضیات فرهنگی کشور نگاه شود.
در مقدمه این سند چنین عنوان شده است: پدیده مُد لباس با منشأ غربی، بهعنوان یکی از مؤلفههای فرهنگ و مبحث سبک زندگی از مواردی است که در این زُمره میگنجد و توجه به آن تلاشی جهادی و هوشمندانه میطلبد. علیرغم تلاشهای فراوان انجام شده در سالهای اخیر، به دلیل پیچیدگیهای وجودی «مُد» از یکسو و محیط بسیار متغیر فرهنگی-اجتماعی از سوی دیگر، کشور از گزند تأثیرات نوعِ غربی این پدیده مصون نبوده و راهکاری پویا و در خور برای کاهش یا از بین بردن تأثیرات آن در مرحله گذار تمدنی مهیا نشده است و در ادامه اشاره شده است که این سند با نصب العین قرار دادن بیانیه گام دوم انقلاب تدوین شده است.
صرفنظر از ایرادات احتمالی این سند به دو موضوع بسیار مهم در این سند پرداخته شده بود. نخست یک مفهوم تمدنی جدید که به نظر نویسندگان سند میتواند راهگشای سایر حوزههای فرهنگی هم باشد و دوم پرداختن به مقوله «مطالعات بدن» به عنوان یکی از مهمترین موضوعات روز کشور و جهان که تاکنون علیرغم اهمیت ویژه به دلایل مختلف در اسناد رسمی کشور چندان به آن پرداخته نشده بود.
در پیش نویس سند مد و لباس در مورد مُدام چنین نوشته شده بود: مفهوم مُدام یک ایده تمدنی برای طراحی است که بر اساس اقتضائات فرهنگی و روز جامعه ایران تهیه شده و میتوان از آن بهعنوان رویکردی در طراحی استفاده کرد. مفهوم مُدام به مرور زمان و در فرآیند گفتوگو شاکله خود را پیدا میکند، اما حرکت آن برای کمال و بهبودی هرگز متوقف نخواهد شد. نکته اساسی در تهیه این مفهوم عدم وابستگی آن به پدیده مُد است. به عبارتی نویسندگان تلاش کردهاند تا با مد نظر قرار دادن اقتضائات تمدنی بر خلاف اسناد پیشین یک ماهیت جدید بنا بگذارند و نه چیزی که فقط غربی نباشد.
اما نقطه عطف این سند پرداختن به موضوع بدن بهعنوان یک مسئله روز و پیشنهاد برنامههایی اجرایی برای پرداختن به این موضوع است. در بخشی از این سند بهعنوان یک تهدید معاصر چنین عنوان شده: مطالعات و مفهوم بدن در 100 سال اخیر به یکی از موضوعات جدی علوم اجتماعی و روانشناسی بدل شده. رابطه متقابل بدن و لباس و تغییرات مرتبط با آن محور اصلی مطالعات مرتبط با بدن است.
سیستمهای مُد از تغییر مفاهیم بدن سود زیادی میبرند و علاوه بر استفاده از مفاهیم مرتبط، راساً اقدام به اعمال برخی تغییرات میکنند. به عبارتی در برهه کنونی بهنظر میرسد این مهم در حال هدایت به سمتی است که طی آن، این لباس است که بر شکل و درک انسانها از بدنشان تأثیر میگذارد.
نویسندگان سند بخش زیادی از تغییرات سبک و نوع پوشش در کشور را مرتبط با تغییر خودانگاره بدن میدانند و در فهرست مسائل مرتبط با مد و لباس که در این سند به آنها پرداخته شده است بالاترین درجه فوریت را این موضوع اختصاص دادهاند. در شرایطی که طی سالهای اخیر نپرداختن به مقوله «بدن» به مثابه یک تابو سبب شده تا بسیاری از مسائل و مشکلات جامعه با واقعبینی حل نشود، بهنظر میرسد محتویات به روز سند ملی مد و لباس و تغییر دیدگاه دستاندرکاران به موضوعات اساسی میتواند امیدی برای حفظ و صیانت از فرهنگ ایرانی اسلامی باشد.