سپهرغرب، گروه ریحانه آفرینش- صبا اسدی: دهیار روستای انوج از راه‌اندازی صندوق اعتبارات خرد در این روستا خبرداد و گفت: این صندوق بدون هیچ محدودیتی پذیرای تمامی بانوان روستا است. هدف ما صرفاً پرداخت وام نیست، بلکه ایجاد یک چرخه اقتصادی و اجتماعی است. در این صندوق با جمع‌آوری مبالغ اندک ماهیانه، تسهیلات کارگشایی و اشتغال‌زایی به‌صورت نوبتی به اعضا پرداخت می‌شود تا بتوانند کسب‌وکارهای خانگی خود را راه‌اندازی کنند.

در سطح روستا، حضور یک دهیار زن می‌تواند علاوه بر حل مشکلات اجرایی، با فرهنگ‌سازی صحیح، نگاه سنتیِ اهالی را نسبت به توانمندی‌های بانوان دگرگون سازد. فاطمه سرومیلی، دهیار روستای انوج از توابع شهرستان ملایر استان همدان، نمونه‌ای درخشان از این نسل جدید مدیران است. او متولد سال 1367 در همین روستا است که پس از کسب مدرک کارشناسی ارشد مدیریت شهری و روستایی، به زادگاهش بازگشت تا آموخته‌هایش را صرف پیشرفت محل زندگی و عزیزانش کند. سرومیلی از سال 1393 تاکنون، طی سه دوره متوالی توانسته اعتماد عمیق اهالی را جلب کرده و به‌عنوان یک مدیر بومی و تحصیل‌کرده، بر نگاه‌های سخت‌گیرانه و سنتی غلبه کند. موفقیت او نشان‌دهنده‌ دستاوردهای ارزشمندی است که حضور زنان در جایگاه‌های مدیریتی به ارمغان می‌آورد. ما در این گفت‌وگو به واکاوی دیدگاه‌ها، عملکرد و دستاوردهای وی در مدیریت روستایی پرداخته‌ایم.

دهیار روستای انوج در این گفت‌وگو با اشاره به چالش‌های ابتدای مسیر خود اظهار کرد: زمانی که در سال 1393 به‌عنوان دهیار انتخاب شدم، فضای روستا تحت تأثیر نگاه‌های مردسالارانه و برخی تعصبات نسبت به حضور اجتماعی زنان بود. در آن زمان بسیاری معتقد بودند دهیاری کاری مردانه است و یک دختر جوان نمی‌تواند از عهده آن برآید. امروز، پس از سه دوره فعالیت متوالی، نه‌تنها توانسته‌ام توانمندی بانوان در مدیریت اجرایی را اثبات کنم، بلکه اکنون شاهد افزایش تعداد دهیاران زن در شهرستان ملایر هستیم و جامعه محلی نیز اعتماد بیشتری به مدیریت بانوان پیدا کرده است.

* گامی برای استقلال مالی زنان

فاطمه سرومیلی، فعالیت‌های خود را تنها به امور عمرانی محدود نکرده و تمرکز ویژه‌ای بر اشتغال‌زایی داشته است.

دهیار روستای انوج در این باره توضیح داد: علاوه بر انجام وظایف دهیاری، تلاش کرده‌ایم زمینه‌ای برای فعالیت اقتصادی بانوان روستا نیز فراهم کنیم. در همین راستا، صندوق اعتبارات خرد زنان با عضویت 30 نفر از بانوان روستا تشکیل شده و تعاونی‌هایی در حوزه سفال‌گری و زنبورداری راه‌اندازی شده است. همچنین طرح‌های اشتغال‌زایی مختلفی از جمله طرح سروش اجرا شده که مدیریت و مالکیت آن‌ها به‌طور کامل در اختیار خود زنان روستا قرار دارد.

** تغییر فرهنگ در زیست روستایی

سرومیلی با اشاره به تغییرات فرهنگی سال‌های اخیر اظهار کرد: خوشبختانه نگاه خانواده‌ها، از جمله پدران، همسران و برادران، نسبت به فعالیت‌های اجتماعی و تحصیلی زنان تغییرات مثبتی داشته و امروز شاهد حضور موفق دختران روستا در عرصه‌های ورزشی و علمی هستیم. با این حال، چالش‌های تازه‌ای نیز پدید آمده است؛ از یک‌سو با مکانیزه شدن کشاورزی، فرصت‌های کارگری سنتی برای زنان کاهش یافته و از سوی دیگر، با مدرن شدن زندگی روستایی، فضاهای تجمع سنتی و دورهمی‌های قدیمی نیز کمرنگ یا از میان رفته است.

**کمبود امکانات رفاهی و فرهنگی

وی با تأکید بر لزوم توسعه زیرساخت‌ها خاطرنشان کرد: اگرچه فرهنگ روستا تغییر کرده و اجازه حضور اجتماعی به زنان داده می‌شود، اما امکانات فیزیکی متناسب با این تغییر رشد نکرده است. بانوان در روستاها با محدودیت جدی فضای ورزشی، فرهنگسرا و کارگاه‌های آموزشی روبه‌رو هستند. زنان خانه‌دار ما در محیطی میان سنت و مدرنیته قرار گرفته‌اند؛ آن‌ها دیگر به سبک قدیم فعالیت نمی‌کنند، اما جایگزینی هم برای گذران زمان، یادگیری مهارت و تخلیه انرژی در محیط روستا ندارند، این مسئله نیازمند توجه ویژه مسئولان برای برقراری عدالت در توزیع امکانات است.

** تضاد میان آزادی فرهنگی و فقر زیرساختی

دهیار روستای انوج با اشاره به جمعیت سه هزار نفری این روستا، آن را نمونه‌ای از روستاهای بزرگ با ظرفیت‌های بالا دانست و گفت: بیش از 20 تا 30 بانو به‌طور مستقیم مدیریت مغازه‌های مختلف ازجمله لبنیاتی، پوشاک و فروش محصولات خانگی را بر عهده دارند. این در حالی است که تا همین یک دهه پیش، باز کردن مغازه توسط یک زن با نگاه‌های سنگین و محدودیت‌های سنتی همراه بود.

سرومیلی ادامه داد: اکنون آن سد فرهنگی شکسته شده و اگر بانوی دیگری بخواهد وارد فضای کسب‌وکار شود، هیچ مانع عرفی پیش روی خود نمی‌بیند؛ بلکه بزرگ‌ترین مطالبه و نیاز امروز آن‌ها، حمایت‌های مالی و دریافت تسهیلات بانکی برای توسعه مشاغلشان است.

او تصریح کرد: اگرچه امروز زمینه برای کار، تحصیل و حضور اجتماعی دختران و زنان روستایی بیش از گذشته فراهم شده، اما در مقابل با چالشی جدی به نام انزوای درون‌خانه‌ای مواجه هستیم. در شهرها زیرساخت‌های متنوعی فراهم است، اما در روستاها به‌دلیل نبود سالن‌های ورزشی اختصاصی، مراکز تفریحی و فرهنگسراها، بسیاری از زنان خانه‌دار در معرض انزوا قرار گرفته‌اند.

دهیار روستای انوج با اشاره به استقبال بی‌نظیر بانوان از تعاونی‌های ایجادشده در روستا عنوان کرد: زنان ثابت کردند که اگر بستری فراهم شود، آن‌ها مشتاقانه وارد میدان می‌شوند؛ بنابراین نگاه ویژه مسئولان به ترمیم و ایجاد فضاهای اجتماعی و کارگاهی در روستاها، ضرورتی غیرقابل انکار برای حفظ نشاط و سلامت روان زنان است.

** مدیریت با نگاه ریزبینی و زیباسازی

سرومیلی در پاسخ به این پرسش که نگاه زنانه چه تفاوتی در اولویت‌بندی مشکلات روستا ایجاد می‌کند؟ گفت: شاید تفکیک مطلق بین مدیریت زن و مرد دشوار باشد، اما خصلت‌های زنانه ناخودآگاه در نوع اداره روستا اثر می‌گذارند. زنان در مدیریت، ریزبین‌تر، منظم‌تر و در اجرای امور دقیق‌تر هستند. یکی از تفاوت‌های مشهود، توجه ویژه به سیمای روستا و مباحث زیباسازی است.

وی با اشاره به این موضوع که نگاه زنان فقط به زیرساخت‌های سخت عمرانی نیست مطرح کرد: به‌دنبال ایجاد فضایی هستیم که از نظر بصری و روانی نیز برای اهالی آرامش‌بخش باشد. این دقت نظر در جزئیات، همان چیزی است که شاید مدیریت زنان را متمایز و صیقل‌خورده‌تر می‌کند.

دهیار روستای انوج معتقد است که مدیریت در روستا، تلاشی مداوم برای ایجاد توازن میان سنت‌های ارزشمند گذشته و ضرورت‌های دنیای مدرن است و در این مسیر، توانمندسازی زنان، کلید توسعه پایدار و پویایی هر روستایی خواهد بود.

** نگاه زنانه

سرومیلی با ابراز اینکه حضور زنان در مسند مدیریت محلی، رنگ و بوی تازه‌ای به توسعه روستا می‌دهد گفت: نگاه زنانه در مدیریت، معطوف به جزئیاتی است که معمولاً از دید سایرین دور می‌ماند. ما در کنار پروژه‌های عمرانی، به روح روستا توجه کردیم. برگزاری همایش‌های پیاده‌روی خانوادگی، جشنواره‌های بومی-محلی، مسابقات آشپزی و موسیقی سنتی، فضایی را ایجاد کرد که خانواده‌ها در کنار هم و با نشاط بیشتری در عرصه‌های اجتماعی حضور یابند. این برنامه‌ها نه‌تنها باعث افزایش شور و نشاط شد، بلکه نوعی اتحاد و دوستی عمیق میان بانوان روستا ایجاد کرد که پیش از این سابقه نداشت.

**صندوق اعتبارات خرد

وی از تشکیل صندوق اعتبارات خرد زنان زیر نظر جهاد کشاورزی که در سال‌های اخیر به‌عنوان صندوق نمونه استانی و کشوری برگزیده شده خبر داد و گفت: این صندوق که از سال 1396 فعالیت خود را آغاز کرده، بدون هیچ محدودیتی پذیرای تمامی بانوان روستا است. هدف ما صرفاً پرداخت وام نیست، بلکه ایجاد یک چرخه اقتصادی و اجتماعی است. در این صندوق با جمع‌آوری مبالغ اندک ماهیانه، تسهیلات کارگشایی و اشتغال‌زایی را به‌صورت نوبتی به اعضا پرداخت می‌شود تا بتوانند کسب‌وکارهای خانگی خود را راه‌اندازی کنند.

* تجربه‌ی شیرین کار گروهی

دهیار روستای انوج درخصوص مدل جدید همکاری جمعی در روستا توضیح داد: فعالیت‌های گروهی موفقی را تجربه کردیم؛ ازجمله اجاره باغ‌های انگور روستا که اعضای صندوق در مراحل چیدن، فرآوری و فروش آن مشارکت می‌کنند و سود حاصله بین خودشان تقسیم می‌شود.

سرومیلی همچنین در حوزه‌ کشت گیاهان کم‌آب‌بر افزود: سال گذشته دو هکتار زمین را به کشت زعفران اختصاص دادیم که فرصت اشتغال خوبی برای بانوان ایجاد کرد. کشت حبوبات و زیره نیز از دیگر فعالیت‌های ماست؛ البته هدف ما تنها کسب درآمد نیست؛ بلکه آن روحیه و اعتمادبه‌نفسی که زن روستایی از مشارکت در کار گروهی به‌دست می‌آورد، برای ما ارزشمندتر است.

**از آموزش تا اشتغال

وی به نتایج عینی این حمایت‌ها اشاره و خاطرنشان کرد: ثمره‌ این تلاش‌ها، تولد کسب‌وکارهای کوچک اما پایدار در دل روستا بوده. از میان اعضای همین صندوق، افرادی توانسته‌اند با دریافت وام، فعالیت‌هایی نظیر زنبورداری را آغاز کنند یا مغازه‌های کوچکی برای خود راه بیندازند.

این بانوی فعال اجتماعی از تشکیل تعاونی سفال‌گری خبر داد و افزود: با ارائه آموزش‌های لازم به بانوان، آن‌ها برای ورود به بازار کار آماده شده‌اند. در کنار این‌ها، اردوهای تفریحی و جشن‌های مناسبتی نیز به قوت خود باقی است تا سلامت روان و نشاط بانوان در کنار فعالیت اقتصادی‌شان حفظ شود.

** حال خوب زن؛ ضامن موفقیت خانواده

سرومیلی با نگاهی عمیق به نقش محوری زنان در نهاد خانواده معتقد است؛ زن، قلب خانواده است و اگر این قلب با شور و نشاط بتپد، تمام اعضای خانواده از فرزندان گرفته تا همسر، از این شادابی بهره‌مند می‌شوند. در روستاها که بسترهای سنتی تجمع مثل چشمه‌ها و مزارع از بین رفته، خطر انزوا بیش از هر زمان دیگری زنان را تهدید می‌کند.

وی با توضیح کارهای به‌ظاهر کوچک اما اثرگذار، مثل برگزاری جشنواره‌های نوروزی، مسابقات طناب‌کشی بانوان و همایش‌های پیاده‌روی در جهت شکستن این سکوت و انزوا گفت: وقتی می‌بینم یک جشن ساده یا یک مسابقه محلی، تا روزها روحیه بانوان روستا را تغییر می‌دهد و از ما سراغ برنامه بعدی را می‌گیرند، ایمان می‌آورم که نخستین نیاز زن روستایی، حال خوب و دیده شدن است.

** عبور از مهارت‌آموزی به کارآفرینی

وی در خصوص اقدامات عملی برای اشتغال بانوان افزود: ما فراتر از برنامه‌های نشاط‌آور، به‌دنبال پایداری اقتصادی هستیم. در همین راستا، تعاونی نقاشی و طراحی روی سفال را تشکیل داده‌ایم که بانوان آموزش‌های لازم را دیده‌اند و اکنون در مرحله رایزنی برای دریافت تسهیلات جهت راه‌اندازی کارگاه متمرکز هستیم.

این بانوی فعال فرهنگی و اجتماعی ادامه داد: تعاونی زنبورداری بانوان که از پیش فعال بود، اکنون با قدرت به کار خود ادامه می‌دهد. هدف ما این است که هر بانو با هر هنری که دارد، از تولید لبنیات تا صنایع دستی، به این باور برسد که می‌تواند بازوی اقتصادی خانواده باشد.

*تغییر نگرش؛ وقتی پدران به دخترانشان افتخار می‌کنند

سرومیلی در پاسخ به این پرسش که حضور او به‌عنوان یک دهیار تحصیل‌کرده چقدر بر آینده دختران روستا اثر گذاشته؟ به تجربه شخصی خود اشاره کرد و گفت: حضور من در این جایگاه، بخشی از یک تغییر بزرگ در نگرش خانواده‌ها بود. جالب است بدانید در ابتدا حتی پدر خودم هم با دهیار شدن من مخالف بود و آن را یک کار کاملاً مردانه می‌دانست؛ تا جایی که اعضای شورا برای جلب رضایت ایشان پادرمیانی کردند. در سطح روستا هم موضع‌گیری‌های تندی وجود داشت.

وی با اشاره به تغییر نوع دیدگاه ساکنان روستا اظهار کرد: امروز که پس از تحصیل در مقطع ارشد مدیریت شهری به روستای مادری‌ام برگشته‌ام و در خدمت اهالی هستم، می‌بینم که همان نگاه‌های منتقد به نگاه‌های تشویق‌آمیز تبدیل شده است.

** الگوسازی برای نسل نو

دهیار روستای انوج خاطرنشان کرد: امروز وقتی خانواده‌ها می‌بینند که یک دختر از بطن همین روستا توانسته با تحصیل و ایستادگی، مدیریت اجرایی منطقه را به دست بگیرد، با اطمینان بیشتری بر روی تحصیل و حضور اجتماعی دخترانشان سرمایه‌گذاری می‌کنند. این بزرگ‌ترین دستاورد من است؛ اینکه توانسته‌ام راه را برای دخترانی باز کنم که می‌خواهند بدون ترس از قضاوت‌ها، برای آبادانی وطن‌شان تلاش کنند.

سرومیلی، با مرور روزهای نخست فعالیت خود از دشواری‌های ارتباطی گفت: اوایل کار، نه‌تنها برای اهالی، بلکه برای خود من هم ارتباط مداوم با آقایان روستا در فضای کاری و اداری، به‌دلیل بافت فرهنگی خاص منطقه، کمی دشوار و غریب بود. بسیاری می‌پرسیدند مگر می‌شود یک زن مسئولیت اجرایی روستا را بر عهده بگیرد؟ اما با گذشت زمان و پیشرفت پروژه‌ها، آن دیوار تردید فرو ریخت. ساکنان روستا وقتی دیدند که یک زن می‌تواند با قدرت مسئولیت بپذیرد، نگاهشان تغییر کرد و امروز روابط کاری ما در بستری از احترام متقابل و پذیرش کامل توانمندی‌ها پیش می‌رود.

** تولد الگوهای جدید

وی با ابراز خرسندی از تأثیر حضورش بر آینده نسل نو عنوان کرد: امروز بزرگ‌ترین رضایت من این است که می‌بینم نگاهِ خانواده‌ها به آینده‌ دخترانشان تغییر کرده؛ وقتی می‌شنوم پدران روستا به فرزندانشان توصیه می‌کنند که برای داشتنِ جایگاهی مؤثر در جامعه، همانند بانوانِ فعالِ روستا تلاش کنند، می‌فهمم که مسیرِ تغییرِ فرهنگ آغاز شده است. این تغییر لحن، نشان‌دهنده یک پیروزی فرهنگی است. در حال حاضر حضور همزمان چند بانو در مناصب مدیریتی روستا، باعث شده تا افراد نه‌تنها به توانمندی زنان اعتماد کنند، بلکه در بسیاری از موارد مشوق و تحسین‌کننده این فعالیت‌ها باشند.

*اعتماد؛ بزرگ‌ترین سرمایه اجتماعی بانوان انوج

دهیار روستای انوج در پایان تأکید کرد: خوشبختانه امروز به نقطه‌ای رسیده‌ایم که موفقیت بانوان در روستای انوج، دیگر یک اتفاق عجیب نیست، بلکه به یک استاندار اجتماعی تبدیل شده است. این اعتماد دوجانبه یعنی همان اعتماد بانوان به توانایی خود و اعتماد افراد به مدیریت زنان، سرمایه‌ای است که می‌تواند مسیر توسعه روستا را هموارتر از قبل کند.

صبا اسدی