مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان همدان با تشریح آخرین وضعیت تأمین، توزیع و کیفیت آب شرب این شهر اعلام کرد: شبکه آب همدان با اجرای خط انتقال جدید و اتصال مخازن اصلی به‌طور کامل یکپارچه می‌شود؛ اقدامی که ضمن افزایش تاب‌آوری شهر در برابر بحران‌های آبی، امکان توزیع یکنواخت آب از تمامی منابع و ارتقای کیفیت آب شرب تا 99.9 درصد با فناوری ازن‌زنی را فراهم می‌کند.
فرهاد بختیاری در بخش دوم گفت‌وگوی خود در برنامه «فرصت گفت‌وگو» که در دفتر روزنامه سپهرغرب برگزار شد، اظهار کرد: در حال حاضر مصرف آب شهر همدان در ساعات اوج حدود 1700 لیتر در ثانیه است. از این مقدار، حدود 700 لیتر در ثانیه از حوزه‌های آبی همجوار تأمین می‌شود و نزدیک به 1000 لیتر دیگر از منابع مختلفی مانند چاه‌ها، رودخانه‌های گنجنامه و عباس‌آباد و همچنین سد اکباتان وارد شبکه می‌گردد. این منابع درنهایت با یکدیگر ترکیب می‌شوند.
وی با تأکید بر یکسان‌بودن توزیع آب در سطح شهر گفت: هیچ نقطه‌ای در همدان وجود ندارد که بتوان گفت فقط از آب حوزه‌های همجوار استفاده می‌کند و نقطه‌ای دیگر فقط آب اکباتان دارد. آب در تمام شهر با نسبت تقریباً یکسان اختلاط پیدا می‌کند و توزیع می‌شود و تفاوت منطقه‌ای به آن معنا وجود ندارد.
وی خاطرنشان کرد: بین زون آب سطحی و زون آب زیرزمینی نیز امکان تبادل آب وجود دارد هرچند این اتصال در گذشته به‌طور کامل تعریف نشده بود. اکنون برای رفع این مشکل مناقصه اجرای یک خط انتقال جدید برگزار شده است.
مدیرعامل آبفای استان همدان ادامه داد: در این پروژه با اعتباری بیش از 200 میلیارد تومان مخازن زون‌های مختلف به مخزن چل‌چمن متصل می‌شوند. این پروژه در مرحله مناقصه قرار دارد و خوشبختانه با پیگیری‌های انجام‌شده تأمین اعتبار آن در سطح ملی انجام شده است.
بختیاری افزود: همچنین با دستور استاندار محترم همدان مقرر شده 50 درصد اعتبار این پروژه از محل اعتبارات مدیریت بحران استان تأمین شود. با اجرای این خط انتقال شبکه آب شهر همدان به‌طور کامل یکپارچه خواهد شد.
او توضیح داد: با تکمیل این اتصال، در صورت سرریز سد اکباتان می‌توان کل شهر را به‌طور یکنواخت از آن تأمین کرد. اما اگر زمانی سد اکباتان از مدار خارج شود در صورت وجود آب در حوزه آبی همجوار امکان جبران وجود خواهد داشت. در صورتی هم که هر دو منبع با مشکل مواجه شوند، شرایط بحرانی مشابه سال 1401 دوباره تکرار خواهد شد.
مدیرعامل آبفای استان همدان گفت: از سال 1401 تاکنون با اقداماتی که انجام داده‌ایم تلاش کردیم دقیقاً با مدل علمی و با هدف افزایش تاب‌آوری شبکه جلو برویم تا شهر همدان در برابر تنش‌های آبی مقاوم‌تر شود.
بختیاری با اشاره به مدیریت خدمات آب در شرایط خاص و بحرانی گفت: ما در مقاطع خاص حتی در شرایط جنگی با استفاده از مشاور و رویکرد کاملاً علمی جلو رفتیم. برخی اقدامات باید انجام می‌شد تا مشکلات قدیمی شبکه به حداقل برسد ازجمله نصب فلومترها، شیرهای فشارشکن، فشارسنج‌ها و حرکت جدی به سمت هوشمندسازی شبکه.
وی افزود: این اقدامات فقط برای امروز نیست هدف اصلی افزایش تاب‌آوری شهر همدان در برابر حوادث، بحران‌ها و شرایط غیرمترقبه است. علاوه بر مشکل تأمین آب، همدان با چالش جدی ذخیره آب نیز مواجه است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان همدان با اشاره به آمار مخازن ذخیره آب گفت: در حال حاضر مجموع ظرفیت ذخیره آب در مخازن شهر همدان حدود 82 هزار مترمکعب است، در حالی که حداقل 120 هزار مترمکعب کمبود وجود دارد. افزایش این ظرفیت از الزامات مهم برای حفظ تاب‌آوری شهر در شرایط بحرانی به‌شمار می‌رود.
بختیاری افزود: طبق روال قانونی، ساخت مخازن ذخیره، ایجاد رینگ ارتباطی بین آن‌ها و تأمین آب از وظایف شرکت آب منطقه‌ای است، اما شرکت آب و فاضلاب نیز در انتظار اقدام دیگران نمانده و خود به‌صورت مستقل وارد عمل شده است.
وی افزود: خط رینگ بین مخازن همان خط انتقالی است که توسط خود شرکت آب و فاضلاب در مناقصه قرار داده‌ شده. از سال 1401 تاکنون 25 هزار مترمکعب مخزن جدید توسط شرکت آب و فاضلاب برای شهر همدان احداث شده است.
این مقام مسئول جزئیات این افزایش ظرفیت را تشریح کرد و گفت: 10 هزار مترمکعب به مخزن اکباتان، پنج هزار مترمکعب به مخزن چل‌چمن و 10 هزار مترمکعب به سایر مخازن اضافه شده، یعنی فقط در چهار سال گذشته شرکت آب و فاضلاب 25 هزار مترمکعب به ظرفیت ذخیره شهر افزوده است.
بختیاری خاطرنشان کرد: درمجموع اکنون 82 هزار مترمکعب مخزن فعال داریم که بخش قابل توجهی از آن حاصل همین اقدامات است. شرکت آب منطقه‌ای نیز پیگیر تکمیل سایر مخازن است تا این روند ادامه پیدا کند.
وی تأکید کرد: هدف از همه این اقدامات افزایش تاب‌آوری شبکه آب شرب همدان است اگر در هرکدام از منابع تأمین آب، حادثه‌ای رخ دهد، خط انتقال دچار شکستگی شود یا ایستگاه پمپاژ نیاز به تعمیر داشته باشد، باید ذخیره‌ای داشته باشیم که شهر دچار بحران فوری نشود.
مدیرعامل آب و فاضلاب استان همدان ادامه داد: پس از ورود آب از حوزه همجوار به شبکه همدان، به‌دلیل افزایش حجم آب ورودی، طبیعی بود که حساسیت‌ها و اعتراض‌ها درباره طعم آب بیشتر شود. در مقطعی حتی تا 1400 لیتر در ثانیه آب از حوزه همجوار وارد شبکه می‌شد.
بختیاری افزود: با کاهش تدریجی حجم آب حوزه آبی همجوار این اعتراض‌ها نیز به شکل محسوسی کاهش پیدا کرد اما ما به این بسنده نکردیم و تصمیم گرفتیم موضوع کیفیت آب را به‌صورت علمی و مستقل بررسی کنیم.
وی گفت: در سال 1402 قراردادی به مبلغ 450 میلیون تومان با دانشگاه علوم پزشکی همدان منعقد کردیم تا پایش جامع کیفیت آب شهر را انجام دهد. این در حالی بود که بررسی طعم آب الزاماً وظیفه مستقیم شرکت آب و فاضلاب نبود اما به‌دلیل دغدغه مردم وارد این حوزه شدیم.
وی با بیان اینکه در این طرح تحقیقاتی تعدادی از دانشجویان مقطع دکتری دانشگاه علوم پزشکی موضوع طعم آب همدان را به‌عنوان پایان‌نامه خود انتخاب کردند. این کار با محوریت معاونت تحقیقات دانشگاه و با همکاری مستقیم شرکت آب و فاضلاب انجام شد اذعان کرد: نتیجه این مطالعات نشان داد که با استفاده از فناوری ازن‌زنی کیفیت آب شرب تا 99.9 درصد بهبود پیدا می‌کند.
مدیرعامل آبفای استان همدان تأکید کرد: تمام این مطالعات در آزمایشگاه‌های معتبر انجام و نگرانی‌های احتمالی نیز به‌صورت علمی بررسی شده است. نتیجه نهایی این بود که آب شرب همدان از نظر سلامت کاملاً ایمن است و اقدامات اصلاحی نیز به‌صورت مرحله‌ای در حال اجراست.
بختیاری درباره فرآیند علمی تصمیم‌گیری برای استفاده از فناوری ازن‌زنی گفت: موضوع ساده‌ای نبود. ازن یک ماده اکسیدکننده قوی است و این نگرانی وجود داشت که در فرآیند اکسیداسیون ترکیباتی ایجاد شود که برای سلامت انسان مضر باشد. به همین دلیل این موضوع نیازمند کار تحقیقاتی عمیق و کاملاً دانشگاهی بود.
وی افزود: خوشبختانه این مطالعات به‌صورت دقیق انجام و حتی این طرح به‌عنوان طرح پژوهشی برتر استان انتخاب شد. استاندار محترم همدان نیز در این موضوع از شرکت آب و فاضلاب تقدیر کردند.
این مقام مسئول ادامه داد: نتایج پژوهش‌ها نشان داد که ترکیبات حاصل از ازن‌زنی نه‌تنها برای سلامت مضر نیستند بلکه اگر هم در مواردی تشکیل شوند میزان آن‌ها بسیار پایین‌تر از حد مجاز استانداردهای بهداشتی است؛ بنابراین ازن‌زنی از نظر علمی و بهداشتی تأیید شد.
بختیاری تصریح کرد: پس از این نتایج شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور نیز موضوع ازن‌زنی را به‌طور کامل تأیید کرد. این در حالی بود که پیش از این به‌دلیل همان نگرانی‌ها ازن‌زنی به‌طور کامل از دستور کار شرکت آب منطقه‌ای خارج شده بود.
وی افزود: با انجام این کار تحقیقاتی و دریافت تأییدیه‌ها موضوع مجدداً به شرکت آب منطقه‌ای ابلاغ شد و در دستور کار قرار گرفت؛ البته از ابتدای سال جاری یک تغییر ساختاری در مدیریت توزیع آب از حوزه همجوار انجام شد و کل مجموعه از شرکت آب منطقه‌ای تحویل گرفته و به شرکت آب نیرو واگذار شد.
مدیرعامل آبفای استان همدان ادامه داد: در آخرین جلسه‌ای که حدود یک ماه پیش با مقام عالی وزارت داشتیم، قول داده شد که تا ابتدای سال 1405 سامانه ازن‌زنی وارد مدار بهره‌برداری شود. خوشبختانه بخش‌های عمرانی پروژه تکمیل، تجهیزات خریداری و بخش زیادی از آن‌ها تحویل داده شده و عمده کار باقی‌مانده مربوط به نصب تجهیزات و برخی امور برقی است.
بختیاری تأکید کرد: طبق قولی که داده شده ازن‌زنی پیش از آغاز فصل بهار وارد مدار می‌شود و این اقدام تأثیر بسیار مثبتی بر کیفیت آب شرب خواهد داشت.
وی سپس به خدمات گسترده آبرسانی روستایی پرداخت و گفت: در این راستا با همکاری قرارگاه امام حسن مجتبی (ع) و بسیج سازندگی استان در سال 1400 قراردادی به مبلغ 56 میلیارد تومان برای آبرسانی به 160 روستا منعقد کردیم.
مدیرعامل آبفای استان همدان افزود: عملیات اجرایی این طرح از فروردین 1401 آغاز شد و خوشبختانه جزو معدود استان‌هایی بودیم که توانستیم آبرسانی به هر 160 روستا را به‌طور کامل اجرا و پروژه را تحویل موقت کنیم.
بختیاری ادامه داد: در بسیاری از استان‌ها به‌دلیل مشکلات مالی یا اجرایی این پروژه‌ها نیمه‌تمام ماند اما در همدان با همکاری مؤثر بسیج سازندگی توانستیم کار را به‌طور کامل به پایان برسانیم.
وی با تأکید بر اهمیت این پروژه گفت: این کار بسیار بزرگی بود. با اعتبارات معمول ما شاید سالانه بتوانیم به 10 تا 15 روستا خدمات آبرسانی بدهیم اما در این طرح یک‌باره 160 روستا تحت پوشش قرار گرفتند.
مدیرعامل آبفای استان همدان تصریح کرد: در این روستاها بسته به نیاز، مخزن احداث، چاه جدید حفر، خطوط انتقال اجرا، شبکه‌ها اصلاح و انشعابات نصب شدند. برخی روستاها مشکل تأمین آب داشتند برخی مشکل ذخیره و برخی مشکل فرسودگی شبکه که همه این مسائل به‌صورت کامل برطرف شد.
بختیاری افزود: با توجه به نتایج بسیار مثبت این طرح، قرارداد دوم نیز منعقد شد. در این قرارداد تکمیلی، آبرسانی به 330 روستای دیگر با اعتباری حدود909 میلیارد تومان در دستور کار قرار گرفت.
وی ادامه داد: کمتر از 10 استان در کشور موفق شدند قرارداد دوم را منعقد کنند و استان همدان یکی از آن‌هاست. با اجرای کامل این دو قرارداد درمجموع مشکلات آبرسانی حدود 490 روستا در بازه‌ای سه‌ساله برطرف خواهد شد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان همدان خاطرنشان کرد: این به معنای بحران در 490 روستا نیست بلکه به این معناست که هر روستایی که کوچک‌ترین مشکل تأمین ذخیره یا شبکه داشته باشد در قالب این طرح‌ها ساماندهی می‌شود.
بختیاری در ادامه با اشاره به اینکه در قرارداد دوم اجرای چند مجتمع بزرگ آبرسانی نیز آغاز شده است گفت: ازجمله مجتمع‌های اطراف سد کلان ملایر که عمدتاً در ارتفاعات قرار دارند و به‌دلیل شرایط زمین‌شناسی عملاً فاقد منابع آب زیرزمینی هستند. این پروژه‌ها نقش مهمی در تأمین پایدار آب روستاهای استان خواهند داشت.
وی با اشاره به وضعیت نگران‌کننده برخی روستاهای استان همدان خاطرنشان کرد: برخی روستاها با وجود قرار گرفتن در ارتفاعات، عملاً با کمبود آب مواجه هستند و این وضعیت بسیار نامطلوب است. به همین دلیل، اولویت اصلی ما رسیدگی به مجتمع‌های آبرسانی است که در وضعیت حاد (بحرانی) قرار دارند.
وی افزود: در حال حاضر دو مجتمع روستایی با شرایط بسیار بحرانی در استان داریم، مجتمع پیشخور در شهرستان فامنین و مجتمع عربلو در همدان. این مناطق عملاً فاقد منابع آب زیرزمینی هستند و تنها به آب‌های سطحی وابسته‌اند.
مدیرعامل آبفای استان همدان ادامه داد: با کاهش بارندگی نخستین اثر آن مستقیماً بر منابع آب شرب روستایی نمایان می‌شود. چاه‌های روستایی عمدتاً کم‌عمق و دهانه‌گشاد بوده یا به قنوات متکی‌اند که با کم‌بارشی به‌سرعت خشک می‌شوند.
بختیاری تصریح کرد: در حال حاضر حدود 23 روستا در استان با تنش آبی مواجه‌اند که از این تعداد، 11 روستا تحت پوشش مستقیم شرکت آب و فاضلاب نیستند اما با این وجود حتی در فصل بارش نیز آبرسانی به آن‌ها با تانکر انجام می‌شود.
وی افزود: به همین دلیل اجرای پروژه‌های سه مجتمع بحرانی، در دستور کار قرار گرفته و عملیات اجرایی آن‌ها آغاز شده، طبق قولی که داده شده با تأمین اعتبارات لازم از ابتدای سال 1405 اجرای پروژه‌ها در سایر شهرستان‌ها نیز آغاز خواهد شد. این اقدام یک کار بسیار بزرگ در سطح استان است چراکه با تکمیل این پروژه‌ها مشکل تأمین آب حدود 90 روستا به‌صورت پایدار برطرف خواهد شد.
این مقام مسئول با اشاره به رشد کم‌سابقه اعتبارات شرکت آب و فاضلاب اظهار کرد: علاوه بر اعتبارات ملی که از تهران جذب می‌کنیم و منابع داخلی خود شرکت، از سال 1401 تاکنون شاهد روند افزایشی چشمگیری در جذب اعتبارات استانی و ملی بوده‌ایم.
بختیاری ادامه داد: در سال 1404 شرکت آب و فاضلاب استان همدان به‌عنوان دستگاه نخست استان در جلسات شورای برنامه‌ریزی و توسعه مطرح شده است. تاکنون موفق شده‌ایم 715 میلیارد تومان اوراق مرابحه برای اعتبارات استانی 400 میلیارد تومان اوراق مرابحه برای اعتبارات ملی و حدود 80 میلیارد تومان نیز برای طرح‌های محرومیت‌زدایی جذب کنیم.
وی با بیان اینکه سال جاری عملاً تنها مسیر دریافت تخصیص و اعتبار، استفاده از اوراق مرابحه است و پول نقدی در کار نیست. هر دستگاهی که دنبال اوراق نرفته عملاً اعتباری دریافت نکرده تصریح کرد: کل اعتبار اوراق مرابحه استان حدود دو همت است که از این میزان حدود 1.3 همت آن تنها توسط شرکت آب و فاضلاب جذب شده و تنها حدود 700 میلیارد تومان برای سایر دستگاه‌های اجرایی استان باقی مانده است.
وی خاطرنشان کرد: شرکت آب و فاضلاب استان همدان تنها دستگاهی است که تا بهمن‌ماه سال 1404 توانسته 100 درصد اعتبارات سال خود را جذب کند. این موضوع به‌دلیل ماهیت خدماتی شرکت است ما نمی‌توانیم منتظر بمانیم تا اعتبار نقدی تخصیص داده شود و بعد اقدام کنیم.
مدیرعامل آبفای استان همدان با یادآوری بحران آب ابتدای مسئولیت خود گفت: من در زمستان سال 1400 و در شرایط بحرانی مدیریت شرکت را برعهده گرفتم. آن زمان حجم ذخیره آب سد اکباتان حدود دو و نیم میلیون مترمکعب بود و بسیاری معتقد بودند که تا بهمن‌ماه آب همدان به‌طور کامل تمام خواهد شد و بحران جدی برای مردم و مدیریت شهر ایجاد می‌شود؛ اما با اقداماتی که انجام شد توانستیم از آن شرایط عبور کنیم. تجربه همان بحران امروز به ما آموخته که باید همزمان روی تأمین ذخیره شبکه و جذب منابع مالی با حداکثر توان حرکت کنیم.