ایران قوی را نمیتوان جزیرهای ساخت
درنگی بر پیام 13 آبان رهبر انقلاب و ضرورت بازنگری در روند تحقق راهبرد اقتدار همهجانبه
پیام سیزدهم آبانماه رهبر انقلاب را نباید تنها در چارچوب شرایط امنیتی و مناسبت صدور آن خواند. تأکید بر استمرار راهبرد «ایران هرچه قویتر» و پیوند آن با پیشرفت همهجانبه و انسجام اجتماعی، یادآور تکلیفی است که از سالها پیش در برابر مجموعه نظام مدیریتی کشور قرار داشته؛ اهمیت این پیام بیش از آنکه در اصل ضرورت قوی شدن باشد، در تأکید بر استمرار آن و توجه به پیوند متقابل قدرت ملی، انسجام اجتماعی و کیفیت خدمت به مردم است. سخن بر سر آغاز مسیری ناشناخته نیست، مسئله این بوده که راهبردی شناختهشده چگونه در تمام ارکان کشور به تصمیم، اقدام و نتیجه، تبدیل شود.
رهبر شهید انقلاب در سالهای گذشته بارها درباره ضرورت قوی شدن سخن گفته و در تبیین عناصر قدرت ملی علم و فناوری، امنیت و قدرت دفاعی، اقتصاد و رفاه عمومی، اندیشهورزی، سیاست و دیپلماسی و فرهنگ و سبک زندگی را در کنار یکدیگر قرار داده بودند. این نگاه قدرت را حاصلِ عملکرد یک دستگاه یا موفقیت در یک میدان نمیدانست و اساس این بود که هر عرصه باید به استحکام مجموعه، کمک کند. اکنون تأکید دوباره بر این جهتگیری، فرصتی است تا از خود بپرسیم در اجرای آن چه اندازه پیش رفتهایم و مهمتر از آن، کدام بخشها از آهنگ حرکت عمومی عقب ماندهاند؟
پاسخ منصفانه با نادیده گرفتن دستاوردها بهدست نمیآید؛ کشور در دهههای گذشته در عرصههایی از دانش و فناوری، توان دفاعی، زیرساختهای عمومی و تربیت نیروهای متخصص ظرفیتهای مهمی ایجاد کرده است. این پیشرفتها محصول کار پیگیر پژوهشگران، نیروهای اجرایی، صنعتگران و مجموعههایی بوده که با وجود محدودیتهای فراوان، از مسئولیت خود فاصله نگرفتند. در حوزههای اجتماعی و فرهنگی نیز خدمات، فعالیتهای مردمی و تجربههای ارزشمندی شکل گرفته که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. بااینهمه، به رسمیت شناختن کامیابیها نباید مانع دیدن شکاف میان ظرفیتهای ساختهشده و نیازهای همچنان بیپاسخ جامعه شود.
در این میان مسئله اصلی، نامتوازن بودن آهنگ پیشرفت است. قدرت ملی مانند مجموعهای از جزیرههای مستقل عمل نمیکند که موفقیت یکی، ضعف دیگری را بیاثر کند. توان دفاعی بدون اقتصاد تابآور، توسعه فناورانه بدون امکان بهکارگیری استعدادها و گسترش خدمات بدون اعتماد عمومی، بخشی از ظرفیت خود را از دست میدهند؛ پیشرفت چشمگیر در چند حوزه نمیتواند جای خالی تحول در سایر حوزهها را برای همیشه پنهان کند. اگر «ایران قوی» راهبردی ملی است، باید در همه ساحتها آثار قابل مشاهده داشته باشد، حتی در عرصههایی که نتیجه کار بهسادگی با افتتاح یک پروژه یا انتشار آمار تولید، سنجیده نمیشود.
حوزههای اجتماعی و فرهنگی از همین منظر نیازمند توجهی ویژه هستند؛ تغییر مناسبات نسلی، دشواریهای تشکیل و پایداری خانواده، نگرانی درباره آینده جوانان، مسئله اعتماد اجتماعی و فاصله میان برخی سیاستهای فرهنگی و تجربه واقعی مردم، موضوعاتی نیستند که بتوان با افزایش برنامهها و مناسبتها، از کنار آنها گذشت. کاهش ازدواج و زادآوری، بهتنهایی حکمی قطعی درباره عملکرد نهادهای فرهنگی صادر نمیکند و عوامل اقتصادی، جمعیتی و تغییر سبک زندگی نیز در آن دخیل هستند؛ اما همین تحولات ضرورت ارزیابی جدی سیاستهایی را نشان میدهند که مقرر بوده بنیان خانواده و سرمایه اجتماعی را تقویت کنند.
در این عرصه، باید در تعریف «قوی شدن» نیز دقت بیشتری به خرج داد؛ قوت فرهنگی صرفاً با شمار تولیدات رسانهای، جشنوارهها، مراسم و بودجههای هزینهشده اندازهگیری نمیشود. همانگونه که توان اجتماعی را نمیتوان از تعداد تشکلهای ثبتشده یا گزارش فعالیت نهادها استنباط کرد. باید دید این کوششها تا چه حد به گسترش گفتوگوی میان نسلی، افزایش اعتماد و مشارکت، تقویت احساس تعلق و ارتقای قدرت حل مسئله در خانواده و جامعه، انجامیدهاند. سیاست فرهنگی هنگامی میتواند به افزایش قدرت ملی کمک کند که با شناخت دقیق تحولات اجتماعی، نیازهای واقعی مردم و سازوکارهای اثرگذاری بر نگرش و رفتار آنان، همراه باشد.
از اینجا ضرورت مهمتری آشکار میشود و آن اینکه راهبرد ملی بدون نظام ارزیابی مستمر بهتدریج در گزارشهای اداری حل میشود. برای هر حوزه باید نقطه آغاز، مقصد قابل سنجش، نهاد مسئول و زمانبندی روشن تعیین کرد؛ اقتصاد، معیشت و بهرهوری، آموزش، کیفیت یادگیری و فرصت رشد، فرهنگ و اجتماع، شاخصهایی مانند اعتماد، مشارکت، وضعیت خانواده و احساس امید به آینده، باید با روشهای معتبر و در دورههای منظم، بررسی شوند. مقایسه این شاخصها در استانها و گروههای اجتماعی، تصویر دقیقتری از محل پیشرفت و عقبماندگی به دست میدهد.
ارزیابی البته نباید به تولید جدولهای تازه و گزارشهای پُرحجم بینجامد. ارزش آن هنگامی آشکار میشود که نتیجهاش در اصلاح سیاست، جابهجایی اولویتها، تخصیص منابع و پاسخخواهی از مدیران، اثر بگذارد؛ دستگاهی که در تحقق هدفی ملی کُند حرکت میکند، باید علت را توضیح دهد و برنامه جبران ارائه کند؛ اگر مانع از قوانین متعارض، کمبود اختیار یا ناهماهنگی نهادی ناشی میشود، اصلاح آن نیز مسئولیت سطح بالاتر حکمرانی است. بازخواست صرف مدیران اجرایی بدون رفع گرههای ساختاری، ممکن است فقط به تولید آمارهای خوشظاهر و پنهان ماندن مسائل واقعی، منجر شود.
در این میان، بخشهایی که سالها با روالهای تکراری پیش رفتهاند، بیش از توصیه و بخشنامه، به محرکی نهادی نیاز دارند. پیوند دادن ارزیابی عملکرد با بودجه، ارتقای مدیران و تداوم مأموریتها، بازبینی نهادهای دارای وظایف موازی و انتشار منظم گزارشهای قابل فهم برای مردم، میتواند هزینه بیعملی را افزایش دهد؛ همچنین حضور دانشگاهها، مراکز پژوهشی و رسانهها در سنجش نتایج، امکان اصلاح خطاها را بیشتر میکند. هیچ دستگاهی نباید صرفاً با استناد به حُسن نیت یا حجم فعالیت خود، از پاسخ درباره آثار واقعی کارش معاف باشد.
البته قوی شدن اجتماعی با دستور اداری محقق نمیشود. انسجام برآیند رابطهای زنده میان مردم و نهادهای عمومی است و از تجربه انصاف، امکان بیان نقد، مشارکت معنادار و مشاهده اثر تصمیمها، نیرو میگیرد. جامعه متکثر را نمیتوان با انتظار یکساناندیشی منسجم کرد؛ آنچه پیوندهای ملی را استوار میکند، توافق بر سر منافع مشترک و اطمینان از شنیده شدن مطالبات گوناگون است. از همین رو تأکید پیام اخیر بر حمایت مردم و خدمت صمیمانه مسئولان، باید دو سوی یک تعهد متقابل فهمیده شود و نه دو توصیه جدا از هم.
این مطالبه در سطح استانها نیز معنایی روشن دارد. سهم همدان در راهبرد ایران قوی فقط با گزارش طرحهای عمرانی و تعداد مجوزها مشخص نمیشود. باید پرسید نظام آموزش و مهارتآموزی چه اندازه پاسخگوی آینده جوانان است، سیاستهای فرهنگی چه نسبتی با نیازهای واقعی خانوادهها دارند، مشارکت محلی چگونه تقویت میشود و برنامههای اقتصادی تا چه حد به امنیت معیشتی و ماندگاری سرمایه انسانی میانجامند. سنجش منظم این مسائل، مدیریت استانی را از روزمرگی به سمت مسئولیتپذیری نسبت به آینده سوق میدهد.
پیام سیزدهم آبانماه را میتوان دعوتی برای تکمیل راهی دانست که بخشهایی از کشور با کوشش و ابتکار در آن پیش رفتهاند، اما تمام ظرفیتهای ملی هنوز با شتابی هماهنگ، به میدان نیامدهاند؛ وفاداری به این راهبرد در تکرار عبارت «ایران قوی» خلاصه نمیشود، بهواقع شجاعت دیدن کاستیها، حفظ و توسعه دستاوردها و اصلاح سازوکارهایی است که حرکت کشور را کُند میکنند. قدرت پایدار هنگامی شکل میگیرد که پیشرفت در یک حوزه، ضعف حوزه دیگر را پنهان نکند و مردم نتیجه این پیشرفت را علاوهبر اقتدار کشور، در استحکام پیوندهای اجتماعی و کیفیت زندگی خود نیز احساس کنند.
ایران قوی حاصل پیشروی چند بخش موفق در کنار مجموعهای از ظرفیتهای معطلمانده نخواهد بود. تحقق این راهبرد زمانی شتاب میگیرد که قوی شدن از مأموریت مجموعههای پیشرو به مسئولیت سنجشپذیر تمام نهادها تبدیل شود و هیچ عرصهای، بهویژه فرهنگ و اجتماع، از ضرورت تحول و پاسخگویی، مستثنا نماند.
رهبر شهید انقلاب در سالهای گذشته بارها درباره ضرورت قوی شدن سخن گفته و در تبیین عناصر قدرت ملی علم و فناوری، امنیت و قدرت دفاعی، اقتصاد و رفاه عمومی، اندیشهورزی، سیاست و دیپلماسی و فرهنگ و سبک زندگی را در کنار یکدیگر قرار داده بودند. این نگاه قدرت را حاصلِ عملکرد یک دستگاه یا موفقیت در یک میدان نمیدانست و اساس این بود که هر عرصه باید به استحکام مجموعه، کمک کند. اکنون تأکید دوباره بر این جهتگیری، فرصتی است تا از خود بپرسیم در اجرای آن چه اندازه پیش رفتهایم و مهمتر از آن، کدام بخشها از آهنگ حرکت عمومی عقب ماندهاند؟
پاسخ منصفانه با نادیده گرفتن دستاوردها بهدست نمیآید؛ کشور در دهههای گذشته در عرصههایی از دانش و فناوری، توان دفاعی، زیرساختهای عمومی و تربیت نیروهای متخصص ظرفیتهای مهمی ایجاد کرده است. این پیشرفتها محصول کار پیگیر پژوهشگران، نیروهای اجرایی، صنعتگران و مجموعههایی بوده که با وجود محدودیتهای فراوان، از مسئولیت خود فاصله نگرفتند. در حوزههای اجتماعی و فرهنگی نیز خدمات، فعالیتهای مردمی و تجربههای ارزشمندی شکل گرفته که نمیتوان آنها را نادیده گرفت. بااینهمه، به رسمیت شناختن کامیابیها نباید مانع دیدن شکاف میان ظرفیتهای ساختهشده و نیازهای همچنان بیپاسخ جامعه شود.
در این میان مسئله اصلی، نامتوازن بودن آهنگ پیشرفت است. قدرت ملی مانند مجموعهای از جزیرههای مستقل عمل نمیکند که موفقیت یکی، ضعف دیگری را بیاثر کند. توان دفاعی بدون اقتصاد تابآور، توسعه فناورانه بدون امکان بهکارگیری استعدادها و گسترش خدمات بدون اعتماد عمومی، بخشی از ظرفیت خود را از دست میدهند؛ پیشرفت چشمگیر در چند حوزه نمیتواند جای خالی تحول در سایر حوزهها را برای همیشه پنهان کند. اگر «ایران قوی» راهبردی ملی است، باید در همه ساحتها آثار قابل مشاهده داشته باشد، حتی در عرصههایی که نتیجه کار بهسادگی با افتتاح یک پروژه یا انتشار آمار تولید، سنجیده نمیشود.
حوزههای اجتماعی و فرهنگی از همین منظر نیازمند توجهی ویژه هستند؛ تغییر مناسبات نسلی، دشواریهای تشکیل و پایداری خانواده، نگرانی درباره آینده جوانان، مسئله اعتماد اجتماعی و فاصله میان برخی سیاستهای فرهنگی و تجربه واقعی مردم، موضوعاتی نیستند که بتوان با افزایش برنامهها و مناسبتها، از کنار آنها گذشت. کاهش ازدواج و زادآوری، بهتنهایی حکمی قطعی درباره عملکرد نهادهای فرهنگی صادر نمیکند و عوامل اقتصادی، جمعیتی و تغییر سبک زندگی نیز در آن دخیل هستند؛ اما همین تحولات ضرورت ارزیابی جدی سیاستهایی را نشان میدهند که مقرر بوده بنیان خانواده و سرمایه اجتماعی را تقویت کنند.
در این عرصه، باید در تعریف «قوی شدن» نیز دقت بیشتری به خرج داد؛ قوت فرهنگی صرفاً با شمار تولیدات رسانهای، جشنوارهها، مراسم و بودجههای هزینهشده اندازهگیری نمیشود. همانگونه که توان اجتماعی را نمیتوان از تعداد تشکلهای ثبتشده یا گزارش فعالیت نهادها استنباط کرد. باید دید این کوششها تا چه حد به گسترش گفتوگوی میان نسلی، افزایش اعتماد و مشارکت، تقویت احساس تعلق و ارتقای قدرت حل مسئله در خانواده و جامعه، انجامیدهاند. سیاست فرهنگی هنگامی میتواند به افزایش قدرت ملی کمک کند که با شناخت دقیق تحولات اجتماعی، نیازهای واقعی مردم و سازوکارهای اثرگذاری بر نگرش و رفتار آنان، همراه باشد.
از اینجا ضرورت مهمتری آشکار میشود و آن اینکه راهبرد ملی بدون نظام ارزیابی مستمر بهتدریج در گزارشهای اداری حل میشود. برای هر حوزه باید نقطه آغاز، مقصد قابل سنجش، نهاد مسئول و زمانبندی روشن تعیین کرد؛ اقتصاد، معیشت و بهرهوری، آموزش، کیفیت یادگیری و فرصت رشد، فرهنگ و اجتماع، شاخصهایی مانند اعتماد، مشارکت، وضعیت خانواده و احساس امید به آینده، باید با روشهای معتبر و در دورههای منظم، بررسی شوند. مقایسه این شاخصها در استانها و گروههای اجتماعی، تصویر دقیقتری از محل پیشرفت و عقبماندگی به دست میدهد.
ارزیابی البته نباید به تولید جدولهای تازه و گزارشهای پُرحجم بینجامد. ارزش آن هنگامی آشکار میشود که نتیجهاش در اصلاح سیاست، جابهجایی اولویتها، تخصیص منابع و پاسخخواهی از مدیران، اثر بگذارد؛ دستگاهی که در تحقق هدفی ملی کُند حرکت میکند، باید علت را توضیح دهد و برنامه جبران ارائه کند؛ اگر مانع از قوانین متعارض، کمبود اختیار یا ناهماهنگی نهادی ناشی میشود، اصلاح آن نیز مسئولیت سطح بالاتر حکمرانی است. بازخواست صرف مدیران اجرایی بدون رفع گرههای ساختاری، ممکن است فقط به تولید آمارهای خوشظاهر و پنهان ماندن مسائل واقعی، منجر شود.
در این میان، بخشهایی که سالها با روالهای تکراری پیش رفتهاند، بیش از توصیه و بخشنامه، به محرکی نهادی نیاز دارند. پیوند دادن ارزیابی عملکرد با بودجه، ارتقای مدیران و تداوم مأموریتها، بازبینی نهادهای دارای وظایف موازی و انتشار منظم گزارشهای قابل فهم برای مردم، میتواند هزینه بیعملی را افزایش دهد؛ همچنین حضور دانشگاهها، مراکز پژوهشی و رسانهها در سنجش نتایج، امکان اصلاح خطاها را بیشتر میکند. هیچ دستگاهی نباید صرفاً با استناد به حُسن نیت یا حجم فعالیت خود، از پاسخ درباره آثار واقعی کارش معاف باشد.
البته قوی شدن اجتماعی با دستور اداری محقق نمیشود. انسجام برآیند رابطهای زنده میان مردم و نهادهای عمومی است و از تجربه انصاف، امکان بیان نقد، مشارکت معنادار و مشاهده اثر تصمیمها، نیرو میگیرد. جامعه متکثر را نمیتوان با انتظار یکساناندیشی منسجم کرد؛ آنچه پیوندهای ملی را استوار میکند، توافق بر سر منافع مشترک و اطمینان از شنیده شدن مطالبات گوناگون است. از همین رو تأکید پیام اخیر بر حمایت مردم و خدمت صمیمانه مسئولان، باید دو سوی یک تعهد متقابل فهمیده شود و نه دو توصیه جدا از هم.
این مطالبه در سطح استانها نیز معنایی روشن دارد. سهم همدان در راهبرد ایران قوی فقط با گزارش طرحهای عمرانی و تعداد مجوزها مشخص نمیشود. باید پرسید نظام آموزش و مهارتآموزی چه اندازه پاسخگوی آینده جوانان است، سیاستهای فرهنگی چه نسبتی با نیازهای واقعی خانوادهها دارند، مشارکت محلی چگونه تقویت میشود و برنامههای اقتصادی تا چه حد به امنیت معیشتی و ماندگاری سرمایه انسانی میانجامند. سنجش منظم این مسائل، مدیریت استانی را از روزمرگی به سمت مسئولیتپذیری نسبت به آینده سوق میدهد.
پیام سیزدهم آبانماه را میتوان دعوتی برای تکمیل راهی دانست که بخشهایی از کشور با کوشش و ابتکار در آن پیش رفتهاند، اما تمام ظرفیتهای ملی هنوز با شتابی هماهنگ، به میدان نیامدهاند؛ وفاداری به این راهبرد در تکرار عبارت «ایران قوی» خلاصه نمیشود، بهواقع شجاعت دیدن کاستیها، حفظ و توسعه دستاوردها و اصلاح سازوکارهایی است که حرکت کشور را کُند میکنند. قدرت پایدار هنگامی شکل میگیرد که پیشرفت در یک حوزه، ضعف حوزه دیگر را پنهان نکند و مردم نتیجه این پیشرفت را علاوهبر اقتدار کشور، در استحکام پیوندهای اجتماعی و کیفیت زندگی خود نیز احساس کنند.
ایران قوی حاصل پیشروی چند بخش موفق در کنار مجموعهای از ظرفیتهای معطلمانده نخواهد بود. تحقق این راهبرد زمانی شتاب میگیرد که قوی شدن از مأموریت مجموعههای پیشرو به مسئولیت سنجشپذیر تمام نهادها تبدیل شود و هیچ عرصهای، بهویژه فرهنگ و اجتماع، از ضرورت تحول و پاسخگویی، مستثنا نماند.
ارسال
نظر
*شرایط و مقررات*
کلمه امنیتی را بصورت حروف فارسی وارد
نمایید
بعنوان مثال : پایتخت ارمنستان ؟ ایروان
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین
(فینگیلیش) خودداری نمايید.
توصیه می شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشر
شده، از مثبت یا منفی استفاده فرمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای
نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی یابد.