سیدمجتبی خیام‌نکویی روز چهارشنبه در آیین رونمایی از سند الگوی کشت استان مرکزی در اراک افزود: در ابتدای انقلاب با جمعیت 35 میلیون نفری کشور، 25 میلیون تُن محصولات کشاورزی تولید می‌شد، اما اکنون این رقم به 125 میلیون تُن افزایش یافته‌ است.
وی ادامه داد: 40 تا 50 درصد از این افزایش تولید به‌دلیل فشار بر منابع آبی و خاکی و بخش دیگر ناشی از رسوخ فناوری و دانش در بخش کشاورزی است.
رئیس سازمان آموزش، تحقیقات و ترویج کشاورزی کشور خاطرنشان کرد: 25 تا 30 درصد محصول بخش کشاورزی کشور از مزرعه تا سفره به ضایعات تبدیل می‌شود که غذای 25 میلیون نفر را می‌توان با این ضایعات تأمین کرد و این مهم شایسته کشور نیست.
خیام‌نکویی ضریب خودکفایی در بخش کشاورزی کشور را 80 درصد عنوان کرد و گفت: برای جبران کمبود 20 درصد تولید بخش کشاورزی، سالانه بین 10 تا 15 میلیارد دلار ارز از کشور خارج می‌شود.
وی ادامه داد: 90 درصد روغن ایران از خارج کشور وارد می‌شود و الگوی مناسبی برای مصرف در این حوزه وجود ندارد.
رئیس سازمان آموزش، تحقیقات و ترویج کشاورزی کشور اضافه کرد: 15 محصول اساسی در کشور وجود دارد که هفت تا هشت محصول آن راهبردی و استراتژیکی است و باید در مکان مناسب و شرایط اقلیمی و بازه زمانی مناسب تولید شود.
خیام‌نکویی اظهار کرد: اجرای الگوی کشت سالانه تا دو و دو دهم میلیارد دلار صرفه‌جویی ارزی برای کشور به همراه دارد و توسعه کشت گیاهان علوفه‌ای کم‌آب‌بر و اصلاح کشت سبزی و صیفی در راستای اجرای این طرح، در دستور کار قرار دارد.
رئیس سازمان آموزش، تحقیقات و ترویج کشاورزی کشور افزود: درصورتی که تا دو سال آینده آمار واقعی از سطوح زیر کشت، میزان تولید و تمام داده‌های تأثیرگذار در بخش کشاورزی بهینه‌سازی شود، یعنی برنامه‌ریزی و اجرای الگوی کشت درست است.
خیام‌نکویی با یادآوری وجود چند رویکرد برای تدوین سند الگوی کشت، عنوان کرد: براساس توافق با وزارت نیرو، هم‌اکنون 72 میلیارد متر مکعب آب به بخش کشاورزی کشور اختصاص یافت که باید ظرف مدت چهار سال به 60 میلیارد متر مکعب برسد، یعنی سالانه سه‌ میلیارد متر مکعب آب باید در بخش کشاورزی صرفه‌جویی شود.
وی ادامه داد: الگوی کشت برای 133 محصول تدوین شده است که اکنون تمرکز وزارت جهاد کشاورزی روی 15 محصول است که این محصولات 90 درصد سطح زیر کشت کشور را به خود اختصاص داده است و 14 محصول از مجموع این محصولات در استان مرکزی کشت می‌شود که 96 درصد سطح زیر کشت محصولات کشاورزی در این استان را شامل می‌شود.
رئیس سازمان آموزش، تحقیقات و ترویج کشاورزی کشور افزایش سهم امنیت غذایی استان‌ها در اجرای طرح الگوی کشت را از برنامه‌های این وزارتخانه عنوان کرد و گفت: سهم محصولات آبی 48 درصد و محصولات دیم 52 درصد است و این مهم در استان مرکزی شامل 56 درصد دیم و 44 درصد محصولات آبی است.
خیام‌نکویی اضافه کرد: استان مرکزی رتبه‌های خوبی در حوزه کشاروزی دارد که زیر سایه صنعت گم شده است و این استان قابلیت کشت محصولات کشاورزی تا 600 هزار تُن در سه‌ سال آینده را دارد و می‌توان در سال‌های آینده این رقم را به سه‌ میلیون و 600 هزار تُن رساند تا سهم استان مرکزی از تولید محصولات کشاورزی از دو و دو دهم درصد به 2 و 6 دهم درصد افزایش یابد.
رئیس سازمان آموزش، تحقیقات و ترویج کشاورزی کشور افزود: سه روش برای الگوی کشت درنظر گرفته شد که در روش واقع‌بینانه تولیدات بخش کشاورزی از 82 میلیون تُن با اجرای الگوی کشت در سال نخست به 91 میلیون تُن افزایش می‌یابد، در روش بدبینانه تولید محصولات کشاورزی از 82 میلیون تُن در این مدت به 85 میلیون تُن می‌رسد و در روش خوش‌بینانه، 16 میلیون تُن به تولیدات محصولات کشاورزی اضافه می‌شود.
خیام‌نکویی با بیان اینکه ایران 95 درصد زعفران دنیا را تولید می‌کند و تنها کشور تولید زرشک بدون دانه است، گفت: گردش مالی زعفران در دنیا 10 میلیارد دلار است که سهم ایران از این گردش، 450 میلیون دلار است.
وی امنیت غذایی کشور را مدیون فعالیت کشاورزان دانست و عنوان کرد: در تدوین الگوی کشت تشکل‌های ملی بخش خصوصی مشارکت و حضور داشتند و امکان حضور تشکل‌های بخش خصوصی 31 استان کشور وجود نداشت.
* طرح الگوی کشت تاکنون در 11 استان کشور رونمایی شده است
رئیس سازمان آموزش، تحقیقات و ترویج کشاورزی کشور اظهار کرد: طرح الگوی کشت تاکنون در 11 استان کشور رونمایی شده و اجرای این طرح دیکته‌شده نیست؛ در 11 استان پس از رونمایی، ابتکار و خلاقیت‌هایی از استان‌ها دیده شد که در سطح ملی تعمیم داده شده است.
خیام‌نکویی گفت: سال گذشته حدود 12 میلیون تُن گندم در کشور تولید شد و کشور به مرز خودکفایی رسید.
* 70 درصد تولیدات بخش سبزی کشور به ضایعات تبدیل می‌شود
معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی نیز در این نشست گفت: 70 درصد تولیدات بخش سبزی کشور به ضایعات تبدیل می‌شود و 30 درصد هم که به دست مردم می‌رسد، کیفیت لازم را ندارد.
«علیرضا مهاجر» افزود: حمل‌ونقل در راستای تولیدات بخش کشاورزی نیست و نیاز است از کامیون‌های یخچال‌دار برای حمل محصولات سبزی و صیفی استفاده شود.
وی ادامه داد: در اجرای طرح اصلاح الگوی کشت چند شرط دیده شد و در این طرح علاوه‌بر صرفه‌جویی در مصرف آب، ضایعات بخش کشاورزی کاهش می‌یابد و بهره‌وری در بخش کشاورزی و درآمد کشاورزان نیز افزایش پیدا می‌کند.
معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد: 12 میلیون هکتار اراضی زراعی در کشور وجود دارد که نیمی از آن آبی و نیم دیگر دیم است و در اراضی دیم با اصلاح الگوی کشت، افزایش عملکرد در واحد سطح، کاهش هزینه‌ها و استفاده از فناوری‌های نوین در دستور کار قرار دارد.
مهاجر گفت: اصلاح اجرای الگوی کشت در کشور توسط کشاورزان به‌صورت طبیعی و از صدها سال پیش با توجه به نیاز و اقلیم، اجرا شده و اصلاح این الگوی کشت برای تأمین نیاز کشور و بدون اینکه به آب و خاک لطمه‌ای وارد شود، در دستور کار قرار دارد.
وی هدف از اجرای الگوی کشت محصولات کشاورزی را ایجاد امنیت غذایی پایدار عنوان کرد و افزود: استقلال واقعی بدون تأمین امنیت غذایی پایدار، از معنا تهی است.
معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی گفت: سند الگوی کشت محصولات کشاورزی بر سه پایه نیاز جامعه، اقلیم و اقتصاد طراحی شده است و مرکزی یکی از استان‌های استراتژیک تولید محصولات کشاورزی محسوب می‌شود.
مهاجر افزود: همچنین باید آبیاری نوین جایگزین آبیاری سنتی شود، آبیاری تیپ و زیرسطحی بهره‌وری بالاتری نسبت به سایر شیوه‌های آبیاری نوین دارد، بنابراین باید از این شیوه‌ها در آبیاری سطوح زراعی استفاده شود.
وی اظهار کرد: وزارت جهاد کشاورزی تنها وزارتخانه‌ای است که کاربران آن روزبه‌روز درحال افزایش است و از دو میلیون و 400 هزار نفر کاربر در سال‌های گذشته، به سه میلیون و 600 هزار نفر افزایش یافته است.
در پایان این نشست از سند الگوی کشت استان مرکزی رونمایی شد.