ره‌آورد طرح جامع غیرکارشناسی؛ زیست‌ناپذیر شدن همدان
سپهرغرب، گروه شهر - طاهره ترابی‌مهوش: عضو انجمن آمایش سرزمین ایران با تأکید بر اینکه تعریف پهنهبندی بلندمرتبه‌سازی غلط در مناطق بکر طبیعی همدان ره‌آورد طرح جامع غیر کارشناسی است که نتیجه آن زیست‌ناپذیر شدن همدان در آینده نزدیک خواهد بود.
برای ساماندهی وضعیت ساخت‌وسازها و بهره‌برداری مناسب‌تر از هر شهر، یک طرح جامع برای هر شهر تعریف می‌شود. نحوه استفاده از اراضی، چگونگی ساخت‌وسازها، کمیت و کیفیت فعالیت‌های قابل استقرار و بهره‌برداری‌های مجاز در هر محدوده از یک شهر، بر اساس نقشه و ضوابط و مقررات طرح جامع شهر است.
دراین‌بین برای جلوگیری از تداخل کاربری‌ها و فعالیت‌های هر قطعه زمین و ارتقای کیفیت و کارایی محیط شهری، در طرح جامع هر شهر یک سری پهنهبندی برای آن شهر تعریف می‌شود. طبق تعریفی که برای هر پهنه ارائه شده است، هر قطعه زمین در شهر موردنظر جزو یکی از پهنه‌ها خواهد بود و ضوابط و قوانین آن پهنه بر آن قطعه زمین اعمال خواهد شد. این ضوابط و قوانین شامل نحوه و چگونگی ساخت‌وسازها، حداکثر تراکم ساختمانی مجاز، چگونگی توده‌گذاری، ارتفاع و تعداد طبقات مجاز ساختمان، عرض معبر و توان دسترسی شبکه شهری هستند.
حال‌آنکه طی چند سال گذشته هم‌زمان با روند تدوین طرح جامع شهری همدان بارها و بارها در گفتگوهای مختلف با مدیران و کارشناسان به بیان نقاط قوت و نقص این طرح پرداخته‌ایم و اما گویی متأسفانه در طرح نهایی تدوین‌شده پهنهبندی مناطق برای بلندمرتبه‌سازی و نیز ارتفاع در نظر گرفته شده براساس نظر کارشناسان با اقلیم و فضای زیستی همدان همخوانی ندارد، به‌طوری‌که طبق نسخه تجویز شده در این طرح به گفته نرگس نوراله زاده رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شوری اسلامی شهر همدان متأسفانه علیرغم گذشت بیش از پنج سال هنوز نمی‌توان سرانجام قابل دفاعی را برای این سند بالادستی در مسیر توسعه شهر همدان ترسیم کرد زیرا به اذعان کارشناسان حوزه معماری و شهرسازی در ترسیم نقشه‌ها و تعیین پهنه‌های شهری توجه لازم صورت نپذیرفته و حتی در تعیین این پهنه‌ها به‌ویژه در عرصه بلندمرتبه‌سازی و گسترش شهر مکان‌های در نظر گرفته‌شده با اصول شهرسازی به لحاظ اصول شهرسازی همخوانی ندارد؛ به‌گونه‌ای که طبق آخرین پیگیری‌ها از طریق اساتید معماری و شهرسازی از روند تدوین طرح جامع مشخص شد بخشی از دامنه کوهستان الوند در منطقه دره مرادبیگ و نیز بخش‌هایی از دره زیبای حیدره قرار است به‌عنوان پهنه بلندمرتبه‌سازی در طرح جامع شهری گنجانده شود و از طرفی روستاهای سیلوار و دیوین در دامنه الوند، گراچقا، شورین و شهر جورقان در این طرح به همدان افزوده خواهد شد، براین اساس و با توجه به اهمیت موضوع برآن شدیم تا دراین باره گفت‌وگویی را با عضو انجمن آمایش سرزمین ایران ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:
محمدرضا محبوبفر با اشاره به اینکه در خصوص طرح جامع شهری همدان اگر بازگشتی به سوابق مدیریتی در این شهر داشته باشیم صراحتاً می‌توان گفت در این شهر سوء مدیریت در مدیریت شهری بیداد می‌کند اظهار کرد: متأسفانه اتخاذ تصمیمات کلان و انعقاد قراردادهای پژوهشی با متخصصین شهری دور از چشم مردم، متخصصین مستقل غیردولتی و نیز بدون اطلاع رسانه‌های همدان صورت گرفته است.
وی افزود: به تعبیر بهتر این تصمیمات کلان که در همدان اتخاذ می‌شود متأسفانه از چشم آحاد جامعه و آن بخش تخصصی بومی در این شهر پنهان می‌ماند.
وی با اشاره به اینکه تدوین طرح این‌چنینی نتیجه ارزش قائل نشدن برای مردم در تصمیم‌سازی‌ها و حذف تدریجی کارشناسان شهر همدان است خاطرنشان کرد: متأسفانه با توجه به مفاد طرح تنظیم شده به‌نظر می‌رسد مدیران تصمیم‌ساز در این شهر برای نظرات توده مردم و کارشناسان اهمیت قائل نشده و آن را به‌حساب نمی‌آورند.
این کارشناس محیط‌زیست و توسعه پایدار با اشاره به اینکه درواقع در این طرح مردم را به‌عنوان صاحبان حق و عقل و کارشناسان بومی را به رسمیت نشناختند اذعان کرد: آنچه در این شهر رسمیت یافته قدرت، رانت و مصادره پست و مقام به نفع یک عده خاص است.
محبوبفر افزود: متأسفانه در این شهر نقش‌آفرینی مردم در حفظ اعتلای هویت توریستی و طبیعی شهر همدان نادیده انگاشته شده است.
وی با اشاره بهره‌مندی از مشاور غیربومی برای تهیه و تدوین طرح جامع شهری همدان اذعان کرد: وقتی از نظرات کارشناسان متخصص بومی در رشته‌های جغرافیا، توریسم، شهرسازی، معماری و کشاورزی و غیره در دانشگاه‌های معتبر همدان استفاده نشود نتیجه‌ای جز پهنهبندی اشتباه در مناطق بکر طبیعی شهر همدان نخواهد بود.
وی تأکید کرد: این در حالی است که شهر همدان برای زیست‌پذیر باقی ماندن هیچ راهی جز اصلاح روند فعلی در شهرسازی به‌ویژه در بلندمرتبه‌سازی و درعین‌حال توسعه شهری ندارد.
این کارشناس مدیریت بحران شهری با بیان اینکه متأسفانه در این شهر شاهد آن هستیم که طی دوران مدیریت فعلی و نیز دوره پیشین این شهر طرح جامع دستاورد ملموسی را در مسیر توسعه پایداری شهر نداشته است تشریح کرد: بنده به‌عنوان یک عضو از انجمن آمایش سرزمین ایران این طرح جامع شهری تدوین شده در همدان را به قدر غیر کارشناسی و غیر کاربردی می‌دانم که یقیناً قابلیت و ضمانت اجرایی برای آن نمی‌توان متصور شد.
محبوبفر با اشاره به اینکه متأسفانه به‌نظر می‌رسد مدیریت کلان تصمیم‌ساز نیز خود به دلیل اتخاذ سیاست‌های متناقض درک درستی از اهمیت این طرح بالادستی در مسیر توسعه شهر همدان نداشته است اظهار کرد: نتیجه این رویکرد توسعه نامتوازن شهری و ناپایدار را برای همدان در آینده و حال رقم خواهد زد.
وی با بیان اینکه طرح جامع تدوین‌شده به‌ویژه در عرصه بلندمرتبه‌سازی تقویت‌کننده اقدامات جزیره‌ای است اذعان کرد: عملکرد این‌چنینی و شنیده‌ها حاکی از آن است که متأسفانه در نظام اداری و نحوه تصمیم‌گیری در شهر همدان بر سر پست و مقام و نه کار کارشناسی شده جنگ و جدل وجود دارد.
این کارشناس توسعه پایدار شهری با تأکید بر اینکه در این شهر افسانه‌ای و توریستی در غرب کشور طبق آنچه برآیند طرح‌های شهرسازی است به نظر می‌رسد تنها به مسائل رو بنایی موردتوجه بوده است ابراز کرد: حال‌آنکه این مسائل روبنایی نیز ازآنجاکه در آن مردم شهر و جوامع بومی مولد را که صاحبان اصلی این شهر هستند لحاظ نکرده‌اند یقیناً با شکست روبه‌رو خواهد شد.
محبوبفر با اشاره به اینکه به اعتقاد بنده در همدان از بلندمرتبه‌سازی‌ها در مناطق تعریف‌شده در طرح جامع شهری به دلیل موقعیت توریستی و نیز ظرفیت‌های بکر طبیعی باید اجتناب شود تصریح کرد: مدیران متولی در این حوزه اعم از استانداری، اداره‌کل راه و شهرسازی، اداره‌کل محیط‌زیست، شهرداری و شورا با توجه به آنچه تدوین‌شده باید بر عدم ناتوانی و کارایی خود در تدوین و تهیه طرح جامع شهری فراگیر که نشأت گرفته از نظرات کارشناسی است اعتراف کنند.
وی با بیان اینکه این طرح نشان‌دهنده حکمرانی مدیران متولی است نه نظرات کارشناسی گفت: در حال حاضر با توجه به موارد عنوان‌شده در خصوص پهنه‌های بلندمرتبه‌سازی در تنفس‌گاه‌های شهری تنها راهکار روی کار آمدن یک مدیریت قوی و ضد فساد است زیرا در غیر این صورت همدان دیگر زیست‌پذیر نخواهد بود.
این عضو انجمن آمایش سرزمین ایران با تأکید براینکه در حال حاضر همدان گرفتار مدیران است، تشریح کرد: آنچه امروز با تدوین طرح جامع غیر کارشناسی در همدان بروز و ظهور یافته نمادی از فقیرتر شدن در عرصه مدیریتی و کارشناسی است.
محبوبفر با بیان اینکه عقب راندن مدیریت شهری (اشاره به اخراج نماینده شورای شهر از جلسه بررسی طرح جامع) از ارائه نظرات کارشناسی به‌هیچ‌وجه قابل‌قبول نیست عنوان کرد: با توجه به بحث پهنهبندی ارائه‌شده در صورت تصویب آن، در آینده نه‌چندان دور شاهد افزایش حاشیه‌نشینی و گسترش فقر و نیز معضلات زیست‌محیطی در این شهر خواهیم بود.
وی با اشاره به عوارض سوء طرح‌های این‌چنینی (غیرکارشناسی) ابراز کرد: در آینده نزدیک ظرفیت توریستی طبیعی همدان نابود خواهد شد.
این کارشناس توسعه پایدار شهری ادامه داد: این تصمیم (پهنهبندی غلط) نفس همدان را تنگ خواهد کرد.
مع‌الوصف باتوجه به آنچه گفته شد و به اذعان کارشناسان نتیجه طرح جامع غیر کارشناسی تهدیدی جدی برای آینده شهر همدان در صورت تصویب و اجرایی شدن خواهد که جبران آن یقیناً امکان‌پذیر نخواهد بود زیرا در صورت اجرایی شدن این طرح به‌ویژه با مختصات ارائه‌شده در حوزه بلندمرتبه‌سازی دیگر امکان احیاء تنفس‌گاه‌های شهری را نخواهیم داشت و این طرح به‌جای آبادانی، ویرانی را برای زیست‌بوم همدان به همراه خواهد داشت؛ بنابراین انتظار می‌رود مدیران متولی نسبت به تغییر آن در کمترین زمان ممکن یعنی پیش از آن‌که داشته‌های شهر را بیش‌ازپیش از بین ببریم اقدام کنند که در غیر این صورت دیگر نمی‌توان برای همدان آینده را در مسیر توسعه و زیست متصور شد.
