با فرارسیدن فصل بهار، عطر گیاهان تازه و شکوفه‌ها روحی تازه در طبیعت کردستان دمیده و جلوه‌ای چشم‌نواز به این استان بخشیده، فصلی که برای بسیاری از مردم افزون بر زیبایی نویدبخش کسب‌وکار و درآمدی هرچند موقت به‌شمار می‌رود.

این گیاهان که اغلب از مراتع و دشت‌های دور از مناطق شهری برداشت می‌شوند با توجه به ارزش غذایی بالا و قیمت مناسب‌تر نسبت به برخی اقلام پروتئینی هم چون گوشت سفید و قرمز جایگاه ویژه‌ای در سفره خانوارها دارند.

در سنندج مرکز استان کردستان با گذشت حدود 10 روز از آغاز سال جدید، خیابان‌ها به‌ویژه پیاده‌راه فردوسی رنگ و بوی دیگری به خود گرفته‌اند، دست‌فروشان و مغازه‌داران با چیدن بساط گیاهان خوراکی بهاری، جلوه‌ای خاص به شهر بخشیده‌اند و شهروندان نیز با استقبال از این محصولات به رونق این بازار کمک کرده‌اند.

گیاهان خوراکی بهاری، بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ غذایی مردم کردستان به‌شمار می‌روند، این گیاهان که شامل گونه‌هایی مانند گیلاخه، شنگ، کنگر، قازیاخه، به‌نا، خوژه، کنیوال، کوزه‌له و ریواس هستند، به روش‌های متنوعی در آشپزی محلی مورد استفاده قرار می‌گیرند از غذاهای ساده‌ای مانند آب‌پز و سرخ‌کرده با تخم‌مرغ گرفته تا خورشت‌های خوش‌طعم و مقوی.

یکی از فروشندگان این محصولات در پیاده‌راه فردوسی می‌گوید: امسال به لطف بارندگی‌های خوب، شرایط رشد گیاهان بسیار بهتر از سال‌های گذشته بوده و پیش‌بینی می‌شود که کیفیت و میزان برداشت نیز افزایش یابد.

فرج‌الله رحیمی با اشاره به اینکه گیاهان در برخی مناطق سردتر استان مانند مراتع سارال دیواندره هنوز آماده برداشت نشده‌اند، افزود: بیشتر گیاهانی که هم‌اکنون در بازار عرضه می‌شود از مناطق گرم‌تر تهیه شده است.

به گفته این فروشنده، قیمت برخی از این گیاهان نسبت به سال گذشته افزایش داشته به‌گونه‌ای که هر کیلوگرم کنگر بین 200 تا 250 هزار تومان به فروش می‌رسد.

با این حال، بسیاری از شهروندان معتقدند که این محصولات همچنان نسبت به برخی اقلام غذایی دیگر، به‌ویژه گوشت مقرون‌به‌صرفه‌تر هستند و ارزش غذایی بالایی دارند.

یکی از خریداران که برای تهیه چند نوع از این گیاهان به بازار آمده، می‌گوید: در گذشته خودمان به کوه می‌رفتیم و این گیاهان را جمع‌آوری می‌کردیم، اما حالا به‌دلیل شرایط جسمی و محدودیت‌ها، مجبور به خرید هستیم.

مستوره خانم با اشاره به اینکه خانواده‌ای پرجمعیت دارد، ادامه می‌دهد: برای مصرف و حتی فریز کردن این گیاهان برای ماه‌های آینده، باید مقدار زیادی خرید کنیم که هزینه قابل توجهی به خانواده تحمیل می‌کند.

این در حالی است که برای بسیاری از مردم به‌ویژه در شرایط اقتصادی کنونی، خرید این گیاهان نه‌تنها یک انتخاب غذایی، بلکه نوعی سرمایه‌گذاری برای تأمین بخشی از نیازهای آینده محسوب می‌شود.

برخی خانواده‌ها این گیاهان را پس از پاک‌سازی و آماده‌سازی فریز کرده و در طول سال از آن‌ها استفاده می‌کنند.

در کنار نقش این گیاهان در سبد غذایی خانوار، نباید از تاثیر آن‌ها بر اشتغال نیز غافل شد، جمع‌آوری، حمل‌ونقل و فروش این محصولات، هرچند به‌صورت موقت، برای بسیاری از افراد به‌ویژه در مناطق روستایی و حاشیه‌ای منبع درآمدی ایجاد کرده است.

افرادی که شاید در سایر فصول سال با مشکل بیکاری مواجه باشند در این ایام با حضور در طبیعت و برداشت این گیاهان، بخشی از نیازهای مالی خود را تامین می‌کنند.

*تنوع گیاهی در کردستان سرمایه ای ارزشمند است

با این حال، کارشناسان منابع طبیعی نسبت به برداشت بی‌رویه و غیراصولی این گیاهان هشدار می‌دهند، بر اساس اعلام مسئولان اداره کل منابع طبیعی کردستان، این استان دارای حدود دو هزار گونه گیاهی است که بیش از 150 گونه آن دارای خواص دارویی شناخته‌شده هستند و بین 15 تا 20 گونه نیز به‌عنوان گیاهان خوراکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

این تنوع گیاهی سرمایه‌ای ارزشمند برای استان به‌شمار می‌رود که حفظ آن نیازمند مدیریت صحیح و مشارکت مردم است.

کارشناسان تأکید می‌کنند که برداشت غیراصولی، به‌ویژه کندن ریشه گیاهان، می‌تواند به نابودی تدریجی برخی گونه‌ها منجر شود، از این رو آموزش روش‌های صحیح برداشت و افزایش آگاهی عمومی ازجمله اقداماتی است که می‌تواند به حفظ این منابع طبیعی کمک کند.

از سوی دیگر این گیاهان علاوه بر ارزش غذایی دارای خواص درمانی متعددی نیز هستند. به‌عنوان مثال ریواس به‌عنوان یکی از گیاهان پرطرفدار بهاری در تنظیم عملکرد دستگاه گوارش مؤثر است و می‌تواند در درمان برخی مشکلات گوارشی مانند یبوست و اسهال نقش داشته باشد.

همچنین این گیاه حاوی مواد معدنی مانند پتاسیم است، هرچند مصرف بیش از حد آن، به‌ویژه بدون تامین کافی کلسیم، ممکن است خطراتی مانند افزایش احتمال سنگ کلیه را به همراه داشته باشد.

*گیاهانی که به چرخش اقتصاد محلی در شرایط جنگی کمک می‌کنند

در میان تمام این واقعیت‌ها، آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند، روحیه مردم کردستان است؛ مردمی که با وجود مشکلات اقتصادی، بیکاری و فشارهای معیشتی، همچنان با امید به آینده زندگی می‌کنند و از فرصت‌های کوچک برای بهبود شرایط خود بهره می‌برند.

بازار گیاهان بهاری، نمادی از همین پویایی و تلاش است؛ بازاری که در دل سختی‌ها شکل گرفته و به چرخش اقتصاد محلی کمک می‌کند.

در روزگاری که اخبار ناخوشایند مربوط به جنگ تحمیلی و نگرانی‌های مختلف بر زندگی مردم سایه انداخته حضور در طبیعت، جمع‌آوری گیاهان و حتی خرید و مصرف آن‌ها برای بسیاری از شهروندان نوعی آرامش و بازگشت به ریشه‌های زندگی محسوب می‌شود.

بهار در کردستان تنها یک تغییر فصل نیست، بلکه آغاز حرکتی دوباره در زندگی مردم است؛ فصلی که افزون بر زیبایی‌های چشم‌نواز با خود فرصت‌هایی برای کار، درآمد و امید به آینده به همراه می‌آورد.