حفاظت از محیط زیست، مسئولیتی همگانی است و بازیافت پسماند، یکی از مؤثرترین راه‌ها برای کاهش آلودگی و حفظ منابع طبیعی محسوب می‌شود؛ شهر ملایر با آغاز فاز اجرایی «طرح تفکیک پسماندها در مبدأ» از اواسط آذرماه 1403، گامی مهم در راستای تحقق این مسئولیت برداشته است.

این طرح که براساس قانون مصوب سال 1383 و با مشارکت بخش خصوصی و شهروندان عملیاتی شده، نه‌تنها به کاهش حجم پسماندهای دفنی و جلوگیری از آلودگی خاک و آب کمک می‌کند، بلکه با جداسازی پسماندهای تر و خشک از مبدأ، ارزش اقتصادی قابل توجهی را نیز به چرخه بازمی‌گرداند.

موفقیت این پروژه زیست‌محیطی، بیش از هر چیز به همکاری و مشارکت فعال تک‌تک شهروندان، به‌ویژه بانوان که نقش کلیدی در مدیریت پسماند خانگی دارند، گره خورده است.

معاون خدمات شهری شهرداری ملایر با اشاره به مفاد ماده (4) آیین‌نامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها مصوب مردادماه 1383، اظهار کرد: طبق این آیین‌نامه، تمامی شهرداری‌های کشور موظف بوده‌اند تا پایان سال 1392 نسبت به جمع‌آوری تفکیک‌شده پسماندها اقدام کنند.

مجتبی داوری افزود: شهرداری ملایر پس از فرازونشیب فراوان و تلاش‌های مستمر در حوزه معاونت خدمات شهری، با تهیه و ارائه «طرح تفکیک پسماندها در مبدأ تولید»، سازوکار لازم برای اجرای این تکلیف قانونی را فراهم کرد.

داوری تصریح کرد: در پایان سال 1403 و پس از انتشار چندین مرحله فراخوان عمومی در روزنامه‌های محلی و کثیرالانتشار و برگزاری تشریفات قانونی مزایده، پیمانکار واجد شرایط انتخاب و عملیات اجرایی طرح از اواسط آذرماه سال‌جاری آغاز شد.

* اجرای موفق طرح بدون مشارکت آگاهانه شهروندان امکان‌پذیر نیست

معاون خدمات شهری شهرداری ملایر این طرح را رویدادی مهم و کم‌سابقه در تاریخ مدیریت شهری این شهر دانست و گفت: اجرای موفق تفکیک پسماندها در مبدأ بدون مشارکت آگاهانه و مسئولانه شهروندان امکان‌پذیر نیست؛ به‌طور معمول پسماندها به دو بخش «تر» و «خشک» (قابل بازیافت) تقسیم می‌شوند و شهرداری قانوناً موظف است برای هر دو بخش، سیستم جمع‌آوری جداگانه ایجاد کند.

داوری ادامه داد: با وجود گذشت سال‌ها از تصویب قانون مدیریت پسماندها، چیدمان ناوگان حمل‌ونقل پسماندها به‌گونه‌ای بود که عملاً امکان تحویل زباله‌های تفکیک‌شده برای شهروندان وجود نداشت و پسماندها به‌صورت مخلوط جمع‌آوری می‌شد.

به گفته وی با اجرای این طرح، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های مردم و مسئولان دلسوز شهر رفع شد و اکنون سیستم جمع‌آوری پسماندهای قابل بازیافت ایجاد شده و از اواسط آذرماه سال‌جاری به بهره‌برداری رسیده است.

* دریافت نقدی در ازای تحویل پسماند خشک

داوری درباره روش‌های همکاری شهروندان تصریح کرد: شهروندان ملایر و همچنین تمامی نهادها و ارگان‌ها شامل مراکز اداری، تجاری و آموزشی و نیز مراکز تولیدکننده پسماندهای انبوه مانند تالارها، رستوران‌ها، صنوف مشابه و صنایع، می‌توانند به روش‌های مختلف پسماندهای خشک قابل‌ بازیافت خود را به مجری طرح تحویل داده و بهای آن را به‌صورت نقدی یا در قالب مبادله کالا به کالا، دریافت کنند.

وی در تشریح بخش آموزشی طرح گفت: در این طرح سیستم آموزش چهره‌به‌چهره پیش‌بینی شده و آموزشگران که از میان بانوان فعال و علاقه‌مند به محیط زیست انتخاب شده‌اند، با حضور در درب منازل، ضمن ارائه توضیحات لازم، بسته آموزشی و مشوق‌های تعیین‌شده را در اختیار شهروندان قرار می‌دهند؛ همچنین برنامه زمان‌بندی روز و ساعت جمع‌آوری پسماند خشک به خانوار اعلام می‌شود.

معاون خدمات شهری شهرداری ملایر از شهروندان خواست پسماندهای خشک را از پسماند تر جدا کرده و مطابق برنامه زمان‌بندی ارائه‌شده، در یکی از روزهای مشخص هفته پسماند خشک قابل‌ بازیافت خود را به گروه اجرایی پیمانکار تحویل دهند و بهای آن را نقدی دریافت کنند.

* طراحی چهار مدل برای اجرای طرح تفکیک پسماند از مبدأ

وی از طراحی چهار مدل متفاوت با هدف جلب مشارکت حداکثری شهروندان در اجرای طرح تفکیک پسماندها در مبدأ خبر داد و گفت: به‌منظور تسهیل همکاری مردم، این طرح به‌صورت تلفیقی از چند الگوی اجرایی طراحی شده تا هر شهروند بتواند با توجه به شرایط خود، از طریق یکی از این مدل‌ها یا حتی چند مدل هم‌زمان، در طرح مشارکت داشته باشد.

داوری با اشاره به جزئیات مدل‌های مشارکت، افزود: در مدل نخست، جمع‌آوری پسماند خشک از درب منازل به‌صورت بلوکی و هفتگی انجام می‌شود و برای اجرای منظم این طرح، شهر ملایر به سه محدوده مشخص تقسیم و برای هر محدوده یک دستگاه خودروی وانت متحدالشکل درنظر گرفته شده است.

معاون خدمات شهری شهرداری ملایر تصریح کرد: محدوده فعالیت هر خودرو شامل 6 محله است و درمجموع شهر در قالب 18 محله زیر پوشش قرار دارد؛ برای هر محله، زمان جمع‌آوری پسماندهای خشک در یکی از روزهای هفته تعیین شده و این برنامه زمان‌بندی توسط آموزشگران طرح به شهروندان اعلام می‌شود.

* از آژانس بازیافت تا نرم‌افزار «بهروب»

وی ادامه داد: در مدل دوم، تحت عنوان آژانس بازیافت، شهروندان می‌توانند در هر ساعت از شبانه‌روز با شماره پنج‌رقمی 33331111 تماس گرفته و درخواست خود را برای جمع‌آوری پسماند خشک ثبت کنند؛ پس از اعلام آدرس محل سکونت یا فعالیت، عوامل اجرایی پیمانکار در کوتاه‌ترین زمان در محل حاضر شده و پسماند تفکیک‌شده را تحویل گرفته و مابه‌ازای آن را نقدی پرداخت می‌کنند.

داوری با اشاره به بهره‌گیری از ظرفیت فناوری‌های نوین، گفت: در مدل سوم، تحت عنوان جمع‌آوری برخط پسماند خشک، نرم‌افزاری به‌نام «بهروب» طراحی و معرفی شده است.

به گفته وی این نرم‌افزار فضای مناسبی برای ثبت درخواست جمع‌آوری پسماند توسط شهروندان فراهم کرده و عوامل اجرایی به محض مشاهده درخواست، به نشانی ثبت‌شده مراجعه و پسماند تفکیک‌شده را دریافت و بهای آن را پرداخت می‌کنند.

معاون خدمات شهری شهرداری ملایر مطرح کرد: نرم‌افزار بهروب به‌صورت رایگان از طریق کافه‌بازار قابل نصب است و شهروندان می‌توانند به‌آسانی از آن استفاده کنند.

داوری در تشریح آخرین مدل نیز اظهار کرد: در مدل چهارم، نصب غرفه‌ها و کیوسک‌های بازیافت در برخی محلات پیش‌بینی شده است؛ در مناطقی که امکان استقرار کیوسک وجود دارد، پیمانکار نسبت به نصب و راه‌اندازی آن‌ها اقدام کرده است تا شهروندانی که امکان تحویل پسماند از طریق روش‌های دیگر را ندارند، بتوانند پسماند خشک خود را مستقیماً به متصدی غرفه تحویل داده و وجه مربوطه را دریافت کنند.

وی افزود: در طرح تفکیک پسماندها در مبدأ، نیروی انسانی و ماشین‌آلات به‌گونه‌ای سازمان‌دهی شده‌اند که شهروندان بتوانند با ساده‌ترین شیوه‌ها و در کوتاه‌ترین زمان در اجرای طرح مشارکت کنند؛ بسترهای اجرایی نیز به‌نحوی فراهم شده که هیچ مانعی برای همکاری مردم وجود نداشته باشد.

* بانوان؛ نقطه عطف طرح تفکیک پسماند از مبدأ

داوری با تأکید بر نقش مؤثر بانوان در موفقیت این طرح، گفت: بخش قابل‌ توجهی از پسماندهای عادی در آشپزخانه‌ها تولید می‌شود، ازاین‌رو نقش بانوان در تفکیک پسماند تر و خشک در منازل نقطه عطف این پروژه است. بدون شک همکاری آگاهانه و مسئولانه بانوان گام بزرگی در جهت پیشبرد اهداف زیست‌محیطی این طرح به‌شمار می‌آید.

وی خاطرنشان کرد: از همه شهروندان انتظار می‌رود با پذیرش مسئولیت اجتماعی خود و با درک اهمیت این پروژه، شهرداری را در اجرای طرح تفکیک پسماندها در مبدأ یاری کرده و نقش مؤثر خود را در حفظ محیط‌ زیست و ارتقای سطح بهداشت شهری، ایفا کنند.