پایان خام‌فروشی طلای سیاه گیلانغرب با تکمیل زنجیره ارزش قیر طبیعی
گیلانغرب با در اختیار داشتن 70 درصد ذخایر قیر طبیعی کشور، امروز به عنوان کانون استراتژیک معدنی ایران شناخته می‌شود؛ با این حال، سایه سنگین خام‌فروشی بر سر این ثروت ملی، مانع از شکوفایی اقتصادی منطقه شده است.
قیر طبیعی یا «گیلسونایت» به عنوان یکی از مواد معدنی استراتژیک در صنایع پتروشیمی، رنگ‌سازی، ایزولاسیون و حفاری، از جایگاه ویژه‌ای در بازارهای جهانی برخوردار است، کشورهای اندکی در جهان دارای معادن و ذخایر قیر طبیعی هستند و ایران یکی از این معدود کشورهایی است که این ماده طبیعی در مناطق مختلف آن از جمله استان‌های کرمانشاه، ایلام و لرستان یافت می‌شود.
ایران با در اختیار داشتن حدود یک درصد جمعیت جهان حدود هفت درصد ذخایر کشف شده معادن دنیا را داراست که خود حاکی از در اختیار داشتن بستر مناسب سرمایه‌گذاری در این بخش است.
در این میان، شهرستان گیلانغرب در استان کرمانشاه به دلیل برخورداری از ذخایر بی‌نظیر و دارای یکی از غنی‌ترین معادن گیلسونایت در خاورمیانه است و به عنوان پایتخت قیر طبیعی ایران شناخته می‌شود؛ ظرفیتی که اگرچه روی کاغذ عددی خیره‌کننده است اما در میدان عمل، سال‌هاست که درگیر چالش «خام‌فروشی» باقی مانده است.
قیر طبیعی مناطق محدودی از ایران و حتی جهان را به خود اختصاص داده که امروزه در کشورهای پیشرفته صدها نوع مشتقات هیدرو کربنی (مشتقات نفتی) از آن فرآوری و تولید و به بازار مصرف عرضه می‌شود و در کشورمان این ماده به صورت خام و بیشتر برای ایزوگام مورد استفاده قرار می‌گیرد.
نکته حائز اهمیت در این میان صادرات بیش از 90 درصدی قیر تولیدی کشورمان به شکل خام است که جا دارد مسوولان برای رونق اقتصادی و همچنین ایجاد اشتغالزایی پایدار و اصولی نسبت به احداث کارخانه‌های فناوری این محصول به ویژه در مناطق مرزی و محروم اهتمام و توجه بیشتری داشته باشند.
با این حال در مقیاسی کوچکتر در شهرستان گیلانغرب در حوزه معادن قیر طبیعی و گچ بسترهای امیدوار کننده‌ای در دسترس است به طوری که این شهرستان فقط در حوزه گچ و سنگ لاشه، سالانه 185 هزار تن استخراج دارد.
شهرستان گیلانغرب در سال‌های گذشته، نبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل ریلی و همچنین کمبود واحدهای صنعتی فرآوری، باعث شده بود تا تولیدکنندگان تنها به استخراج و فروش فله‌ای اکتفا کنند، با این حال در راستای سیاست‌های کلان دولت چهاردهم مبنی بر «تکمیل زنجیره ارزش» و «مقابله با خام‌فروشی»، هدایت سرمایه گذاران به سمت ایجاد واحدهای صنعتی و پالایشگاهی کوچک و بزرگ برای افزایش ارزش افزوده مواد معدنی متمرکز شده است.
فراخوان عمومی جذب سرمایه‌گذاران
فرماندار گیلانغرب در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با اعلام فراخوان عمومی برای جذب سرمایه‌گذاران، از عزم جدی دولت برای حذف واسطه‌گری و ایجاد صنایع تبدیلی خبر داد تا با استحصال بیش از 90 نوع محصول، این ثروت نهفته به موتور محرک اشتغال و توسعه در غرب کشور تبدیل شود.
«حشمت رضایی» با ارائه آماری از وضعیت معادن این شهرستان افزود: وجود 70 درصد ذخایر قیر طبیعی کشور و 80 درصد ذخایر استان در گیلانغرب، یک مزیت رقابتی کم‌نظیر است.
وی اظهار کرد: با این وجود، فعالیت بیش از 27 معدن در منطقه، به دلیل نبود واحدهای فرآوری، صرفاً به استخراج و فروش خام محدود شده است.
فرماندار گیلانغرب تصریح کرد: خام‌فروشی نه تنها ارزش افزوده این ماده معدنی را به جیب دلالان و کشورهای مقصد می‌برد، بلکه آسیب‌های زیست‌محیطی ناشی از استخراج را بدون بهره‌مندی مردم بومی، برای منطقه باقی می‌گذارد، ما به دنبال تغییر این روش هستیم تا ثروت ملی به جای خروج از مرزها، در همین منطقه به کالاهای صنعتی تبدیل شود.
تنوع محصولات؛ فرصتی برای جهش صنعتی
فرماندار گیلانغرب با اشاره به ظرفیت‌های فنی این ماده معدنی افزود: مطالعات تخصصی نشان می‌دهد که قیر طبیعی این شهرستان قابلیت تبدیل به بیش از 90 نوع محصول نهایی را دارد، از افزودنی‌های صنایع حفاری نفت گرفته تا مواد اولیه صنایع پیشرفته پلیمری و رنگ‌سازی، همگی در زمره صنایعی هستند که می‌توانند در جوار معادن گیلانغرب ایجاد شوند.
رضایی تأکید کرد: ایجاد صنایع تبدیلی به معنای ایجاد زنجیره ارزش است؛ یعنی به جای فروش یک تن قیر خام، محصولی با ارزش افزوده 10 برابری تولید کنیم که این امر مستقیماً نرخ بیکاری را در شهرستان کاهش داده و درآمدهای پایدار مالیاتی و اقتصادی برای منطقه‌ایجاد می‌کند.
فرش قرمز دولت برای سرمایه‌گذاران
فرماندار گیلانغرب با دعوت از نخبگان اقتصادی و فعالان صنعتی برای ورود به این حوزه، از بسته‌های حمایتی دولت سخن گفت و افزود: مانع‌زدایی از مسیر تولید، اولویت اصلی ما است، ما متعهد شده‌ایم تمامی زیرساخت‌های لازم از جمله تأمین زمین، تسهیل صدور مجوزها و رفع موانع اداری را در کمترین زمان ممکن برای سرمایه‌گذاران فراهم کنیم.
وی ادامه داد: دولت آمادگی دارد تا در قالب تسهیلات تبصره 18 و سایر منابع اعتباری، از طرح‌های توجیه‌پذیر در حوزه فرآوری قیر حمایت کند تا این ثروت بکر، از خام‌فروشی خارج شده و به ویترین صادرات غیرنفتی کشور تبدیل شود.