پرهیز از غذاهای سنگین، مصرف خوراکیهای خنک
سپهرغرب، گروه سلامت- شهره کرمی: کارشناس طب سنتی با اشاره به اینکه قرار گرفتن در هوای گرم مهمترین عامل بروز گرمازدگی است و مصرف غذاهای با طبع گرم مانند ادویهجات تند، فستفود و شیره انگور میتواند علائم این عارضه را تشدید کند، گفت: مصرف غذاهای سنگین نیز میتواند زمینهساز تشدید گرمازدگی شود. او افزود: استفاده از مواد غذایی خنککننده مانند کاهو، خیار، آب انار و نوشیدنیهایی نظیر خاکشیر، سکنجبین و شربت آلبالو میتواند به کاهش حرارت بدن و پیشگیری از گرمازدگی کمک کند.
با توجه به تغییرات اقلیمی، افزایش دما در بسیاری از مناطق و طولانیتر شدن دورههای گرمای شدید، آگاهی عمومی درباره راههای پیشگیری از گرمازدگی اهمیت بیشتری یافته است. رعایت اصول سادهای مانند تغذیه مناسب، مصرف کافی مایعات، انتخاب پوشش مناسب و پرهیز از فعالیتهای سنگین در ساعات اوج گرما میتواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به این عارضه داشته باشد. در این میان، کودکان، سالمندان و افرادی که به بیماریهای قلبی، کلیوی یا کبدی مبتلا هستند، بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند و نیازمند مراقبت و توجه بیشتری هستند.
کارشناسان حوزه سلامت تأکید میکنند که شناخت علائم اولیه گرمازدگی و اقدام بهموقع برای خنک کردن بدن و جبران مایعات از دست رفته میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. انتقال فرد به محیط خنک، استراحت، مصرف مایعات مناسب و در صورت لزوم مراجعه به مراکز درمانی ازجمله اقداماتی است که باید در چنین شرایطی مورد توجه قرار گیرد.
در همین راستا، فریبا علیمیری، کارشناس طب سنتی و فارغالتحصیل دانشکده علوم پزشکی شهید بهشتی، با نگاهی جامع به فیزیولوژی بدن و مزاجهای انسانی، دستورالعملهای کاربردی برای عبور ایمن از فصل گرما ارائه کرده است. وی در این گزارش با تشریح نشانههای هشداردهنده گرمازدگی و بررسی ارتباط میان نوع تغذیه و مزاج افراد، به راهکارهایی اشاره میکند که میتواند به کاهش حرارت درونی بدن و پیشگیری از عوارض ناشی از گرمای شدید کمک کند؛ راهکارهایی که در ادامه به آنها پرداخته میشود.
فریبا علیمیری در ابتدای این گفتوگو با اشاره به اینکه قرار گرفتن در هوای گرم مهمترین عامل بروز گرمازدگی است، اظهار کرد: رعایت برخی نکات ساده میتواند از بروز این مشکل، ضعف بدن و ابتلا به برخی بیماریهای دیگر پیشگیری کند.
*علائم گرمازدگی در افراد مختلف متفاوت است
وی با اشاره به نشانههای گرمازدگی گفت: علائم گرمازدگی در افراد مختلف میتواند متفاوت باشد، اما به طور معمول نشانههایی مانند سرگیجه، سردرد، خستگی، احساس ضعف و غش، تهوع، تعریق شدید و افزایش ضربان قلب از مهمترین علائم این عارضه بهشمار میروند. مشاهده چنین علائمی نشان میدهد که بدن در معرض فشار گرمایی قرار گرفته و لازم است فرد هرچه سریعتر به محیطی خنک منتقل شود.
*تغذیه نامناسب؛ عامل تشدید گرمازدگی
این کارشناس طب سنتی با اشاره به نقش تغذیه در تشدید یا پیشگیری از گرمازدگی افزود: مصرف برخی مواد غذایی با طبع گرم میتواند علائم گرمازدگی را تشدید کند. از جمله این مواد میتوان به ادویهجات تند و شور، مصرف زیاد غذاهای گوشتی، فستفودها، حلیم، کلهپاچه، ارده و شیره انگور اشاره کرد.
علیمیری ادامه داد: امروزه برخی افراد به دلیل کمخونی از شیره انگور به مقدار زیاد استفاده میکنند، در حالی که مصرف بیش از حد آن در افرادی که مزاج گرم و خشک یا گرم و تر دارند، میتواند موجب تشدید گرمای بدن و افزایش احتمال کمآبی و گرمازدگی شود.
*کاهش حجم غذا و اصلاح سبک زندگی
وی تأکید کرد: در فصل گرما باید حجم غذا کاهش یابد و افراد از مصرف غذاهای سنگین و پرحجم خودداری کنند. همچنین باید مراقب باشند دچار یبوست، نفخ، مشکلات معده یا اختلالات گوارشی نشوند، زیرا این مسائل میتوانند زمینهساز تشدید گرمازدگی شوند.
وی استفاده از مواد غذایی خنککننده را یکی از راهکارهای مؤثر در پیشگیری از گرمازدگی دانست و گفت: مصرف موادی مانند رب انار خانگی، آب انار، آب زرشک، آلو، کدو، کاهو و خیار در رژیم غذایی میتواند به کاهش حرارت بدن کمک کند.
*پرهیز از فعالیت شدید و نوشیدنیهای محرک
این کارشناس مامایی و طب سنتی با اشاره به برخی رفتارهای افزایشدهنده گرمای بدن اظهار کرد: فعالیت شدید بدنی، صحبت کردن طولانی و با صدای بلند، و همچنین مصرف نوشیدنیهای پررنگ مانند چای و قهوه میتواند دمای بدن را افزایش دهد.
علیمیری افزود: تعریق شدید نیز موجب کاهش مواد معدنی مهمی مانند سدیم و پتاسیم در بدن میشود و همین مسئله میتواند مشکلات متعددی برای فرد ایجاد کند.
وی با بیان اینکه در صورت تشنگی شدید ناشی از گرمازدگی، نباید حجم زیادی آب را بهطور ناگهانی مصرف کرد، گفت: نگه داشتن آلو، آلوبخارا یا تمرهندی در دهان میتواند احساس خنکی ایجاد کند.
*اقدامات ضروری هنگام بروز گرمازدگی
وی تأکید کرد: در صورت مشاهده علائم گرمازدگی، فرد باید سریعاً به محیطی خنک منتقل شود. در این شرایط میتوان از آبمیوههای طبیعی یا محلول آب و قند برای بهبود وضعیت استفاده کرد.
این کارشناس طب سنتی درباره خوندماغ ناشی از گرمازدگی توضیح داد: علاوه بر فشار دادن بینی، در طب ایرانی از ضمادی شامل گل ختمی آسیابشده و سرکه که روی سر قرار میگیرد، برای کاهش خونریزی و سردرد استفاده میشود.
*روشهای طب سنتی برای کاهش سردرد و رفع تشنگی
علیمیری افزود: در صورت بروز سردرد، انتقال فرد به محیط خنک و مصرف مایعات خنک ضروری است و در صورت تداوم آن، استفاده از گلاب، بنفشه یا کافور، و همچنین قرار دادن ضماد گل ختمی و سرکه یا ترکیب سرکه و گلاب روی سر توصیه میشود.
وی برای رفع تشنگی و جلوگیری از گرمازدگی، مصرف شربتها و عرقیات گیاهی شامل شربت آلبالو، خاکشیر، زرشک، عناب، سکنجبین شکری، دوغ، آب نارگیل، آب گشنیز، برگ نعناع، آب آلوئهورا، لیمو یا بهلیمو، عرق کاسنی، عرق بیدمشک، عرق عناب، آب آلو و شربت نارنج را به همراه هندوانه مفید دانست.
*توصیههای عمومی برای پیشگیری از گرمازدگی
این کارشناس طب سنتی، گفت: اقدامات پیشگیرانه همچون استفاده از لباسهای سبک، گشاد و روشن، کلاه لبهدار و پهن، کرم ضدآفتاب با SPF کم، خواب کوتاه نیمروز، مصرف مایعات خنک، استحمام با آب ولرم، شستوشوی پاها بهویژه با آب خنک و پرهیز از خروج از منزل و پیادهروی در ساعات اوج گرما نیز ضروری است.
علیمیری همچنین با بیان اینکه نوشیدنیهای حاوی کافئین و الکل باعث دفع بیشتر مایعات بدن و افزایش خطر گرمازدگی میشوند تأکید کرد: در نهایت، اگر فرد با این راهکارها بهبود نیافت، باید سریعاً به اورژانس منتقل شود.
وی در عین حال هشدار داد: افرادی که به بیماریهای قلبی، کلیوی، کبدی یا برخی بیماریهای خاص مبتلا هستند، همچنین کسانی که محدودیت مصرف مایعات دارند یا دچار ورم شدید بدن هستند، باید پیش از افزایش مصرف مایعات حتماً با پزشک خود مشورت کنند.
*کودکان؛ گروهی آسیبپذیرتر در برابر گرما
وی درباره مراقبت از کودکان در فصل گرما گفت: کودکان در مقایسه با بزرگسالان، آب بدن خود را سریعتر از دست میدهند و ممکن است دچار علائمی مانند بیقراری و خوندماغ شوند. لازم است در مراقبت از کودکان حساسیت بیشتری به خرج داده شود و از بازی آنها در فضاهای باز، بهویژه در ساعات گرم روز، جلوگیری شود، زیرا تشخیص و درمان گرمازدگی در کودکان ممکن است با تأخیر انجام شود.
این کارشناس طب سنتی در پایان خاطرنشان کرد: رعایت اصول ساده تغذیهای و سبک زندگی در فصل گرما میتواند نقش مهمی در پیشگیری از گرمازدگی و حفظ سلامت عمومی جامعه داشته باشد.
* آگاهی؛ نخستین سپر در برابر گرمای تابستان
در نهایت، با افزایش شدت و تداوم موجهای گرمایی در سالهای اخیر، اهمیت توجه به اصول پیشگیری از گرمازدگی بیش از گذشته آشکار شده است. گرمای شدید، اگرچه پدیدهای فصلی بهنظر میرسد، اما در صورت بیتوجهی میتواند به تهدیدی جدی برای سلامت عمومی تبدیل شود؛ تهدیدی که با شناخت درست و اقدام بهموقع قابل کنترل است.
آنچه بیش از هر عامل دیگری نقش محافظتی دارد، افزایش آگاهی فردی و اجتماعی نسبت به علائم هشداردهنده و رفتارهای پیشگیرانه است. توجه به نشانههایی مانند سرگیجه، ضعف، تعریق غیرعادی یا تپش قلب و واکنش سریع از طریق استراحت در محیط خنک و جبران تدریجی مایعات، میتواند از پیشرفت عارضه و بروز عواقب خطرناک جلوگیری کند. در این میان، مراقبت مضاعف از گروههای آسیبپذیر ازجمله کودکان، سالمندان و بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن، ضرورتی انکارناپذیر است.
در مجموع، عبور ایمن از روزهای گرم سال نیازمند تغییرات پیچیده یا پرهزینه نیست؛ بلکه با رعایت اصول ساده تغذیهای، اصلاح برخی عادات روزمره و افزایش توجه به پیامهای بدن، میتوان اثرات گرمای شدید را تا حد زیادی مهار کرد. آگاهی، پیشگیری و واکنش بهموقع، سه ضلع اصلی حفظ سلامت در فصل گرما هستند؛ اصولی که رعایت آنها میتواند تابستانی ایمنتر و سالمتر را برای جامعه رقم بزند.
