سپهرغرب، گروه اقتصادی- طاهره ترابی مهوش: در روزگاری که ناترازی انرژی و تلاطم‌های ارزی، مسیر حرکت چرخ‌های صنعت را ناهموار کرده است، پیشرانان اقتصادی با تکیه بر توان داخلی و صیانت از اشتغال، اجازه توقف فرآیند تولید را نداده‌اند. گزارش پیش‌رو روایتی است از اراده پولادین صنعتگران در برابر ناملایمات و تبیین مطالبات برحقی که در صورت پاسخگویی هوشمندانه مسئولان و رفع موانع ساختاری، می‌تواند جان تازه‌ای به کالبد شهرک‌های صنعتی بخشیده و ظرفیت‌های بالقوه کشور را در مسیر رشد جهشی قرار دهد.

مجتمع ‌های صنعتی که با هدف خودکفایی و اشتغال‌زایی پا به عرصه گذاشته‌اند، امروز در میان مثلث ناترازی انرژی، بحران نقدینگی و تلاطم‌های بین‌المللی محصور شده‌اند. واکاوی وضعیت مجموعه‌های پیش‌رو نشان می‌دهد که باوجود دانش فنی و زیرساخت‌های فیزیکی، متغیرهای برون‌زایی همچون قطعی مکرر حامل‌های انرژی و بن‌بست‌های ارزی، ظرفیت‌های تولیدی را تحت تأثیر قرار داده است.

بر این اساس با علی زارعی؛ مدیرعامل شرکت فولاد راد و علی میرزایی؛ مدیرعامل شرکت سیلیس نسوز پارس به گفت‌وگو پرداختیم تا ابعاد مختلف این چالش‌ها و راهکارهای عبور از رکود را از زبان کسانی بشنویم که چراغ تولید را با تمام توان روشن نگه داشته‌اند. مشروح گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:

مدیرعامل شرکت سیلیس نسوز پارس با معرفی اجمالی فعالیت‌های این مجموعه اظهار کرد: این شرکت با هدف بومی‌سازی و تأمین نیازهای اساسی صنایع سنگین کشور، در زمینه تولید و فرآوری تخصصی مواد معدنی گام برداشته است.

علی میرزایی با اشاره به اینکه سبد محصولات این شرکت شامل اقلامی مانند سیلیس، دولومیت کلسینه، انواع جرم‌های نسوز، آهک و دولومیت است، تصریح کرد: تمرکز اصلی ما بر تأمین مواد اولیه مورد نیاز واحدهای فولادسازی و کارخانجات ریخته‌گری داخلی است؛ صنایعی که نقش مستقیمی در پیشرفت صنعتی کشور دارند.

وی با اشاره به موقعیت راهبردی این واحد تولیدی در شهرک صنعتی امام رضا (ع) جوکار خاطرنشان کرد: استقرار در قطب‌های صنعتی، مزیت‌های لجستیکی قابل توجهی را فراهم می‌آورد، اما تداوم این فعالیت‌ها نیازمند ثبات در سیاست‌های کلان اقتصادی و حمایت‌های عملیاتی است.

وی افزود: این شرکت تلاش کرده است با وجود نوسانات بازار، کیفیت محصولات خود را در سطح استانداردهای مورد نیاز صنایع بزرگ حفظ کند.

*واکاوی شکاف میان تولید واقعی و ظرفیت اسمی

این فعال صنعتی با اشاره به اینکه ظرفیت اسمی پیش‌بینی‌شده برای این واحد تولیدی بیش از هزار و 500 تن محصول در ماه است و نشان‌دهنده توان بالای مجموعه برای تأمین نیازهای داخلی به شمار می‌رود، گفت: با این حال در حال حاضر تنها حدود 700 تن از این ظرفیت مورد استفاده قرار می‌گیرد. این موضوع نشان می‌دهد شکاف قابل‌توجهی میان توان بالقوه و میزان تولید فعلی وجود دارد که ریشه آن را باید در عوامل بیرونی جست‌وجو کرد.

میرزایی با اشاره به کاهش تولید در سال‌های اخیر گفت: در سه سال گذشته، با وجود تلاش برای حفظ میزان تولید، شرایط اقتصادی باعث شده بازدهی حدود 10 درصد کاهش یابد.

وی با بررسی علل این کاهش، بر مسئله سرمایه در گردش به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین گلوگاه‌ها تأکید کرد و گفت: نبود نقدینگی کافی و کاهش قدرت خرید در زنجیره تأمین، مانع از آن شده که بتوانیم با تمام توان در خطوط تولید فعالیت کنیم.

*وابستگی به واردات و تلاطم‌های ارزی

مدیرعامل شرکت سیلیس نسوز پارس در ادامه سخنان خود به موضوع تأمین مواد اولیه پرداخت و تصریح کرد: اگرچه تلاش ما بر استفاده از منابع داخلی است، اما بخشی از مواد اولیه حیاتی ما وارداتی بوده و از کشورهایی نظیر پرو و ترکیه تأمین می‌شود.

میرزایی با بیان اینکه متأسفانه در پی جنگ اخیر و بسته شدن بنادر جنوب کشور امکان واردات محدود شده و در عین حال کمبود ایجادشده در بازار، قیمت این موارد را به‌شدت بالا برده افزود: کمبود مواد اولیه در بازار داخلی به‌شدت حس می‌شود و همین امر قیمت تمام‌شده محصول را افزایش داده و برنامه‌ریزی برای تولید پایدار را دشوار کرده است.

وی با اشاره به تأثیری که این کمبودها بر روند کار گذاشته، خاطرنشان کرد: وقتی زنجیره تأمین جهانی با اختلال مواجه می‌شود یا هزینه‌های انتقال ارز و خریدهای خارجی افزایش می‌یابد، اثرات مخرب آن مستقیماً در قلب شهرک‌های صنعتی ایران خود را نشان می‌دهد و منجر به کاهش جدی در آمارهای تولیدی می‌شود.

*بحران انرژی؛ ترمز حرکت چرخ‌های صنعت

این فعال صنعتی با انتقاد از قطع مکرر برق و گاز در فصول مختلف سال تصریح کرد: مسئله انرژی دیگر یک دغدغه ساده نیست، بلکه به یک بحران ساختاری تبدیل شده است.

میرزایی اذعان کرد: کل کشور با مشکل قطعی برق در تابستان دست و پنجه نرم می‌کند، اما وقتی برق کارخانه قطع می‌شود، فرآیند فرآوری مواد معدنی و تولید جرم‌های نسوز متوقف می‌شود، در حالی که هزینه‌هایی همچون حقوق نیروی انسانی، مالیات و هزینه‌های ثابت جاری همچنان پابرجا هستند. این وضعیت عملاً واحدهای تولیدی را به سمت زیان‌دهی سوق می‌دهد.

وی با اشاره به اینکه ناترازی انرژی باعث شده نتوانند تعهدات خود به مشتریان را در زمان مقرر انجام دهند، خواستار تدبیر فوری دولت در این حوزه شد و گفت: صنعتگر نمی‌تواند هزینه ناترازی زیرساخت‌های انرژی را با کاهش تولید و از جیب خود پرداخت کند.

*مزیت‌های رقابتی و جایگاه محصولات داخلی

مدیرعامل شرکت سیلیس نسوز پارس ادامه داد: با وجود همه فشارها، این شرکت توانسته مزیت‌های منحصربه‌فردی برای خود در بازار ایجاد کند؛ مزیتی که مرهون دسترسی مستقیم به معادن غنی استان همدان و تکمیل بودن خطوط تولید است.

میرزایی با تأکید بر اینکه دسترسی به معادن یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های این مجموعه است و به کاهش هزینه‌های استخراج و انتقال اولیه کمک می‌کند، گفت: علاوه بر این، کامل بودن خط تولید نسبت به بسیاری از رقبا در منطقه، امکان تولید محصولاتی با کیفیت رقابتی را برای ما فراهم کرده است.

وی به موضوع هزینه‌های حمل‌و‌نقل به‌عنوان یک مؤلفه تعیین‌کننده در انتخاب محصول داخلی اشاره کرد و گفت: با توجه به افزایش سرسام‌آور نرخ کرایه‌ها، خرید از تولیدکننده داخلی برای مصرف‌کنندگان بسیار به‌صرفه‌تر از واردات یا تأمین از نقاط دوردست است.

مدیرعامل این واحد تولیدی با بیان اینکه مشتریان داخلی به‌خوبی دریافته‌اند همکاری با تولیدکننده بومی امنیت تأمین بیشتری به همراه دارد، تصریح کرد: ما به دلیل بهره‌مندی از زیرساخت‌های مناسب توانسته‌ایم اعتماد صنایع فولادی را جلب کنیم.

میرزایی در پاسخ به پرسشی درباره انتظارات از نهادهای حاکمیتی، سه مطالبه حمایتی را مطرح کرد و گفت: شعارهای حمایتی باید به عمل تبدیل شوند. در این میان، نخستین و مهم‌ترین نیاز ما پایداری انرژی است؛ زیرا اگر دولت بتواند تأمین انرژی صنایع را تضمین کند، بزرگ‌ترین مانع تولید عملاً برطرف خواهد شد.

وی گام دوم را تسهیل در نظام بانکی و تأمین نقدینگی عنوان کرد و گفت: متأسفانه همکاری بانک‌ها با بخش صنعت در سطح مطلوبی نیست؛ به‌گونه‌ای که پیچیدگی مسائل بانکی و فرایند دریافت تسهیلات، عملاً دسترسی تولیدکنندگان به سرمایه در گردش را محدود کرده است.

وی با تأکید بر لزوم ورود جدی وزارت صنعت، معدن و تجارت به این حوزه افزود: حمایت‌های ستادی باید به گونه‌ای باشد که راه برای دریافت وام‌های کم‌بهره و تسهیلات نقدینگی هموار شود.

مدیرعامل سیلیس پارس با بیان اینکه اصلاح نظام مالیاتی و سیاست‌های انرژی متناسب با شرایط رکود، سومین گام در مسیر حمایت از تولید است، گفت: در شرایطی که تقاضا در بازار به‌دلیل رکود عمومی اقتصاد کاهش یافته، افزایش فشارهای مالیاتی تنها به تضعیف بنیه مالی صنایع منجر می‌شود.

میرزایی به نقش این شرکت در تأمین معیشت خانوارها اشاره کرد و گفت: در حال حاضر حدود 20 نفر به‌صورت مستقیم در واحد تولید جرم و فرآوری مواد معدنی مشغول به فعالیت هستند.

وی همچنین با اشاره به گستردگی فعالیت‌های مرتبط با این مجموعه در واحدهای فرآوری و فروآلیاژهای وابسته، میزان کل اشتغال‌زایی غیرمستقیم و مرتبط را حدود 300 نفر اعلام کرد و افزود: حفظ این سطح از اشتغال در شرایط فعلی خود جهادی بزرگ به‌شمار می‌رود.

در ادامه مدیرعامل شرکت فولاد راد، در تشریح آخرین وضعیت این مجتمع صنعتی و چالش‌های پیش روی حوزه تولید، به تبیین ابعاد مختلف فعالیت‌های این شرکت در حوزه‌های انرژی، تولید، صادرات و اشتغال پرداخت و گفت: این مجموعه با درک درست از بحران ناترازی برق در کشور، گام‌های بزرگی برای احداث نیروگاه خورشیدی برداشته است.

علی زارعی در این خصوص تصریح کرد: طرح احداث نیروگاه خورشیدی با ظرفیت نهایی 70 مگاوات در دستور کار قرار گرفته که بخش اعظمی از زیرساخت‌های آن آماده شده است.

وی با ابراز تأسف از موانع پیش‌آمده ناشی از شرایط منطقه‌ای و جنگی، خاطرنشان کرد: به‌دلیل محدودیت‌های لجستیکی و حمل‌ونقل، واردات بخشی از پنل‌های خورشیدی از کشور چین با اختلال مواجه شد که این امر موجب توقف موقت و نیمه‌کاره ماندن بخش‌های پایانی پروژه شد.

مدیرعامل شرکت فولاد راد با بیان جزئیات فنی این پروژه انرژی‌محور، اعلام کرد: در حال حاضر 20 مگاوات از این نیروگاه در مدار بهره‌برداری قرار دارد و با تلاش شبانه‌روزی تیم‌های فنی، مقرر شده تا اواسط ماه آینده، 10 مگاوات دیگر نیز به این ظرفیت افزوده شود.

زارعی تأکید کرد: با تحقق این امر، مجموع ظرفیت فعال نیروگاهی شرکت به 30 مگاوات خواهد رسید که نقش بسزایی در پایداری خطوط تولید ایفا می‌کند، هرچند که تکمیل 40 مگاوات باقی‌مانده منوط به بهبود شرایط بین‌المللی و رفع موانع وارداتی است.

وی ادامه داد: پیش‌بینی‌های لازم برای زیرساخت‌ها، ازجمله پایه‌های نگهدارنده پنل‌ها، از پیش انجام شده بود اما تغییرات قیمتی و شرایط حاکم بر بازار جهانی، محاسبات زمانی پروژه را با تغییر مواجه کرد.

وی در ادامه به تحلیل وضعیت خطوط تولیدی و ظرفیت‌های عملیاتی کارخانه پرداخت و با اشاره به اختلاف میان ظرفیت اسمی و تولید واقعی، اظهار کرد: ظرفیت اسمی این مجتمع سالانه 500 هزار تن برآورد شده، اما به‌دلیل چالش‌های عدیده ازجمله قطعی مکرر برق در سال‌های اخیر و مشکلات زیرساختی در شهرک صنعتی، میزان تولید واقعی در سطحی پایین‌تر از انتظار باقی مانده است.

مدیرعامل فولاد راد با بیان اینکه حجم تولید کارخانه در سال‌های گذشته عمدتاً بین 180 تا 200 هزار تن نوسان داشته که این رقم نشان‌دهنده فعالیت با حدود یک‌سوم تا نیمی از ظرفیت واقعی مجموعه است ابراز کرد: این افت تولید ناشی از عوامل بیرونی است که خارج از اراده مدیریت مجموعه بر بدنه صنعت تحمیل شده است.

زارعی با تبیین پیوند ناگسستنی میان صنایع بالادستی فولاد و بخش مسکن، خاطرنشان کرد: شرایط جنگی و تورم ناشی از آن، موجب افزایش شدید قیمت اقلام ساختمانی شده، این گرانی‌ها باعث شده تا بسیاری از سازندگان و سرمایه‌گذاران، پروژه‌های ساخت‌وساز خود را به حالت تعلیق درآورده و فعالیت‌های عمرانی را به آینده‌ای نامعلوم موکول کنند.

وی با بیان اینکه در شرایط فعلی ساخت‌وساز جدید صرفه اقتصادی ندارد، تصریح کرد: مالکان و فروشندگان واحدهای ساخته‌شده نیز بیشتر به‌دنبال نقد کردن سرمایه‌های قبلی خود هستند و تمایل چندانی برای ورود به پروژه‌های جدید ندارند.

وی تأکید کرد: این زنجیره از اتفاقات، منجر به تضعیف شدید تقاضا در بازار فولاد شده است، به طوری که باوجود افزایش قیمت تمام‌شده، خریداری در بازار وجود ندارد و محصولات تولیدی به‌سختی راه خود را به بازار مصرف پیدا می‌کنند.

مدیرعامل فولاد راد در تشریح بحران‌های حوزه صادرات، به تغییر رویکرد بازارهای هدف، به‌ویژه کشور عراق اشاره کرد و گفت: در گذشته بخش اعظمی از محصولات نورد این شرکت به عراق صادر می‌شد، اما اکنون راهبرد صنعتی این کشور تغییر یافته است.

زارعی با توضیح این مطلب که عراق به سمت خودکفایی در صنایع نورد حرکت کرده، افزود: مسئولان عراقی اکنون ترجیح می‌دهند به جای واردات محصول نهایی مانند میلگرد، مواد اولیه شامل شمش و آهن اسفنجی را وارد کرده و فرآیند تولید نهایی را در داخل خاک خود انجام دهند.

وی این تغییر رویکرد را عاملی مخرب برای صادرات نورد ایران دانست و خاطرنشان کرد: وضع تعرفه‌های سنگین بر محصولات نهایی از سوی دولت عراق، عملاً راه صادرات محصولات تولیدی ما را سد کرده است. این اتفاق در بازه زمانی 6 ماه تا یک سال اخیر تشدید شده و کارخانه‌های داخلی را باکمبود مشتری خارجی مواجه کرده است.

وی همچنین به فرآیند تأمین مواد اولیه در داخل مجموعه اشاره کرد و گفت: بخشی از نیاز کارخانه از طریق خرید آهن اسفنجی و تبدیل آن به شمش در واحدهای ذوب داخلی شرکت تأمین می‌شود با این حال به‌دلیل بالا بودن ظرفیت نورد نسبت به ظرفیت ذوب، شرکت ناچار است بخش قابل توجهی از شمش مورد نیاز خود را از سایر کارخانه‌های داخلی خریداری کند که این موضوع هزینه‌های تولید را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

این صنعتگر همدانی شرایط فعلی صنعت فولاد را به‌دلیل همزمانی رکود داخلی، بحران صادراتی و تنش‌های منطقه‌ای، «بحرانی» توصیف کرد و افزود: ادامه این روند می‌تواند پایداری بسیاری از واحدهای صنعتی را با مخاطره جدی روبه‌رو کند.

زارعی با نگاهی به مسئولیت‌های اجتماعی و صیانت از نیروی انسانی، به موضوع اشتغال‌زایی در این مجتمع پرداخت و خاطرنشان کرد: در حال حاضر 980 نفر به‌صورت مستقیم در این مجموعه مشغول به‌کار هستند؛ بنابراین با توجه به شرایط پیش‌آمده مدیریت شرکت تمامی توان خود را به‌کار بسته تا حتی در بدترین شرایط جنگی و اقتصادی، چراغ کارخانه را روشن نگه دارد.

وی با ابراز امیدواری نسبت به آینده، تصریح کرد: با توکل بر خدا و تلاش همکارانش، اجازه نخواهد داد چالش‌های موجود به تعطیلی واحد یا تعدیل نیرو منجر شود.

وی خاطرنشان کرد: حفظ معیشت این 980 خانواده اولویت اصلی مجموعه است و با وجود تمامی سختی‌ها، شرکت فولاد راد همچنان با نگاهی رو به جلو به مسیر تولید ادامه خواهد داد تا از این گردنه سخت اقتصادی عبور کند.

مع‌الوصف با توجه به آنچه گفته شد؛ بررسی اظهارات مدیران واحدهای صنعتی نشان می‌دهد که تاب‌آوری بخش خصوصی به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده بقای تولید در بلندمدت باشد. وقتی مجموعه‌ای با ظرفیت اشتغال نزدیک به هزار نفر، با نیمی از توان خود فعالیت می‌کند و یا واحدی فرآوری در حسرت نقدینگی برای تأمین مواد اولیه می‌ماند، زنگ خطر برای امنیت اقتصادی به صدا درآمده است. مطالبات مطرح‌شده از سوی صنعتگران، نه امتیازخواهی، بلکه درخواست‌های حداقلی برای پایداری زیرساخت‌ها و تسهیل نظام بانکی است. عبور از این گردنه سخت، مستلزم آن است که نهادهای حاکمیتی از رویکرد شعارمحور فاصله گرفته و با اصلاح نظام مالیاتی و تضمین تأمین انرژی، بار مضاعف را از دوش تولیدکننده بردارند. تنها در صورت ایجاد این هم‌افزایی است که می‌توان امیدوار بود «سربازان اقتصادی» نه‌تنها در سنگر فعلی حفظ شوند، بلکه به سوی تحقق ظرفیت‌های اسمی و صادراتی خود حرکت کنند.

طاهره ترابی مهوش