سپهرغرب، گروه اقتصادی- طاهره ترابی مهوش: رئیس هیئت‌مدیره کارخانه قند مهرگان نهاوند با انتقاد از بی‌نتیجه ماندن پیگیری‌ها برای دریافت تسهیلات یارانه‌دار در سال‌های گذشته، گفت: ارجاع سرمایه‌گذار به فروش اوراق به‌جای پرداخت تسهیلات مستقیم از صندوق توسعه ملی، مانعی بزرگ برای تولید است. زیرا فروش اوراق بهادار، به‌دلیل هزینه‌های جانبی بالا و سودهای سنگین بیش از 30 درصد، حاشیه سود تولید را کاملاً از بین می‌برد و عملاً پروژه را پیش از بهره‌برداری به سمت ورشکستگی سوق می‌دهد. بنابراین، این نوع تسهیلات برای ما قابل قبول نیست و منجر به شکست پروژه خواهد شد.

طبق آمارهای اخیر، سالانه بالغ بر هفت هزار هکتار از اراضی کشاورزی این استان (به‌ویژه در قطب‌هایی نظیر نهاوند و اسدآباد) زیر کشت این محصول می‌رود که نتیجه آن تولیدی در حدود 300 تا 400 هزار تن چغندرقند در سال است، با این حال، این حجم عظیم از سرمایه‌سبز کشاورزان، در جاده‌ فرآوری با بن‌بست‌های جدی مواجه می‌شود.

چراکه در حال حاضر، استان همدان تنها با تکیه بر یک کارخانه قند فعال (کارخانه قند هگمتان) با ظرفیت پذیرش محدود (حدود 200 هزار تن)، بار تولیدات کل استان را بر دوش می‌کشد، این نبود تناسب میان ظرفیت تولید و فرآوری، پیامدهای ناگواری همچون انباشت محصول در مزارع، کاهش کیفیت و عیار قند به‌دلیل تأخیر در برداشت و افزایش سرسام‌آور هزینه‌های حمل‌ونقل برای اعزام محصول به کارخانه‌های استان‌های همجوار و‌ حتی دوردست همچون اصفهان و مشهد را به کشاورزان تحمیل کرده است.

بر این اساس تکمیل زنجیره ارزش در بخش چغندرقند همدان، دیگر تنها یک پیشنهاد اقتصادی نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای حفظ امنیت شغلی هزاران کشاورز و جلوگیری از هدررفت منابع آبی و خاکی است. پس احداث و راه‌اندازی واحدهای جدید فرآوری و نوسازی صنایع موجود، نیازمند عزمی راسخ در جذب سرمایه‌گذاران است که در این راستا، ارائه مشوق‌های مالیاتی، تسهیل در صدور مجوزها، اختصاص تسهیلات بانکی کم‌بهره و تضمین خرید، ازجمله گام‌های ضروری است که نهادهای متولی باید برای حمایت از سرمایه‌گذاران بردارند؛ زیرا سرمایه‌گذاری در این بخش، علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار و کاهش ضایعات کشاورزی، می‌تواند کامِ اقتصاد استان را با تولید شکر و محصولات جانبی نظیر ملاس و تفاله (برای خوراک دام) شیرین کرده و همدان را به قطب بی‌رقیب صنعت قند در غرب کشور تبدیل کند.

به دیگر سخن امروز، استان همدان بیش از هر زمان دیگری نیازمند «توسعه زنجیره ارزش» در این محصول است چراکه احداث واحدهای جدید فرآوری و کارخانه‌های قند مدرن، نه‌فقط برای جلوگیری از خام‌فروشی بلکه برای جلوگیری از هدررفت ثروت ملی یک ضرورت است. از طرفی سرمایه‌گذاری در این بخش، به معنای ورود به بازاری با تضمین تأمین مواد اولیه و تقاضای بالای مصرفی است.

پس چنانکه پیش‌تر عنوان شد؛ حمایت از سرمایه‌گذاران از طریق ارائه تسهیلات بانکی، برطرف کردن موانع دیوان‌سالاری و تضمین امنیت سرمایه، کلیدی است که می‌تواند درهای شکوفایی اقتصادی را به روی این بخش بگشاید. با ایجاد بسترهای تشویقی، می‌توان امیدوار بود که همدان از یک تولیدکننده صرف، به قطب اصلی و بلامنازع صنعت قند و شکر در غرب کشور تبدیل شود و شیرینی این رونق اقتصادی، سفره‌های تمام اهالی منطقه را بهره‌مند سازد.

اما متأسفانه شواهد بیانگر این است که باوجود پای کار آمدن سرمایه‌گذار هنوز بستر برای استقبال و همکاری با سرمایه‌گذاران در استان همدان به‌ویژه نهاوند به‌عنوان قطب تولید چغندر استان فراهم نیست به طوری که با گذشت 9 سال هنوز کارخانه قند مهرگان نهاوند نتوانسته سرمایه‌گذار را همراهی کرده و به اهداف تعریف‌شده خود برسد.

بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع برآن شدیم تا در گفت‌وگو با رئیس هیئت‌مدیره کارخانه قند مهرگان به بیان مشکلات بپردازیم که در ادامه می‌خوانید:

شریف سلگی با گلایه از وضعیت پروژه، به پیشرفت فیزیکی 30 درصدی آن اشاره کرد و گفت: عملیات کلنگ‌زنی این واحد صنعتی در زمینی به مساحت 14 هکتار، در سال 1397 و با حضور وزیر وقت جهاد کشاورزی آغاز شد.

وی ادامه داد: هدف ما ایجاد اشتغال مستقیم برای حداقل 250 نفر و ظرفیت فرآوری روزانه پنج هزار تن بود تا باری از دوش کشاورزان برداریم اما امروز با گذشت چندین سال، این پروژه با وجود ظرفیت تولید سالانه 72 هزار تن شکر، در ایستگاه نقدینگی متوقف شده است.

وی با تأکید بر اینکه سرمایه 600 میلیارد تومانی که ما به میدان آوردیم، اکنون در انتظار حمایت‌های دولتی و تسهیلات بانکی است تا از روی کاغذ به روی زمین بیاید عنوان کرد: دردآور است که ببینیم کشاورز نهاوندی و اسدآبادی محصولش را با هزینه‌های گزاف به استان‌های همجوار و حتی دورتر بفرستد، در حالی که زیرساختِ نیمه‌تمام ما درست در چند قدمی آن‌ها تشنه نقدینگی است.

این فعال حوزه کشاورزی با اشاره به لزوم حمایت واقعی از سرمایه‌گذاران، سخنان خود را به وضعیت کلی استان پیوند داد و افزود: مسئله اینجاست که کارخانه‌های موجود در استان و حتی استان‌های همجوار هم مستهلک بوده و دیگر جوابگوی نیاز صنعت قند نیستند.

سلگی با اشاره به اینکه طی سال‌های گذشته باوجود نیاز ما به تسهیلات یارانه‌دار این تلاش‌ها بی‌ثمر بوده گفت: ارجاع سرمایه‌گذار به فروش اوراق به جای پرداخت تسهیلات مستقیم از صندوق توسعه ملی، یک چالش بزرگ است، زیرا فروش اوراق هزینه‌های جانبی بالایی دارد که در کنار سودهای سنگین بیش از 30 درصد، حاشیه سود تولید را از بین برده و پروژه را پیش از بهره‌برداری، به سمت ورشکستگی سوق می‌دهد؛ بنابراین اینگونه تسهیلات برای ما قابل قبول نیست و پروژه را با شکست مواجه می‌کند.

وی در ادامه افزود: اینکه چغندرکاران نهاوندی که قطب تولید استان محسوب می‌شوند و بیش از 54 درصد تولید را بر عهده دارند، مجبورند محصول خود را به استان‌های دوردست ارسال کنند، علاوه بر افزایش هزینه‌های لجستیکی، به‌دلیل افت عیار قند در طول مسیر، باعث هدررفت سرمایه ملی می‌شود؛ بنابراین، احداث این کارخانه در خودِ نهاوند، یک ضرورت زیست‌محیطی و اقتصادی برای کل منطقه غرب کشور به‌شمار می‌رود.

*اشتغال‌زایی و محرومیت‌زدایی

وی با بیان اینکه ایجاد 250 شغل مستقیم و بیش از دو هزار شغل غیرمستقیم در منطقه‌ای که با بیکاری دست‌وپنج نرم می‌کند، عددی نیست که بتوان به‌سادگی از کنارش گذشت عنوان کرد: بنابراین انتظار می‌‌رود دولت و سیستم بانکی حتی شده به‌صورت مقطعی و جزءبه‌جزء ما را در تکمیل پروژه با اعطای تسهیلات یارانه‌دار همراهی کنند.

رئیس هیئت‌مدیره کارخانه قند مهرگان با اشاره پیگیری جدی این پروژه از سوی نماینده مردم نهاوند در مجلس شورای اسلامی اذعان کرد: این بزرگوار اخیراً در صحن مجلس و در دیدار با مسئولان وزارت جهاد کشاورزی و صندوق توسعه ملی، بر لزوم حل مشکل نقدینگی و خروج این پروژه از بلاتکلیفی هشت ساله تأکید کرده‌اند اما بازهم باوجود قول همکاری، گزینه روی میز ما اوراق بوده که به هیچ عنوان برای یک پروژه ملی با این سطح از تأثیرگذاری قابل قبول نیست.

مع‌الوصف با توجه به آنچه گفته شد؛ امروز در استان همدان و به‌ویژه نهاوند در مواجهه با سرمایه‌گذاران تغییر رویکرد از سدِ بانکی به فرش قرمزِ صنعتی یک ضرورت حیاتی است؛ چراکه اقتصاد استان همدان و به‌تبع آن شهرستان نهاوند، بر پایه کشاورزی بنا شده؛ اما این کشاورزی بدون اتصال به زنجیره صنعت، همچون درختی است که میوه‌اش پیش از رسیدن، به یغما می‌رود. این در حالی است که به گفته کارشناسان و تنها در یک فقره از این توانمندی‌ها، نهاوند با تولیدات کیفی چغندرقند، سهم قابل توجهی در امنیت غذایی کشور ایفا می‌کند؛ اما این محصول در حال حاضر گرفتار در چرخ باطل خام‌فروشی است. از طرفی نهاوند باوجود ظرفیت‌های غنی، با نرخ بیکاری بالایی دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ ایجاد صنایعی همچون کارخانه قند مهرگان، صرفاً یک واحد تولیدی نیست، بلکه یک بنگاه اشتغال‌زایی کلیدی است. این بدان معناست که با ایجاد اشتغال مستقیم برای 250 نفر و اشتغال غیرمستقیم برای بیش از 2000 نفر، معیشت دست‌کم 2000 خانواده در این منطقه محروم بهبود می‌یابد. نادیده گرفتن این ظرفیت عظیم، عملاً به معنای تداوم و بازتولید فقر در منطقه خواهد بود.

بنابراین ارجاع سرمایه‌گذار به مسیرهای پرپیچ‌وخمی نظیر فروش اوراق به جای تسهیلات مستقیم ارزان‌قیمت، نشان‌دهنده نبود درک صحیح از واقعیت‌های تولید است. تولید در مناطق محروم نیازمند «مشوق‌های تبعیض‌آمیز مثبت» است. نمی‌توان از سرمایه‌گذاری که در شرایط تحریم و تورم، آبروی خود را به میدان آورده، انتظار داشت با نرخ‌های سود کمرشکن اوراق، چرخ صنعت را بچرخاند؛ بنابرین انتظار می‌رود رویکرد حمایتی به سمتی برود که بانک‌ها نه به‌عنوان شریک سود بلکه به‌عنوان پیشران توسعه عمل کنند.

طاهره ترابی مهوش