سپهرغرب، گروه - شهره کرمی :

تصور کنید بدنتان مانند یک خانه باصفا، نیاز به یک خانه‌تکانیِ بهاری دارد تا جانی تازه بگیرد. اگر در این روزها کمی احساس سنگینی می‌کنید یا نسیم بهاری با عطسه‌های کوچکی به استقبالتان می‌آید، این‌ها نشانه‌های خوشایندِ بیداریِ بدن شما است که می‌خواهد خودش را با طراوتِ محیط هماهنگ کند. بهار بیش از هر فصلی با ما دوست است؛ به‌ویژه برای کسانی که به دنبال آرامش و بهبود حال عمومی هستند، این اقلیمِ «گرم و تر» مانند یک آغوش گرم، بستری ایده‌آل برای سلامتی فراهم می‌کند.

اما رازِ این‌همه شادابی در چیست؟ چطور می‌توانیم از این ضیافتِ رنگ‌وبو، بیشترین بهره را ببریم؟ در این گفت‌وگوی صمیمی و آموزنده، دکتر مامک هاشمی، رئیس انجمن علمی طب سنتی همدان به ما می‌آموزد که چگونه با چند راهکار ساده و لذت‌بخش، از این فصلِ حیات‌بخش لذت ببریم:

رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان با اشاره به اینکه مزاج فصل بهار «گرم و تر» است، این فصل را معتدل‌ترین زمان سال دانست و افزود: کیفیت گرمی و تری، بستری ایده‌آل برای رشد و نمو فراهم می‌کند؛ به همین دلیل است که در این فصل شاهد بیداری گیاهان از خواب زمستانی، جوانه زدن نباتات و آغاز چرخه تولید مثل در میان جانوران هستیم. درواقع، بهار فصل حیات‌بخشی و نمو موجودات زنده است.

* بهار مناسب‌ترین فصل برای میان‌سالان

مامک هاشمی درخصوص تأثیر اقلیم بهار بر سلامت افراد اظهار کرد: بهار برای افرادی که دارای مزاج «سرد و خشک» هستند، بهترین و سازگارترین فصل محسوب می‌شود. همچنین افراد در بازه سنی میان‌سالی (40 تا 60 سال) که به سمت سردی و خشکی میل می‌کنند، در این فصل کمترین مشکلات جسمی را تجربه کرده و بهبود حال عمومی را شاهد خواهند بود.

* هشدار برای جوانان و مزاج‌های گرم و تر

وی خاطرنشان کرد: در مقابل، افرادی که دارای مزاج «گرم و تر» هستند و همچنین جوانان زیر 30 سال، ممکن است در این فصل با چالش‌هایی مواجه شوند؛ به دلیل هم‌خوانی مزاج فرد با فصل، احتمال غلبه خلط و بروز برخی مشکلات سلامتی در این گروه‌ها افزایش می‌یابد که نیازمند تدابیر خاص طب سنتی برای حفظ تعادل بدن است.

* زنگ خطر غلبه غلط «دم» در بهار؛ از خونریزی و کهیر تا آلرژی‌های مزمن

هاشمی با اشاره به عوارض جدی غلبه خلط خون یا دم در این فصل، تصریح کرد: مزاج گرم و تر بهار، خلط دم را در بدن افزایش می‌دهد که اگر با پاک‌سازی کنترل نشود، منجر به بیماری‌هایی نظیر پُرخونی‌ها، خونریزی از لثه، بینی و بواسیر می‌شود. همچنین بروز بثورات پوستی، آکنه‌های قرمز، خارش‌های شدید و کهیر که در آن‌ها پوست برافروخته و پُرحرارت می‌شود، از دیگر نشانه‌های غلبه خون است که ضرورت انجام حجامت و اصلاح تغذیه را دوچندان می‌کند.

* ریشه‌یابی آلرژی‌های بهاری از دیدگاه طب سنتی

وی بروز آلرژی‌های فصلی را یکی از شایع‌ترین مسائل این دوره دانست و تصریح کرد: علائمی نظیر عطسه، سرفه، آبریزش بینی، ترشحات پشت حلق، خارش گوش و چشم و همچنین خارش کام دهان، همگی از نشانه‌های آلرژی بهاره هستند؛ از دیدگاه طب سنتی، منشأ اصلی این عوارض غلبه خلط دم است که به‌طور مشخص در افراد با مزاج گرم و تر بیشتر مشاهده می‌شود.

رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان با تأکید بر لزوم تغییر رژیم غذایی در این فصل، اظهار کرد: با توجه به استعداد این فصل برای غلبه خلط دم، ضروری است مصرف غذاهای خون‌ساز، انواع گوشت و آجیل‌های چرب به حداقل برسد؛ در عوض، سفره بهاری باید شامل غذاهای سبک، کم‌چرب و عمدتاً گیاهی باشد.

وی افزود: استفاده از سوپ‌ها و آش‌های ساده که در تهیه آن‌ها از سبزیجات خودرو و تازه بهاری استفاده شده، بهترین انتخاب برای پاک‌سازی بدن و حفظ تعادل مزاج در این ایام است.

* نوشیدنی‌های حیات‌بخش بهاری

هاشمی همچنین به نقش نوشیدنی‌های طبیعی با طبع خنک در کنترل حرارت بدن اشاره و توصیه کرد: استفاده از شربت‌های طبیعی تهیه‌شده از میوه‌ها مانند شربت آب‌لیمو، نارنج، زرشک و ‌غوره در این فصل بسیار مفید است؛ همچنین شربت آب‌ سیب و شربت به‌لیمو سنتی (ترکیب آبِ به، آب‌لیموی تازه و شکر که به قوام رسیده باشد) از نوشیدنی‌های بسیار مناسب برای تقویت بدن و جلوگیری از بروز حساسیت‌های فصلی به‌شمار می‌روند.

این متخصص طب سنتی با اشاره به انباشت مواد زائد در بدن طی فصل زمستان، بر لزوم پاک‌سازی بدن با آغاز فصل بهار تأکید کرد.

وی خاطرنشان کرد: به‌دلیل مصرف غذاهای سنگین و برودت هوا در زمستان، مواد زائد در بدن جمع شده و با گرم شدن هوا در بهار، این مواد در بدن به جریان می‌افتند که نتیجه آن بروز حساسیت‌های پوستی و آلرژی‌های تنفسی است.

هاشمی در ادامه با اشاره به اهمیت روزه‌داری و پرهیز در این فصل، به نقد الگوهای تغذیه‌ای رایج پرداخت و گفت: اگرچه روزه‌داری بهترین روش پاک‌سازی است، اما متأسفانه نوع تغذیه‌ای که در ایام ماه مبارک رمضان به یک عرف و سنت تبدیل شده، در اکثر موارد با معیارهای طب سنتی و سلامت هم‌خوانی ندارد. درواقع آنچه در ماه رمضان شاهد هستیم، بیشتر نوعی تغییر ساعت خوردن و درهم‌خوری و پُرخوری است و نه یک روزه‌داری طبی و صحیح.

رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان راهکار جایگزین و مؤثر را «کم‌خوری» دانست و افزود: بهترین و کم‌عارضه‌ترین روش پاک‌سازی عمومی این است که افراد در این فصل مصرف گوشت، چربی و غذاهای جامد را کاهش داده و در مقابل از غذاهای آبکی، سوپ‌ها و به‌ویژه سبزیجات خودروی فصل بهار استفاده کنند تا بدن به‌طور کامل پاک‌سازی شود.

*اصلاح تغذیه، نخستین گام در مهار آلرژی

هاشمی با اشاره به شیوع عطسه، خارش و ترشحات بهاری، بهترین راه درمان این عوارض را اصلاح الگوی غذایی دانست و اظهار کرد: برای مدیریت آلرژی فصلی، رعایت تغذیه عمومی فصل بهار الزامی است؛ پرهیز از مواد غذایی حساسیت‌زا، حذف ادویه‌های تند و جایگزینی غذاهای سنگین با خوراک‌های گیاهی خودرو، نخستین سد دفاعی بدن در برابر غلبه خلط دم است.

وی دفع مناسب را یکی از ارکان اصلی سلامت در بهار دانست و تصریح کرد: روش‌های طبیعی پاک‌سازی بدن شامل تعریق و دفع مدفوع است؛ افراد باید توجه داشته باشند که به‌ازای هر وعده غذای اصلی، باید یک بار دفع کامل و راحت با مدفوع نرم داشته باشند. درصورت وجود یبوست، ضروری است با استفاده از تغذیه و مواد ملین، این وضعیت اصلاح شود تا سموم از بدن خروج پیدا کنند.

* حجامت و فصد، درمان‌های تخصصی بهاره

هاشمی با اشاره به روش‌های تخصصی پاک‌سازی در طب سنتی، خاطرنشان کرد: به‌دلیل غلبه خلط دم در این فصل، حجامت برای اکثریت افراد (به‌جز کسانی که دارای ممنوعیت‌های خاص پزشکی هستند) بسیار مفید است؛ اما برای افرادی که آزمایش‌های خون آنان درجات بالایی از غلظت خون را نشان می‌دهند، طبق تشخیص پزشک متخصص، انجام فصد می‌تواند جایگزین مناسب‌تر و مؤثرتری نسبت به حجامت باشد.

وی با اشاره به تناسب مزاجی سنین مختلف، اظهار کرد: برخلاف باور عمومی که تصور می‌شود حجامت برای سنین پایین ضرورت ندارد، اتفاقاً افراد زیر 30 سال به‌دلیل اینکه در دوره سنی «گرم و تر» قرار دارند، بیش از سایرین در فصل بهار مستعد غلبه خلط دم و عوارض ناشی از آن هستند؛ بنابراین حجامت در این رده سنی نه‌تنها منع ندارد، بلکه به‌لحاظ علمی ضرورت بیشتری داشته و بیشترین فایده را برای حفظ سلامت آن‌ها در پی خواهد داشت.

رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان کلید اصلی پیشگیری و درمان آلرژی‌های فصلی را در دو اقدام حیاتی «اصلاح تغذیه» و «حجامت پیش‌دستانه» دانست.

هاشمی با اشاره به اینکه بهترین درمان آلرژی‌های بهاری پرهیز از محرک‌ها است، اظهار کرد: بسیاری از علائم آزاردهنده مانند عطسه و خارش، با رعایت تغذیه عمومی فصل بهار به‌شدت کاهش می‌یابند. افراد مبتلا باید از مصرف مواد غذایی آلرژی‌زا، ادویه‌های تند و غذاهای سنگین خون‌ساز به‌شدت پرهیز کرده و رژیم غذایی خود را به سمت خنکی و سبکی سوق دهند.

رئیس انجمن علمی طب سنتی همدان با انتقاد از تأخیر در انجام حجامت، گفت: متأسفانه بسیاری از افراد صبر می‌کنند تا علائم آلرژی مستقر شود و پس از هفته‌ها دست‌وپنجه نرم کردن با بیماری، به حجامت روی می‌آورند؛ درحالی که حجامت باید دقیقاً در آغاز «بهار طبی» و پیش از بروز هرگونه علامتی انجام شود تا از غلبه خلط دم جلوگیری کند.

* بهار طبی را بشناسید

وی در تبیین تفاوت بهار طبی و تقویمی تصریح کرد: زمان انجام حجامت بهاری در همه مناطق یکسان نیست؛ در شهرهای گرمسیر ممکن است بهار طبی از نیمه اسفندماه آغاز شود و در مناطق کوهستانی تا اواخر فروردین‌ماه، به تعویق بیفتد. معیار اصلی، زمانی است که برودت زمستان کاملاً از بین رفته و دمای هوا رو به افزایش می‌گذارد؛ این دقیقاً همان زمان طلایی برای انجام حجامت است.

* چرا در بهار خواب‌آلود هستیم؟

هاشمی با اشاره به علت خستگی‌های مفرط در ابتدای فصل بهار، گفت: خواب‌آلودگی بهاری عمدتاً ناشی از غلبه خلط دم و افزایش رطوبت در بدن است؛ با گرم شدن هوا در بهار طبی، رطوبت‌هایی که در طول زمستان در بدن مجتمع شده بودند، روان و سیال می‌شوند. حرکت این رطوبت‌ها در بدن و مغز، منجر به احساس سنگینی، سستی و تمایل زیاد به خواب می‌شود.

رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان حجامت به‌هنگام را مؤثرترین راه برای مقابله با این وضعیت دانست و افزود: انجام حجامت در ابتدای فصل و پیش از استقرار علائم، با تعدیل خلط خون و تخلیه رطوبت‌های زائد، بلافاصله به رفع خواب‌آلودگی کمک کرده و سطح نشاط و هوشیاری فرد را افزایش می‌دهد.

وی با بیان اینکه شدت ورزش در فصل بهار باید نسبت به زمستان کمتر باشد چراکه در زمستان به‌دلیل سرمای محیط بدن می‌تواند بیشترین شدت فعالیت را تحمل کند بدون آنکه افزایش حرارت داخلی آسیبی به آن برساند، گفت: ازنظر زمان‌بندی نیز در فصل بهار که شاهد نوسانات دمایی زیادی در طول روز هستیم، بهتر است زمانی را برای تمرین انتخاب کنید که هوای محیط معتدل باشد. اگر قصد دارید در فضای باز ورزش کنید، ساعاتی که دما به تعادل می‌رسد، بهترین زمان محسوب می‌شوند.

هاشمی با اشاره به ناپایداری جوی در این فصل، ادامه داد: به‌دلیل تغییرات ناگهانی دما در بهار، پوشش افراد نباید ثابت باشد؛ توصیه می‌شود از لباس‌های لایه‌ای استفاده شود تا درصورت گرم یا سرد شدن هوا، امکان کم یا زیاد کردن پوشش فراهم باشد. همچنین بهترین انتخاب برای این فصل، لباس‌هایی از جنس الیاف طبیعی مانند نخ و کتان است که به تعادل حرارتی بدن کمک می‌کنند.

رئیس انجمن علمی طب سنتی شعبه همدان بر اهمیت پوشاندن سر در زمان استراحت تأکید کرد و افزود: در شب‌های بهاری، به‌ویژه زمانی که پنجره‌ها باز است و یا افراد در معرض نسیم بهاری قرار دارند، استفاده از پوشش مناسب برای سر در هنگام خواب بسیار حیاتی است تا از بروز بیماری‌های ناشی از بادهای بهاری، پیشگیری شود.

وی با تبیین تأثیر سن بر مزاج فصلی، گفت: برخلاف کودکان و جوانان زیر 30 سال که به‌دلیل مزاج گرم و تر خود در بهار مستعد بروز آلرژی و غلبه دم هستند، سالمندان معمولاً در این فصل با تشدید مشکلات مواجه نمی‌شوند و بهار برای آن‌ها فصلی معتدل و مناسب است. بااین‌حال، رعایت اصول کلی پاک‌سازی برای همه گروه‌های سنی مفید خواهد بود.

* هشدار درباره مصرف نوبرانه‌های کال و نارس

رئیس انجمن علمی طب سنتی همدان نسبت به زیاده‌روی در مصرف میوه‌های نوبرانه هشدار داد و تصریح کرد: در این فصل میوه‌های نوبرانه که اغلب حالت کال و نارس دارند، در دسترس قرار می‌گیرند. مصرف بیش از حد این میوه‌ها می‌تواند منجر به اختلالات گوارشی و برهم خوردن تعادل مزاج شود؛ بنابراین تمامی گروه‌های سنی باید در مصرف این اقلام اعتدال را رعایت کنند.

وی در بخش پایانی سخنان خود بهترین راهکار تغذیه‌ای را استفاده از مواهب طبیعی این فصل دانست و افزود: ساده‌ترین نسخه برای حفظ سلامت در بهار، روی آوردن به غذاهای گیاهی و سبک است. ما در این فصل تنها برای مدت کوتاهی به سبزیجات خودرو و تازه بهاری دسترسی داریم؛ توصیه اکید می‌شود که همه خانواده‌ها دست‌ کم یک‌بار از این سبزیجات در طبخ غذاهای خود استفاده کنند تا از خواص منحصر‌به‌فرد و مزایای پاک‌سازی‌کننده آن‌ها بهره‌مند شوند.

* بهار، فرصتی برای خانه‌تکانیِ هوشمندانه بدن

سلامتی در فصل بهار، هدیه‌ای ارزشمند و در دسترس است که با کمی دقت، آگاهی و احترام به قوانین طبیعت، به‌دست می‌آید. همان‌طور که با فرا رسیدن نوروز، گردوغبار را از خانه‌هایمان می‌زداییم، بدن ما نیز درست پابه‌پای طبیعت، درحال یک نوسازی بزرگ و «نو شدن» است. در منطق طب سنتی، بهار فصلِ گذار است؛ زمانی که حرارتِ ملایم خورشید، موادِ انباشته‌شده و غلیظِ زمستانی را در بدن ما روان می‌کند تا راهی برای خروج بیابند، علم و سنت دست به دست هم می‌دهند تا به ما بیاموزند چگونه این فرآیندِ طبیعی را مدیریت کنیم.

ما یاد گرفتیم که با کارهای ساده اما راهبردی، می‌توانیم این خانه‌تکانی را به بهترین شکل پیش ببریم. سبک کردن سفره‌ها و دوری از غذاهای دیرهضم و چرب، نخستین قدم برای رها کردن بدن از سنگینیِ زمستان است. در مقابل، آغوش گشودن به روی هدیه‌های سبز زمین یعنی سبزیجات تازه و خودروی بهاری، مانند یک جاروی طبیعی، سیستم گوارش و خون ما را پاک‌سازی می‌کند. همچنین، انجام به‌موقعِ تدابیری مثل حجامتِ بهاری، نه یک انتخاب سنتی ساده، بلکه یک اقدام علمی برای تعدیل فشار و غلظت خون است که اجازه می‌دهد اکسیژن و نشاطِ تازه در رگ‌هایمان جاری شود.

یادمان باشد که بهار، فصلِ طلاییِ «تعادل» است. اگر در این روزها احساس سستی یا حساسیت می‌کنید، این‌ها پیام‌های بدن برای هماهنگی بیشتر با محیط است. پس با رعایت این چند نکته علمی و ساده و با اصلاح پوشش و تغذیه‌، اجازه دهیم انرژی ناب و نشاطِ بی‌پایانِ این فصل زیبا در تمام سلول‌های وجودمان جریان پیدا کند. فراموش نکنیم که مراقبت از تندرستی در این روزهای شکوفایی نه یک وظیفه، بلکه بهترین سرمایه‌گذاری برای بیمه کردن سلامت جسم و جان در تمام طول سال است؛ بیایید همگام با جوانه زدن درختان، ما نیز در مسیر سلامتی از نو متولد شویم.

شهره کرمی