انتظار منفی از نگاه امام حسین علیهالسلام
کار حضرت امام حسین علیه السلام به عنوان الگویی تمام عیار برای همه ما شیعیان و پیروان ایشان است. تلاش برای احیاء دین و جامعه و زنده کردن هر چه بیشتر دین اسلام، آن هدف مقدسی است که حضرت بر آن تأکید میکنند. حضرت در رابطه با هدف حرکت منتظرانه خود میفرمایند: من براى سرکشى و عداوت و فساد کردن و ظلم نمودن از مدینه خارج نشدم.
بلکه، یعنى جز این نیست که من به منظور ایجاد اصلاح در میان امّت جدم خارج شدم، من در نظر دارم امر بمعروف و نهى از منکر نمایم. من میخواهم مطابق سیره جدم رسول خدا و پدرم على بن ابى طالب علیهم السّلام رفتار نمایم.
کسى که مرا به جهت اینکه حق میگویم قبول کند او به حق سزاوارتر است و کسى که دست رد به سینه من بگذارد من صبر میکنم تا خدا که بهترین حکمکنندگان است بین من و او داورى نماید».
طبق روایت مذکور به بررسی موارد آفات انتظار و به عبارت دیگر موارد انتظار منفی میپردازیم؛
1- سرمستی؛ و هوسبازی!
در کتب لغت "أشِراً " به معنای شدت سرخوشی و سرمستی آمده است. یعنی حضرت میفرماید حرکت و خروج و قیام و انقلابیگری من از روی سرمستی و سرخوشی نبوده است.
قرآن کریم نیز هدف قرار گرفتن هوسبازی و جاهطلبی را با صراحت تمام در مورد پیامبران خدا رد کرده و میفرماید: آیا از میان ما تنها بر او وحى نازل شده؟! نه، او آدم بسیار دروغگوى هوسبازى است! ولى فردا مىفهمند چه کسى دروغگوى هوسباز است!». وقتی امام معصوم هدف خود را مخالف هوس معرفی میکند قطعا وظیفه کسانی که خود را به عنوان منتظر میدانند نیز باید دوری از هوس و بریدن از نفس امّاره باشد. پس سرمستی و هواپرستس اولین مورد انتظار منفی است.
2- غرور به خاطر نعمت
"بطر" نیز در لغت به معنای نوعی بی خردی و حیرت است که انسان را به ناسپاسی از نعمتها و استفاده نادرست از آنها سوق میدهد. "من منتظرم!" یعنی متحیر نیستم و میدانم که از این نعمتهایی که الان در اختیارم است چگونه باید استفاده کنم یعنی اینکه سرمست و شیفته و بیبصیرت نیستم، بطر حالت شدت مرح را میگویند که آن هم به معنای شدت فَرَح و شادی است.
البته این تأکید در شدت شادی، شاید به همان معنای سرمستی از روی بی بصیرتی و کم خردی است. قرآن کریم نیز به این معنا اشاره کرده میفرماید: و چه بسیار از شهرها و آبادیهایى را که بر اثر فراوانى نعمت، مست و مغرور شده بودند هلاک کردیم!». این نمونه از انتظار در واقع منتظر نابودی شدن است!
3- اظهار محبت به همراه فساد
اگر از غفلت به عنوان پایه اساسی دو مورد قبلی غافل شویم کمکم به فساد روی میآوریم چه بخواهیم و چه نخواهیم! برای اینکه جایگاه این بحث را در مورد انتظار بیابیم توجه شما را به این آیات جلب میکنیم: و از مردم، کسانى هستند که گفتار آنان، در زندگى دنیا مایه اعجاب تو مىشود (در ظاهر، اظهار محبّت شدید مىکنند) و خدا را بر آنچه در دل دارند گواه مىگیرند.
(این در حالى است که) آنان، سرسختترین دشمنانند. (نشانه آن، این است که) هنگامى که روى برمىگردانند (و از نزد تو خارج مىشوند)، در راه فساد در زمین، کوشش مىکنند، و زراعتها و چهارپایان را نابود مىسازند (با اینکه مىدانند) خدا فساد را دوست نمىدارد». در این آیه شریفه بحث از فساد اقتصادی است که خود زیرمجموعه فساد اخلاقی است. منتظر باید قبل، حین و بعد از ظهور مراقب نفس خود از ارتکاب به هر گونه فسادی از هر نوعش باشد. و انتظار منفی انتظاری و اظهار محبتی با زبان است که به دنبال آن خرابکاری و عدم کنترل نفس در پرهیز از فساد است.
4- انتظار ظالمانه
از نظر لغت تعریف ظلم را « وضع الشیء غیر موضعه تعدّیا یعنی چیزی را از روی دشمنی در غیر جای خود قرار دادن». از آنجا که کارکرد منتظر از دید شیعه کارایی منتظر برای مثمر ثمر بودن در مسیر جامعه جهانی اسلامی است لذا منتظر باید اصول این کار که همان عدالت و قرار دادن هر کاری و چیزی در جای خودش است را به خوبی در وجود خو نهادینه کرده باشد.
این مطلب از قسمتی از دعای ندبه نیز به روشنی فهمیده میشود که میخوانیم: کجاست آن مهیا گشته براى ریشه کن کردن ستمکاران، کجاست آن که برای راست نمودن انحراف و کجى به انتظار اویند».
اگر قرار باشد که امام زمان عجلاللهتعالی فرجه به وسیله منتظرانشان کژی و انحراف و به عبارت بهتر ظلم را ریشه کن کنند آیا نباید منتظرانشان خود دور از ظلم و انرحاف و کژی باشند؟!
انتظار منفی آن شکل به ظاهر منتظرانهاست که رفتاری مخالف با آمادگی جهت یاری امام زمان علیه السلام از آن صادر میشود. در یک کلام اعمالی است که مطابق با سخن و عرض محبت زبانی نیست.