شهر سنندج که سال‌ها به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم فرهنگی و تاریخی غرب ایران شناخته می‌شود، در پی حملات هوایی اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی با خساراتی فراتر از تخریب زیرساخت‌های شهری مواجه شده؛ خساراتی که این بار بخشی از حافظه تاریخی و میراث فرهنگی این شهر را نشانه گرفته است.

در میان دود و آوار ناشی از حملات، برخی از بناهای تاریخی شاخص سنندج نیز از این آسیب‌ها در امان نمانده‌اند.

عمارت‌هایی که سال‌ها روایتگر تاریخ، هنر و هویت فرهنگی مردم کردستان بوده‌اند، اکنون نشانه‌هایی از تخریب و آسیب را بر پیکر خود دارند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کردستان از وارد شدن خسارت به چند بنای مهم تاریخی در شهر سنندج خبر داد.

پویا طالب‌نیا اظهار کرد: در پی حملات هوایی و موشکی رژیم صهیونیستی و آمریکا به سنندج، تعدادی از بناهای شاخص تاریخی ازجمله عمارت آصف، عمارت سالار سعید و عمارت خسروآباد دچار آسیب‌های جدی شده‌اند.

به گفته وی، شدت موج انفجار و آسیب‌های ناشی از آن باعث تخریب بخش‌هایی از تزئینات معماری این بناهای ارزشمند شده است.

وی افزود: در برخی از این بناها آینه‌کاری‌ها، گچ‌بری‌ها و تزئینات داخلی آسیب دیده و بخش‌هایی از دیوارها، پنجره‌ها و سازه‌های تاریخی نیز دچار تخریب شده‌اند.

*بناهایی که بخشی از هویت سنندج هستند

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کردستان تصریح کرد: سنندج به عنوان مرکز استان کردستان، مجموعه‌ای از بناهای تاریخی ارزشمند را در خود جای داده است که هر کدام روایتگر دوره‌ای از تاریخ معماری و فرهنگ منطقه هستند.

طالب‌نیا گفت: عمارت آصف که به «خانه کرد» نیز شهرت دارد، یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی سنندج به شمار می‌رود. این بنا که متعلق به دوره صفویه و قاجار است، امروزه به‌عنوان موزه مردم‌شناسی کردستان شناخته می‌شود و مجموعه‌ای ارزشمند از فرهنگ و زندگی مردم کرد را در خود جای داده است.

وی اضافه کرد: آسیب دیدن بخش‌هایی از تزئینات معماری و عناصر تاریخی این بنا، نگرانی‌هایی را در میان دوستداران میراث فرهنگی ایجاد کرده است.

وی تصریح کرد: از سوی دیگر، عمارت سالار سعید که یکی دیگر از بناهای شاخص تاریخی شهر سنندج محسوب می‌شود نیز از موج انفجارهای ناشی از حملات اخیر بی‌نصیب نمانده است.

این مسئول افزود: این عمارت که امروزه به‌عنوان موزه باستان‌شناسی کردستان شناخته می‌شود، دارای مجموعه‌ای از آثار تاریخی ارزشمند است و هرگونه آسیب به ساختار آن می‌تواند تهدیدی برای نگهداری و نمایش این آثار باشد.

*خسارت به عمارت تاریخی خسروآباد

در میان بناهای آسیب‌دیده، نام عمارت خسروآباد نیز دیده می‌شود؛ بنایی باشکوه که از مهم‌ترین آثار تاریخی سنندج به‌شمار می‌آید.

این عمارت که به دوره قاجار تعلق دارد، یکی از نمادهای معماری تاریخی شهر محسوب می‌شود و همواره مورد توجه گردشگران و پژوهشگران حوزه تاریخ و معماری قرار داشته است.

به گفته مسئولان میراث فرهنگی، بخش‌هایی از دیوارها و پنجره‌های این عمارت نیز در پی موج انفجارها آسیب دیده است.

*آغاز پایش علمی خسارت‌ها

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی کردستان با اشاره به اقدامات انجام شده برای بررسی وضعیت این بناها گفت: کارشناسان میراث فرهنگی در حال پایش و مستندسازی علمی میزان خسارت‌های وارد شده به این اماکن تاریخی هستند.

طالب‌نیا ادامه داد: تیم‌های تخصصی با حضور در محل، بخش‌های مختلف بناها را بررسی کرده و در حال ثبت دقیق میزان آسیب‌ها هستند تا پس از تکمیل این بررسی‌ها، برنامه‌های لازم برای مرمت و بازسازی آن‌ها تدوین شود.

وی تأکید کرد: حفاظت از میراث فرهنگی یکی از اولویت‌های اصلی ماست و تلاش خواهیم کرد با استفاده از ظرفیت‌های ملی و تخصصی، روند مرمت و احیای این بناها در سریع‌ترین زمان ممکن آغاز شود.

*میراثی که فراتر از یک شهر است

کارشناسان حوزه میراث فرهنگی معتقدند بناهای تاریخی سنندج تنها متعلق به یک شهر یا استان نیستند، بلکه بخشی از میراث فرهنگی ایران به شمار می‌روند.

این بناها طی دهه‌ها و حتی قرن‌ها به‌عنوان نمادهای فرهنگی و تاریخی منطقه شناخته شده‌اند و تخریب یا آسیب به آن‌ها، به معنای از دست رفتن بخشی از حافظه تاریخی کشور است.

در سال‌های اخیر نیز تلاش‌های گسترده‌ای برای معرفی ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری سنندج انجام شده بود و این شهر به‌عنوان یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی در غرب ایران شناخته می‌شد.

اکنون اما حملات اخیر، علاوه بر خسارت‌های انسانی و شهری، میراث تاریخی این منطقه را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

*ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی در شرایط بحران

کارشناسان معتقدند در شرایط بحرانی و جنگی، حفاظت از میراث فرهنگی یکی از چالش‌های جدی برای کشورها محسوب می‌شود.

بناهای تاریخی به‌دلیل ساختارهای قدیمی و حساس، در برابر موج انفجار، لرزش‌های شدید و آسیب‌های محیطی بسیار آسیب‌پذیر هستند و حتی انفجارهایی که در فاصله نسبتاً دور رخ می‌دهد نیز می‌تواند به آنها خسارت وارد کند.

در چنین شرایطی، مستندسازی دقیق خسارت‌ها و اقدام سریع برای مرمت و مقاوم‌سازی بناها اهمیت زیادی دارد.

*امید به مرمت و احیای دوباره

با وجود آسیب‌های واردشده، مسئولان میراث فرهنگی کردستان ابراز امیدواری کرده‌اند که با انجام بررسی‌های کارشناسی و تأمین اعتبارات لازم، روند مرمت این بناها آغاز شود.

مرمت بناهای تاریخی فرآیندی تخصصی و زمان‌بر است که نیازمند حضور کارشناسان حوزه معماری سنتی، مرمت آثار تاریخی و هنرهای تزئینی است.

با این حال، فعالان حوزه میراث فرهنگی معتقدند حفظ و احیای این بناها ضرورتی انکارناپذیر است؛ چرا که این آثار نه تنها بخشی از تاریخ سنندج، بلکه بخشی از هویت فرهنگی ایران را در خود جای داده‌اند.

اکنون نگاه‌ها به نتایج بررسی‌های کارشناسی دوخته شده؛ بررسی‌هایی که مشخص خواهد کرد میزان خسارت‌ها تا چه اندازه بوده و چه اقداماتی برای احیای این میراث ارزشمند باید انجام شود.