یک کارشناس مامایی با تأکید بر اینکه پایش 40 هفته‌ای دوران بارداری زنجیره‌ای پیوسته از اقدامات پیشگیرانه است، گفت: مراقبت‌های اصولی باید از دوره پیش از بارداری با مصرف مکمل‌های ضروری آغاز شود، در هفته‌های میانی با انجام سونوگرافی‌های NT و آنومالی برای بررسی سلامت جنین ادامه یابد و در ماه‌های پایانی نیز با کنترل فشار خون، مهار دیابت و ارزیابی دقیق حرکات جنین، زمینه را برای یک زایمان طبیعی و کم‌خطر فراهم سازد.
رعایت اصول مراقبتی از پیش از بارداری تا هفته‌های پایانی و انجام به‌موقع غربالگری‌ها، نقش بنیادینی در پیشگیری از عوارض بارداری و تضمین سلامت مادر و نوزاد ایفا می‌کند.
در همین راستا، برای بررسی جزئیات مراقبت‌های دوران بارداری، زمان‌بندی آزمایش‌ها و غربالگری‌ها و همچنین راهکارهای رسیدن به زایمانی ایمن، با کارشناس مامایی گفت‌وگو کرده‌ایم که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید:
پردیس رشادی، با تأکید بر اهمیت مراقبت‌های اصولی از ابتدای دوران بارداری، گفت: مراقبت‌های این دوره باید با بررسی دقیق وضعیت جسمی مادر و دریافت مکمل‌های ضروری آغاز شود.
وی با بیان اینکه پیش از بارداری، انجام آزمایش‌های ضروری و یک نوبت ویزیت تخصصی اهمیت زیادی دارد، اظهار کرد: در این مرحله وضعیت عمومی مادر ارزیابی شده و در صورت نیاز، مکمل‌هایی مانند اسیدفولیک و ویتامین D3 برای او تجویز می‌شود.
این کارشناس مامایی افزود: پس از مثبت شدن آزمایش خون و بررسی هورمون «بتا»، بارداری تأیید می‌شود؛ با این حال برای ارزیابی دقیق‌تر، انجام سونوگرافی در هفته‌های ابتدایی ضروری است. معمولاً از هفته هفتم یا هشتم بارداری، امکان بررسی وضعیت ساک حاملگی و تشکیل ضربان قلب جنین فراهم می‌شود.
رشادی خاطرنشان کرد: از آنجا که در برخی موارد بارداری به‌دلیل مشکلات ژنتیکی یا اختلالات رشد جنین، به‌صورت خودبه‌خودی متوقف می‌شود، پایش دقیق وضعیت قلب جنین در سونوگرافی‌های اولیه، یکی از مراحل حیاتی مراقبت‌های بارداری به‌شمار می‌رود.
*تهوع صبحگاهی و خستگی در هفته‌های نخست
رشادی با اشاره به علائم شایع هفته‌های اول مانند تهوع، استفراغ و خستگی گفت: این موارد معمولاً جای نگرانی ندارند، مگر اینکه کاهش وزن شدید یا استفراغ مداوم رخ دهد که در این صورت نیاز به مداخله پزشکی است.
وی برای کاهش تهوع صبحگاهی، مصرف مقدار کمی نان خشک یا بیسکویت پیش از خروج از رختخواب و همچنین تقسیم وعده‌های غذایی به مقدار کمتر و دفعات بیشتر را توصیه کرد.
وی، سونوگرافی NT هفته 10 تا 12 را برای بررسی ضخامت پشت گردن جنین و تشخیص احتمالی اختلالات کروموزومی از طریق ترکیب با آزمایش خون، حیاتی دانست و گفت: تفسیر این نتایج حتماً باید توسط متخصص طب مادر و جنین انجام شود.
این کارشناس تصریح کرد: در بارداری‌های پرخطر (مانند چندقلویی یا داشتن سابقه دیابت و فشار خون)، فاصله ویزیت‌ها باید کمتر باشد. همچنین عدم کنترل وزن و فشار خون در هر ویزیت، می‌تواند خطر مسمومیت بارداری و دیابت را به‌شدت افزایش دهد.
رشادی بر اهمیت پایش وضعیت روانی مادر در کنار معاینات جسمی تأکید کرد. رشادی افزود: تغییرات هورمونی می‌تواند منجر به اضطراب و نوسانات خلقی شود؛ لذا حمایت خانواده و دریافت مشاوره تخصصی در صورت تداوم این علائم، برای گذر از این دوران با آرامش ضروری است.
*مکمل‌های دوران بارداری باید طبق نظر پزشک مصرف شوند
وی، با تأکید بر اینکه مصرف مکمل‌ها باید صرفاً بر اساس نتایج آزمایش‌ها و نظر پزشک تعیین شود، اظهار کرد: نیاز مادر به مکمل‌ها در مراحل مختلف بارداری تغییر می‌کند و معمولاً از هفته شانزدهم، مصرف آهن ضروری است. با این حال، در صورت داشتن رژیم غذایی مناسب و نبود کمبودهای تغذیه‌ای، اصلاح برنامه غذایی اولویت دارد و مکمل‌های اضافی لزوماً تجویز نمی‌شوند.
کارشناس مامایی با اشاره به تغییرات گسترده جسمی و روانی در دوران بارداری افزود: این دوران مرحله‌ای حساس است که می‌تواند به‌دلیل تغییرات هورمونی، اضطراب، نگرانی یا نوسانات خلقی را در پی داشته باشد. با توجه به مسئولیت دوچندان مادر برای حفظ سلامت خود و جنین، معاینات روانی باید در کنار بررسی‌های جسمی، در تمام ویزیت‌ها لحاظ شود.
رشادی خاطرنشان کرد: حمایت عاطفی همسر و خانواده، در کنار مشاوره تخصصی در صورت تداوم علائم روانی، کلید اصلی برای سپری کردن این دوره با آرامش است.
*سونوگرافی آنومالی؛ بررسی دقیق اندام‌های جنین
رشادی با تشریح اهمیت سونوگرافی آنومالی (هفته‌های 18 تا 19) گفت: این سونوگرافی برای بررسی رشد اندام‌ها، وضعیت مغز، ستون فقرات و قلب جنین انجام می‌شود و امکان شناسایی بسیاری از ناهنجاری‌های ساختاری را فراهم می‌کند. در صورت مشاهده هرگونه مشکل، اقدامات بعدی با هماهنگی پزشک و مراجع قانونی صورت می‌گیرد.
وی همچنین به ضرورت غربالگری دیابت بارداری در هفته‌های 24 تا 28 اشاره کرد و افزود: هدف از آزمایش‌های خون و ادرار در این مرحله، شناسایی افزایش قند خون مادر است. در صورت تشخیص، مدیریت بیماری از طریق اصلاح رژیم غذایی، فعالیت بدنی و یا دارو انجام می‌شود؛ بنابراین کنترل دقیق آن برای سلامت مادر و جنین حیاتی است.
این کارشناس با بیان اینکه مادران از هفته 20 می‌توانند صدای قلب جنین را در حین معاینه بشنوند در خصوص وزن نیز اذعان کرد: افزایش وزن استاندارد برای مادران با وزن طبیعی، بین 4 تا 5 کیلوگرم است؛ بنابراین وزن‌های بالاتر از این میزان، نیازمند بررسی دقیق هستند.
رشادی درباره مداخلات دارویی توضیح داد: تزریق واکسن کزاز یا سایر واکسن‌های ضروری، و همچنین تزریق آمپول روگام (در صورت ناسازگاری عامل Rh بین مادر و جنین)، صرفاً باید بر اساس برنامه مراقبتی و نظر پزشک انجام شود. تأکید می‌کنم که مادران هرگز نباید به‌صورت خودسرانه اقدام به مصرف دارو یا واکسن کنند.
وی شرکت در کلاس‌های آمادگی زایمان را از هفته 20 بارداری توصیه کرد و گفت: این کلاس‌ها با آموزش تمرین‌های بدنی، روش‌های کنترل درد، شناسایی علائم زایمان و آمادگی روانی، مادران را برای لحظه تولد نوزاد آماده می‌کنند.
وی در ادامه با بیان اینکه کلاس‌های آمادگی زایمان، اطلاعات کاربردی درباره انتخاب بیمارستان، نقش همراه در حین زایمان و مراقبت‌های پس از تولد را نیز در اختیار مادر قرار می‌دهند تأکید کرد: حضور همسر در این آموزش‌ها، سطح حمایت از مادر را افزایش داده و با مجهز کردن زوجین به اطلاعات لازم، از بروز اضطراب و ورود ناآگاهانه به اتاق زایمان جلوگیری می‌کند. تجربه نشان می‌دهد همکاری زوجینِ آگاه با کادر درمان، فرآیند زایمان را تسهیل و رضایت‌بخش‌تر می‌کند.
این کارشناس مامایی با توصیه به انجام فعالیت‌های سبک گفت: در صورت نداشتن منع پزشکی، پیاده‌روی منظم (حداقل 20 دقیقه در روز) می‌تواند به بهبود وضعیت عمومی بدن و پیشگیری از عوارضی مانند دیابت و فشار خون کمک کند. با این حال، مادران باید در صورت مشاهده تنگی نفس، سرگیجه یا درد، فعالیت را متوقف کرده و با پزشک مشورت کنند.
رشادی همچنین بر لزوم هیدراتاسیون (مصرف آب کافی) و تغذیه متعادل تأکید کرد و افزود: مادران نباید خود را از مواد غذایی مورد علاقه محروم کنند، اما باید بر تنوع غذایی تمرکز کرده و از زیاده‌روی در مصرف قندها، شیرینی‌ها و کربوهیدرات‌های ساده پرهیز کنند.
وی با اشاره به مدیریت اختلالات متابولیک گفت: در صورت بروز دیابت بارداری، رعایت دقیق رژیم غذایی و ورزش‌های هدفمند، خط اول درمان است. باید به یاد داشت که کنترل قند خون با اصلاح سبک زندگی، بسیار ساده‌تر و کم‌عارضه‌تر از ورود به فاز درمان‌های دارویی پیچیده خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: از هفته 30 بارداری، بررسی دقیق رشد و سلامت جنین اهمیت دوچندانی می‌یابد؛ بنابراین پیگیری مستمر ویزیت‌های دوره‌ای توسط مادران الزامی است.
*بررسی رشد جنین با سونوگرافی
این کارشناس مامایی با اشاره به ضرورت سونوگرافی‌های پایان بارداری گفت: در ماه‌های آخر برای ارزیابی دقیق وزن و رشد جنین، انجام سونوگرافی ضروری است؛ این بررسی به‌ویژه برای مادران مبتلا به دیابت یا فشار خون، اهمیتی دوچندان دارد تا در صورت بروز هرگونه اختلال در رشد، اقدامات درمانی به‌موقع انجام شود.
رشادی در خصوص فواصل مراقبت‌های بالینی توضیح داد: از هفته 30 بارداری، مراجعات مادران به مراکز درمانی افزایش می‌یابد؛ به طوری که در بارداری‌های کم‌خطر ویزیت‌ها هر دو هفته یک‌بار و در بارداری‌های پرخطر به صورت هفتگی انجام می‌شود. در این جلسات، مواردی چون فشار خون، وزن مادر، وضعیت قرارگیری و ضربان قلب جنین پایش می‌شود که بی‌توجهی به این مراجعات می‌تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد.
وی بر لزوم شناخت الگوی حرکتی جنین توسط مادر تأکید کرد و افزود: «هترین زمان برای پایش حرکات جنین، پس از صرف غذا و در حالت استراحت به پهلوی چپ است. هرگونه کاهش محسوس در تعداد حرکات یا توقف طولانی‌مدت آن‌ها، یک زنگ خطر جدی محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، مادر باید بدون تأخیر به مرکز درمانی مراجعه کند تا با انجام بررسی‌هایی مانند نوار قلب جنین (NST)، سلامت او ارزیابی شود.
*بررسی وضعیت جنین و انتخاب روش زایمان
وی با تشریح دستورالعمل‌های هفته‌های پایانی گفت: از هفته 35، مراجعات مادران معمولاً به صورت هفتگی انجام می‌شود تا وضعیت رشد، قرارگیری جنین و شرایط کلی مادر پایش شود. در هفته‌های 37 و 38 نیز پزشک یا ماما با بررسی وضعیت جنین و بیمارستان محل زایمان، نوع زایمان مناسب را تعیین می‌کنند؛ البته در بارداری‌های پرخطر، این نظارت‌ها با فواصل کوتاه‌تر صورت می‌گیرد.
این کارشناس مامایی همچنین به معرفی تست NST پرداخت و افزود: NST یک روش غیرتهاجمی است که با استفاده از حسگرهای روی شکم، ضربان قلب و سلامت کلی جنین را بررسی می‌کند. همچنین از هفته 38، مادران با علائم شروع زایمان و نشانه‌های هشدار آشنا می‌شوند. در صورت نبود مشکل پزشکی، زایمان طبیعی معمولاً تا هفته 40 یا ابتدای هفته 41 به‌صورت خودبه‌خودی آغاز می‌شود، اما تصمیم نهایی همواره بر پایه شرایط مادر و جنین و نظر پزشک است.
رشادی در بخش پایانی با تأکید بر مزایای فیزیولوژیک زایمان طبیعی مطرح کرد: اگرچه برای کاندیدهای سزارین، زمان عمل از هفته 38 و 5 روز تعیین می‌شود، اما توصیه اکید ما به‌ویژه به مادران در نخستین تجربه بارداری، انتخاب زایمان طبیعی است. زایمان طبیعی نه‌تنها روند ریکاوری مادر را تسریع می‌کند، بلکه از نظر جسمی و روانی، تجربه‌ای ایمن‌تر، مطلوب‌تر و با عوارض بسیار کمتر نسبت به عمل جراحی سزارین به همراه دارد.

شهره کرمی