تبدیل «کتابخانهها» به پایگاههای مشاوره اجتماعی
سپهرغرب، گروه - صبا اسدی :
* تغییر سبک مطالعه و الزام برای مهارتآموزی
کریمی در این دیدار در پاسخ به پرسشی پیرامون تغییر سبک مطالعه در مواجهه با فضای مجازی و لزوم یادگیری مهارتهایی نظیر تندخوانی، استدلال و بهرهگیری عملی از محتوا، اظهار کرد: امروزه دانش مطالعه رشد بسیاری یافته است؛ یکی از دلایلی که باعث میشود ویترین فضای مجازی برای مردم جذابتر از کتاب به نظر برسد، خلأ مهارتی در چگونگی استفاده از محتوای کتاب و ترس از فراموشی مطالب است. بسیاری از شهروندان مشتاق هستند تا در کارگاههای مهارتآموزی شرکت کنند و بیاموزند که چگونه کتاب بخوانند.
وی با تأکید بر اینکه هیچ پدیدهای جایگزین کتاب کاغذی نمیشود، به مستند غیر رسمی و خاطرهای از رهبر شهید اشاره کرد و افزود: ایشان در این مستند حدود یکونیم ساعت درباره اهمیت کتاب سخن میگویند؛ در بخشی از آن اشاره میشود که ایشان حتی در ساعات پایانی شب و پس از اتمام میهمانیها، مطالعه را ترک نمیکنند، بهطوری که گاهی هنگام مطالعه به خواب میروند و کتاب در کنارشان میماند؛ این نشاندهنده اهمیت بنیادین کتابخوانی است.
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان تصریح کرد: برخلاف آنچه در برخی رسانهها مطرح میشود، کتاب کاغذی در دنیا منسوخ نشده، بلکه جایگاه خود را حفظ کرده؛ واقعیت این است که کار با گوشی و کامپیوتر برای مطالعه طولانیمدت، خستهکننده است و کمتر کسی میتواند یک کتاب کامل را از طریق نمایشگرها به پایان برساند؛ بنابراین برای گشودن دریچههای نو به روی خود، باید به کتاب کاغذی بازگشت.
کریمی از وجود یک خلأ جدی در ساختار آموزشوپرورش انتقاد کرد و گفت: متأسفانه زنگهای کتابخوانی در مدارس ما عموماً به ساعاتی متفرقه تبدیل شده است؛ ضرورت دارد فرهنگ مطالعه از سنین کودکی و نوجوانی و از مدارس نهادینه شود، زیرا تغییر عادات مطالعه در سنین 30 یا 40 سالگی بسیار دشوار خواهد بود.
وی درخصوص نقش حمایتی کتابخانهها ابراز کرد: کتابداران ما در نقش مشاوران امین فعالیت میکنند؛ بسیاری از مراجعان در بدو ورود دچار سردرگمی هستند و نمیدانند مطالعه را از کجا آغاز کنند. کتابداران ما وظیفه دارند با راهنماییهای تخصصی، منابع ساده و قابل فهم را به آنها معرفی کنند و بهتدریج در مراجعات بعدی، سطح و لایه کتابها را به سمت منابع حرفهایتر ارتقا دهند. این یک روند مستمر هدایت مطالعاتی است که درحال حاضر در کتابخانهها اجرا میشود.
* برگزاری کلاسهای مهارتآموزی
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان درباره برنامههای آموزشی این مجموعه خاطرنشان کرد: برگزاری کلاسهای مهارتآموزی در دستور کار ما قرار دارد، هرچند تاکنون تعداد این دورهها محدود بوده و نمیتوان ادعای برگزاری گسترده داشت؛ مشکل اصلی ما درحال حاضر، ایجاد احساس نیاز به کتاب در جامعه است. اعضای ثابت کتابخانهها بهخوبی از منابع استفاده میکنند، اما چالش اصلی ما جذب افرادی است که برای نخستینبار مراجعه میکنند و یا در سطوح میانی مطالعه قرار دارند. قصد داریم با گسترش این کلاسها، دانش روش صحیح مطالعه را میان عموم مردم نهادینه کنیم.
وی در ادامه تشریح فعالیتهای این نهاد، از تحول در زیرساختهای کتابخانهای و استفاده از ظرفیتهای فناورانه و خودروهای سیار برای دسترسی همگانی به کتاب، بهویژه در بخش روستایی و عشایری خبر داد.
* اقدام در حوزه دیجیتال
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان در بخش دیگری از سخنان خود به یکی از مهمترین اقدامات این نهاد در حوزه دیجیتال اشاره و مطرح کرد: ما برای نخستینبار با انعقاد تفاهمنامهای با سکوی طاقچه، امکان عضویت رایگان 6 ماهه را برای اعضای کتابخانهها فراهم کردیم تا پیوند میان فضای فیزیکی و مجازی تقویت شود.
کریمی با تأکید بر جنبههای معنوی کتابخوانی، اظهار کرد: ورود به کتابخانه به معنای ورود به مزرعه نور و سیراب شدن از آگاهی است.
وی افزود: در دوران دشوار نظیر ایام جنگ که تمرکز برای مطالعه متن کاهش مییابد، طرح کتاب خوب بشنویم را کلید زدیم؛ تولید کتابهای صوتی در این بازه زمانی با هدف افزایش تابآوری روانی و ایجاد آرامش برای کسانی که توان مطالعه متنی نداشتند، صورت گرفت.
* روایت کتابخانههای سیار
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان اعلام کرد: در این شرایط اقتصادی از فعالیت و برنامهریزی برای احداث و توسعه کتابخوانهها دست نکشیدیم و تمرکز ما بر توسعه کتابخانههای سیار معطوف شده است؛ در این راستا، یک خودروی 3.8 تُنی برای ملایر خریداری شده که بهزودی افتتاح میشود. همچنین طبق مصوبه اخیر جلسه انجمن کتابخانههای عمومی شهرستان همدان، مقرر شد از ظرفیت خودروهای مازاد یا بازسازیشده شهرداری برای راهاندازی پیک کتاب در مناسبتها، استفاده شود.
کریمی درباره وضعیت پروژههای ساختمانی افزود: هماکنون 14 پروژه عمرانی در سطح استان درحال اجرا است که ساخت سه کتابخانه استاندارد در شهرستانهای اسدآباد و کبودراهنگ بهصورت ویژه پیگیری میشود.
* عدالت مطالعاتی در روستاها و مناطق عشایری
وی با اشاره به فعالیت 49 باب کتابخانه روستایی در کنار 64 باب کتابخانه شهری، گفت: براساس بخشنامههای جدید، روستاهای بالای سه هزار نفر مشروط به اهدای زمین توسط دهیاریها و فرمانداریها، صاحب کتابخانه میشوند. در این مسیر، خیرین ازجمله بانک پاسارگاد با ساخت 13 کتابخانه و بنیاد قلمچی، نقش کلیدی در توسعه فضاهای روستایی داشتهاند.
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان در مورد ارائه خدمات به عشایر نیز تصریح کرد: با توجه به ماهیت کوچندگی این قشر، کتابداران ما با حضور در چادرهای عشایری بهویژه در شهرستانهای نهاوند و بهار، مسابقات فرهنگی و کلاسهای مهارتآموزی را برای مرزنشینان و عشایر غیور برگزار میکنند.
* «سامان»، سامانه مدیریت کتابخانههای عمومی
کریمی در این گفتوگو به معرفی سامانه سامان پرداخت و گفت: تمامی 113 باب کتابخانه استان دارای پورتال اختصاصی برای معرفی مسئولین، منابع و فعالیتهای فرهنگی هستند. مردم میتوانند از طریق این سامانه بهصورت برخط کتاب رزرو کرده و برای امانت حضوری اقدام کنند؛ ما همچنین از طریق پیامرسانهای ایرانی، شبکهای فعال از مخاطبان و خیرین را مدیریت میکنیم تا ارتباط دوسویه کتابخانه با جامعه در فضای مجازی نیز حفظ شود.
* همکاری فرهنگی و تعامل با مساجد
وی در پاسخ به پیشنهادی مبنی بر استفاده از ظرفیت مساجد برای توسعه کتابخانهها اظهار کرد: از منظر تشکیلاتی، کتابخانههای مساجد تحت نظر کانونهای فرهنگی هنری مساجد وابسته به اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی اداره میشوند و بهلحاظ اداری، نهاد کتابخانههای عمومی متولی مستقیم آنها نیست.
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان تأکید کرد: با وجود این تفکیک ساختاری، تعامل ما با مساجد بسیار نزدیک است؛ بدون استثنا در تمام مناطقی که کتابخانه داریم، کتابداران ما در مناسبتهای مختلف در صحن مساجد حضور یافته و به معرفی، نقد و روخوانی کتاب برای نمازگزاران میپردازند. این تعاملات باعث شده است که 10 الی 12 روستای استان همدان در سالهای اخیر بهعنوان روستاهای دوستدار کتاب در سطح کشور برگزیده شوند.
* بازکردن گرهها در کتابخانه
کریمی با تشریح چشماندازی نوین برای کتابخانهها، گفت: امیدواریم و تلاش میکنیم کتابخانهها به جایگاه واقعی خود یعنی مرکز حل مسائل مردم برسند؛ در کشورهای پیشرفتهای نظیر کانادا، کتابخانههای بزرگ با صدها نیرو، خدماتی فراتر از امانت کتاب ارائه میدهند و مشاورانی در حوزههای حقوقی، اقتصادی و عمران در فضای کتابخانه به شهروندان مشاوره میدهند.
وی افزود: ما در همدان به دنبال پیادهسازی طرح کتابخانههای معین در محلاتی نظیر خضر و اعتمادیه هستیم؛ هدف این است که کتابخانه براساس دغدغه هر محله، مشاور حقوقی یا خانواده اعزام کند و به کانون گرهگشایی از مشکلات اجتماعی تبدیل شود.
* درخشش همدان در سطح ملی
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان با اشاره به رتبه برتر استان در شاخصهای کلان، گفت: استان همدان در حوزههای برنامههای فرهنگی، تعداد اعضا، منابع و زیربنا، همواره جزء 10 استان برتر کشور بوده و در برخی شاخصها نیز رتبه نخست را کسب کرده است.
وی تصریح کرد: امسال یکی از کتابداران برجسته ما کاندید دریافت نشان همخوان شد که بهترین و بالاترین نشان در حوزه فرهنگی است؛ با توجه به سختگیریهای کیفی نهاد کتابخانهها، کسب عنوان نامزدی در این جشنوارهها، نشان از غنای فرهنگی و تخصصی کتابداران استان همدان دارد.
کریمی درباره وضعیت اتوبوسهای کتابخوانی در شهر همدان خبر داد: پروژه اتوبوس کتابخوانی با همکاری شهرداری در مراحل نهایی است؛ کتابدار این واحد استخدام شده و مصاحبههای تخصصی انجام یافته است. پیشبینی میشود طی روزهای آتی، این واحد سیار در 6 ایستگاه تعیینشده در سطح شهر همدان فعالیت خود را آغاز کند.
* ترویج فرهنگ کتابخوانی در تجمعات
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان همدان به فعالیتهای ترویجی در تجمعات شبانه و مذهبی اشاره کرد و گفت: در مسیر اجتماعات بزرگ استان، کتابخانههای ما برنامههای ویژهای بهویژه برای کودکان و نوجوانان اجرا میکنند؛ فعالیتهایی نظیر نقاشی، دلنوشته و حضور کتابخانههای سیار در شهرهایی مثل اسدآباد و نهاوند، بخشی از تلاش ما برای پیوند زدن معنویت و نشاط اجتماعی با فرهنگ مطالعه در ساعات شبانه است.
کریمی در تکمیل تشریح فعالیتهای ترویجی این نهاد اظهار کرد: برنامههای فرهنگی ما خوشبختانه محدود به مرکز استان نیست و اکنون در تمامی شهرهای استان همدان درحال اجرا است.
وی در پایان سخنانش با اشاره به شیوه حضور کتابخانهها در تجمعات مردمی، افزود: رویکرد ما حضور هدفمند در شبهای منتخب و مناسبتهای خاص است. در این برنامهها مجموعهای از فعالیتهای متنوع فرهنگی و هنری پیشبینی شده است که از آن جمله میتوان به اجرای گروههای سرود، گروههای هنری و برنامههای جانبی جذاب اشاره کرد. این اقدامات با هدف ایجاد نشاط اجتماعی و پیوند زدن فضاهای عمومی شهر با موضوع کتاب و فرهنگ انجام میشود تا از هر فرصتی برای معرفی خدمات کتابخانهها به شهروندان، استفاده شود.
