پیشبینی جمعیتی، مبنای ساخت یا نوسازی مدارس روستایی در فامنین است
رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین در گفتوگو با سپهرغرب مطرح کرد: پیشبینی جمعیتی، مبنای ساخت یا نوسازی مدارس روستایی در فامنین است.
با نزدیک شدن به پایان تابستان و آغاز سال تحصیلی جدید، برای بررسی وضعیت مدارس شهرستان فامنین، شرایط آموزشی و زیرساختی و همچنین برنامههای پیشبینیشده برای سال تحصیلی پیش رو، با هادی راسخی، رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین، به گفتوگو پرداختهایم.
رئیس آموزشوپرورش فامنین با اشاره به اینکه حدود 80 درصد مدارس این شهرستان در مناطق روستایی قرار دارند، اظهار کرد: پراکندگی مدارس روستایی و پایین بودن جمعیت دانشآموزی در برخی روستاها، از مهمترین چالشهای آموزشوپرورش فامنین در حوزه تأمین نیروی انسانی، نگهداری فضاهای آموزشی و توسعه زیرساختها است.
هادی راسخی افزود: از حدود 100 مدرسه موجود در شهرستان فامنین، حدود 83 مدرسه در مناطق روستایی و حدود 18 مدرسه در مناطق شهری قرار دارند. در برخی موارد نیز دو مدرسه در یک فضای آموزشی واحد فعالیت میکنند؛ برای نمونه، مدرسه حضرت زهرا در مقطع متوسطه دوم در رشتههای فنیوحرفهای و کاردانش در یک فضای آموزشی مشترک مستقر است.
رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین ادامه داد: ازنظر تعداد دانشآموزان و معلمان، وضعیت فامنین تقریباً با شهرستانهای مجاور مانند رزن، بهار و آوج قابل مقایسه است، اما تعداد مدارس این شهرستان حدود 20 تا 40 درصد بیشتر بوده که دلیل اصلی آن پراکندگی مدارس در روستاها است.
راسخی تصریح کرد: در برخی روستاها مدرسهای با هفت دانشآموز، در روستای دیگر مدرسهای با هشت دانشآموز، در روستایی چهار دانشآموز و در روستایی دیگر حتی دو دانشآموز داریم. درمجموع ممکن است تعداد دانشآموزان چند روستا به 60 نفر برسد و اگر این دانشآموزان در یک مدرسه متمرکز شوند، تأمین فضای فیزیکی و نیروی انسانی برای یک مدرسه 60 نفره، بسیار آسانتر و منطقیتر از تأمین امکانات برای هشت مدرسه کوچک است.
وی گفت: به همین دلیل، آموزشوپرورش فامنین هم در حوزه نیروی انسانی و هم در زمینه فضاهای آموزشی، بهدلیل پراکندگی مدارس روستایی با مشکل مواجه است و این مسئله نسبت به شهرستانهای مجاور، کار را دشوارتر میکند.
راسخی یکی دیگر از مشکلات شهرستان را غیر بومی بودن بخش قابل توجهی از نیروهای آموزشی عنوان کرد و افزود: بسیاری از نیروهای آموزشی غیر بومی متقاضی انتقال به محل سکونت خود هستند و موضوع انتقال نیروها بخش قابل توجهی از انرژی نیروهای اداری آموزشوپرورش را که باید در طول تابستان صرف برنامهریزی برای آغاز سال تحصیلی کنند، به خود اختصاص میدهد.
وی ادامه داد: این موضوع انرژی مجموعه را میگیرد و میتوانستیم همین انرژی را به برنامهریزی و تمرکز بیشتر بر آغاز سال تحصیلی، اختصاص دهیم. این محدودیت در فامنین به روستایی بودن عمده مدارس و غیر بومی بودن نیروها بازمیگردد و بسیاری از نیروهایی که از همدان آمدهاند، متقاضی انتقال به همدان هستند.
* جذب حدود 300 نیروی جدید
رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین درباره برنامه این اداره برای جبران مشکل نیروی انسانی نیز اظهار کرد: طی چهار سال گذشته حدود 300 نیروی جدید به آموزشوپرورش شهرستان جذب یا وارد مجموعه شدهاند.
وی افزود: درحال حاضر حدود 700 نفر نیرو در آموزشوپرورش شهرستان فعالیت میکنند که حدود 300 نفر از آنها طی چهار سال اخیر جذب شدهاند.
راسخی ادامه داد: با توجه به برنامهریزیهای انجامشده و هدایت تحصیلی دانشآموزان، موفق شدیم درصد زیادی از این 300 نیروی جدید را از نیروهای بومی تأمین کنیم.
* برنامهریزی 7 ساله برای نوسازی مدارس روستایی
رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین درباره وضعیت امکانات مدارس روستایی ازجمله زیرساختها، سیستمهای گرمایشی، تجهیزات هوشمند، آزمایشگاه، کتابخانه، سرویسهای بهداشتی و فضاهای ورزشی نیز گفت: هنگام برنامهریزی برای فضاهای آموزشی باید چشمانداز چندساله و حتی هفتساله جمعیتی را درنظر بگیریم.
وی افزود: این برنامهریزی با ابتکار نیروهای آموزشوپرورش شهرستان دنبال شده و آمار متولدین هر روستا از شبکههای بهداشت و خانههای بهداشت دریافت میشود تا مشخص شود در سالهای آینده چه تعداد دانشآموز در هر روستا خواهیم داشت.
راسخی ادامه داد: اگر پیشبینی جمعیتی نشان دهد که تعداد دانشآموزان یک روستا در سالهای آینده به اندازهای خواهد بود که مدرسه آن روستا تعطیل نشود، نوسازی و ساخت مدرسه جدید در برنامه قرار میگیرد. مدارس بازران، مرغآباد، زرقان، رضا باقری و مدرسه شهیده سمیه، ازجمله نمونههایی هستند که در این چارچوب مورد توجه قرار گرفتهاند.
وی افزود: ممکن است مدرسهای مانند مدرسه روستای حسامآباد ازنظر سرویس بهداشتی، اتاقها، ایزوگام و دیگر بخشها وضعیت مناسبی نداشته باشد؛ در این شرایط ابتدا بررسی میشود که آیا در سالهای آینده همچنان دانشآموز در روستا وجود خواهد داشت یا خیر. اگر جمعیت دانشآموزی حفظ شود، ساخت مدرسه جدید در دستور کار قرار میگیرد و اگر این جمعیت وجود نداشته باشد، بهجای ساخت مدرسه جدید، بهسازی، شادابسازی و تعمیر مدرسه موجود انجام خواهد شد.
راسخی تأکید کرد: در تصمیمگیری برای ساخت، نوسازی یا تعمیر مدرسه، هم وضعیت فعلی و هم تعداد متولدین و چشمانداز جمعیتی روستا مورد توجه قرار میگیرد.
وی مهمترین چالش فعلی آموزشوپرورش را موضوع جوانی جمعیت و افزایش تعداد دانشآموزان دانست و گفت: امکانات و تجهیزات دولتی درحال تأمین بوده و لازم است خانوادهها و مخاطبان این موضوع، فرزندآوری را در برنامهریزی خود مورد توجه قرار دهند تا در آینده دانشآموز نیز برای استفاده از این امکانات وجود داشته باشد.
رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین ادامه داد: نمیتوان برای مدرسهای که میدانیم دو سال آینده دیگر دانشآموزی نخواهد داشت، همه زیرساختها را از ابتدا ایجاد کنیم. در چنین شرایطی، بهجای ساخت سرویس بهداشتی جدید، سرویس موجود را بهسازی و بازسازی میکنیم؛ اما اگر تعداد دانشآموزان روستا نشان دهد که چهار یا پنج سال آینده همچنان مدرسه فعال خواهد بود، ساخت سرویس بهداشتی، مدرسه و کلاس درس جدید در دستور کار قرار میگیرد.
* 27 مدرسه فاقد دیوارکشی و 17 مدرسه نیازمند سرویس بهداشتی
راسخی با اشاره به وضعیت زیرساختی مدارس روستایی فامنین، گفت: براساس آمار اولیه، حدود 27 مدرسه در شهرستان فاقد دیوارکشی هستند.
وی درباره علت اولویتبندی دیوارکشی مدارس اظهار کرد: برای یک مدرسه تککلاسه ممکن است محوطهای حدود چهار هزار متر مربع وجود داشته باشد که دیوارکشی کامل چنین فضایی هزینه بسیار زیادی دارد.
رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین افزود: در شرایطی که کل بودجه سالانه شهرستان ممکن است حدود پنج میلیارد تومان باشد، دیوارکشی یک مدرسه میتواند بخش قابل توجهی از این بودجه را مصرف کند؛ بنابراین نوسازی مدارس ناچار است براساس اولویتها، اقدام کند.
وی ادامه داد: ابتدا باید مشخص شود سرویس بهداشتی کدام مدرسه خراب است، ایزوگام کدام مدرسه نیاز به تعمیر دارد، آبخوری کدام مدرسه دارای مشکل است و کدام نیاز فوریتر بوده؛ بنابراین دیوارکشی 27 مدرسه نیز براساس بودجه و اولویتهای شهرستان انجام خواهد شد.
راسخی همچنین از وجود حدود 17 مدرسه نیازمند احداث یا اصلاح سرویسهای بهداشتی خبر داد و گفت: بخشی از این مدارس دارای سرویس بهداشتی کانکسی هستند.
وی با انتقاد از استفاده از سرویسهای بهداشتی کانکسی در مناطق سردسیر، اظهار کرد: این سرویسها برای مناطق سردسیری مانند همدان و اردبیل مناسب نیستند و در مناطقی مانند فامنین که از مهرماه تا فروردینماه هوا سرد است، امکان دارد دمای داخل سرویس فلزی به شدت کاهش یافته و حتی آب در آن یخ بزند؛ به همین دلیل، در برخی مدارس این سرویسها عملاً مورد استفاده قرار نمیگیرند.
* 2 مدرسه کانکسی در فامنین
رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین با اشاره به فعالیت دو مدرسه کانکسی در شهرستان، گفت: در یکی از روستاها سال گذشته تنها سه دانشآموز داشتیم که میتوانستند برای تحصیل به مدرسه روستای مجاور بروند، اما اهالی اصرار داشتند مدرسه در همان روستا ایجاد شود.
وی افزود: با وجود اینکه به اهالی اعلام شد فضای آموزشی مناسب وجود ندارد، آنها تأکید کردند حتی با استقرار کانکس، مدرسه در روستای خودشان ایجاد شود تا فرزندانشان مجبور نباشند برای تحصیل به روستای مجاور رفتوآمد کنند.
* شناسایی دانشآموزان بازمانده از تحصیل
راسخی درباره شناسایی کودکانی که بهدلیل کار در زمینهای کشاورزی، فقر یا شرایط فرهنگی خانواده از تحصیل بازمیمانند، گفت: در آموزشوپرورش از روره ابتدایی طرحی با عنوان شهید محمودوند اجرا میشود.
وی افزود: برای مثال، اگر براساس آمار موجود پیشبینی شود 720 دانشآموز پایه اول باید برای سنجش و ثبتنام مراجعه کنند، وقتی فرآیند ثبتنام آغاز میشود و تعداد ثبتنامشدهها کمتر از آمار پیشبینیشده است، آمار افراد باقیمانده از شبکه بهداشت دریافت و برای شناسایی و پیگیری وضعیت آنها اقدام میشود.
راسخی ادامه داد: شوراهای روستا نیز برای شناسایی این افراد و پیگیری مشکلاتی که مانع ثبتنام و تحصیل آنها شده است، پای کار میآیند.
وی با بیان اینکه هدف این طرح رسیدن به پوشش کامل تحصیلی است، اظهار کرد: با اجرای این فرآیند، آمار ثبتنامی ورود به پایه اول تقریباً به 99 درصد میرسد و پس از ورود دانشآموزان به مدرسه نیز تا پایان پایه دوازدهم، آمار آنها هرسال تحلیل و پیگیری میشود تا درصورت خروج فردی از چرخه تحصیل، وضعیت او مشخص شود.
* آموزش حضوری و مجازی در دوران جنگ
رئیس آموزشوپرورش شهرستان فامنین درباره وضعیت آموزش دانشآموزان روستایی در دوران تعطیلی مدارس بهدلیل تهدیدات امنیتی و جنگ نیز گفت: خوشبختانه روستایی در شهرستان نداریم که بهطور کامل به اینترنت دسترسی نداشته باشد، هرچند در برخی روستاها آنتندهی در حد نسل دوم یا سوم است و امکان دریافت خدمات مطلوب اینترنتی وجود ندارد.
وی افزود: از نخستین روزهای جنگ، دانشآموزان و معلمان بهصورت کاملاً اختیاری، خارج از فضای رسمی آموزشی، آموزش حضوری و رفع اشکال را دنبال کردند. در مواردی که خانوادهای تمایل به حضور دانشآموز در مسجد، حسینیه یا فضای دیگری نداشت، آموزش مجازی برای او فراهم بود.
راسخی در پایان سخنانش گفت: در تمام مقاطع و کلاسها، آموزش مجازی در ساعات صبح برقرار بود و در کنار آن، دانشآموزان متقاضی بهصورت حضوری با معلمان ارتباط داشتند. این روند از شنبه تا چهارشنبه ادامه داشت و آموزش حضوری در سطح شهر و روستا متوقف نشد، هرچند بهصورت غیر رسمی و با رویکرد جهادی انجام میشد.
براساس گفتوگوی انجامشده، کمبود حمایت و کمتوجهی نسبت به مدارس شهرستان فامنین، بهویژه مدارس روستایی، بهوضوح قابل مشاهده است. از آنجا که در بسیاری از این مدارس تعداد دانشآموزان حتی به 10 نفر نیز نمیرسد، به نظر میرسد کمجمعیت بودن آنها موجب شده است از نگاه ویژه و حمایت متناسب برای نوسازی، تعمیر، تجهیز و ایجاد شرایط مطلوب آموزشی، برخوردار نباشند.
اگرچه اداره آموزشوپرورش شهرستان فامنین در حد توان خود تلاش و با ابتکار و خلاقیت راهکارهایی برای مدیریت شرایط موجود دنبال کرده است، اما این تلاشها بهتنهایی پاسخگوی مشکلات مدارس روستایی نیست.
ازاینرو، ضروری است اداره کل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس همدان، اداره کل آموزشوپرورش استان، وزارت آموزشوپرورش، فرمانداری فامنین، بخشداریها و دهیاریها، بنیاد برکت، بنیاد علوی و خیرین مدرسهساز، در رفع این مشکلات نقش جدیتری ایفا کنند.
تداوم مشکلات زیرساختی و پراکندگی مدارس روستایی فامنین، ضرورت ورود هماهنگ این دستگاهها را دوچندان کرده است تا با تأمین اعتبار، نوسازی، بهسازی و تجهیز مدارس، شرایط آموزشی و زیرساختی مناسبتری برای دانشآموزان این مناطق فراهم شود.
