معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان و مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی گفت: شعار رسمی روز جهانی تنوع زیستی در سال 2026 با عنوان «اقدام محلی برای اثرگذاری در سطح جهانی» (Acting Locally for Global Impact) اعلام شد؛ شعاری که بیش از هر زمان دیگری بر نقش جوامع محلی در حفاظت از طبیعت و آینده زمین تأکید دارد.

حمید ظهرابی افزود: روز جهانی تنوع زیستی هر ساله در 22 مه (2 خرداد) برگزار می‌شود و فرصتی مغتنم برای جریان سازی، آموزش و افزایش آگاهی عمومی نسبت به اهمیت تنوع زیستی، ضرورت حفاظت از آن و گام‌هایی که می‌توان برای حفاظت و استفاده پایدار از این سرمایه طبیعی ارزشمند برداشت، است.

وی اظهار کرد: این مناسبت حائز اهمیت جهانی همچنین بستر مناسبی برای جلب حمایت‌ها از اجرای «کنوانسیون تنوع زیستی»، پروتکل‌های وابسته و برنامه‌های اقدام ملی و بین‌المللی در این حوزه فراهم می‌کند.

وی ادامه داد: در شرایطی به روز جهانی تنوع زیستی نزدیک می‌شویم که جنگ تحمیلی ناجوانمردانه آمریکایی - صهیونی با ایجاد تخریب‌های گسترده و انتشار و گسترش آلاینده‌های مختلف، محیط زیست و تنوع زیستی ارزشمند کشور و منطقه را با مخاطرات و تهدیدهای بسیاری روبرو ساخته و گونه‌های گیاهی و جانوری بسیاری را در معرض خطر قرار داده و کارکردها و خدمات اکوسیستمی را با اختلال مواجه کرده است.

خسارت جنگ تحمیلی به تنوع زیستی و مناطق تحت حفاظت

ظهرابی خاطرنشان کرد: ایران از لحاظ تنوع زیستی در جایگاه ویژه ای قرار داشته، بخشی از دو نقطه داغ جهانی تنوع زیستی را تشکیل می‌دهد. از جنگل‌های هیرکانی و زاگرس گرفته تا تالاب‌ها، کوهستان ها، بیابان‌ها و مناطق ساحلی-دریایی زیبا و چشم نواز این سرزمین میزبان گونه‌های متعدد و متنوع گیاهی و جانوری هستند که برخی از آنها در هیچ نقطه دیگری از جهان یافت نمی شوند و همین موضوع اهمیت حفاظت از این میراث گرانبها را دوچندن می‌کند هرچند متاسفانه این جنگ خصمانه نه تنها به تنوع زیستی و مناطق تحت حفاظت آسیب وارد کرده است بلکه خسارات زیادی نیز برای زیرساخت‌ها و تجهیزات حفاظتی اعم از ادارات استانی و شهرستانی، پاسگاه‌های محیط بانی و تجهیزات حمل و نقل مرتبط به همراه داشته است.

ظهرابی افزود: چارچوب جهانی تنوع زیستی «کونمینگ–مونترال» که جدیدترین نقشه راه کنوانسیون تنوع زیستی است، چشم‌انداز «زندگی همسو با طبیعت» را برای سال 2050ترسیم کرده است و ماموریت «اقدام فوری و هماهنگ برای توقف و معکوس کردن روند از دست رفتن تنوع زیستی برای قرار دادن طبیعت در مسیر بازیابی به نفع مردم و سیاره زمین» را برای سال 2030 تعریف کرده است.

وی ادامه داد: یکی از رویکردهای این چهارچوب، رویکرد «کل جامعه، کل دولت» است که حفاظت موثر از تنوع زیستی را در گرو مشارکت، همراهی و همکاری تمام نقش آفرینان و دست اندرکاران جامعه و دولت در کنار هم می‌داند. شعار امسال روز جهانی تنوع زیستی بر همین اساس با تمرکز بر پیوند دادن ابتکارات محلی با 23 هدف جهانی چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال، توجه جهان را بر اهمیت به‌کارگیری رویکرد کل جامعه معطوف می‌کند.

تقویت مشارکت محلی در حفظ محیط زیست

وی افزود: کنوانسیون تنوع زیستی، به‌کارگیری رویکرد کل جامعه را شامل راه‌هایی برای جذب، توانمندسازی و بهره‌برداری از مشارکت دست اندرکاران و نقش آفرینانی غیر از دولت‌های ملی در سطح محلی، از جمله مردم بومی و جوامع محلی، دولت‌های محلی، شهرها و سایر مقامات محلی، گروه‌های زنان و جوانان، مشاغل و مؤسسات مالی و سایر سازمان‌های جامعه‌ی مدنی با اقدامات حمایتی و زمینه سازی‌های دولت می‌داند. رویکردی که از اولویت‌های معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی بوده و این معاونت با ایجاد ساختار‌های قانونی و دائمی به دنبال تثبیت نقش جامعه در فرایند تصمیم گیری و اجرای برنامه‌های حفاظتی و یا به عبارتی فراهم کردن زمینه برای مشارکت موثر و پایدار جامعه در امر حفاظت و بهره برداری پایدار از تنوع زیستی است.

ظهرابی با اشاره به برخی حفاظتگاه‌های مردمی و پارک ملی گلستان به عنوان نمونه‌هایی موفق از مشارکت در حفاظت اظهار کرد: سال گذشته پارک ملی گلستان به دلیل موفقیت در شیوه حفاظت به شکل مشارکتی در زمره «پنج روایت برتر اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN)» قرار گرفت.

وی تصریح کرد: شعار امسال یادآور این واقعیت است که هر اقدام هر چندکوچک در سطح محلی می‌تواند در مقیاس جهانی اثرگذار باشد این اقدام چه منفی چه مثبت می‌تواند تاثیرات کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت درسطح محلی، منطقه‌ای و جهانی به همراه آورد درست مانند آثار جنگ تحمیلی بر ایران و به تبع آن بر منطقه و جهان، اقدامی که ماموریتی کاملا در تقابل با ماموریت چارچوب جهانی تنوع زیستی و اهداف 23 گانه آن را دنبال می‌کند و مسیر و جهت عکس را می‌پیماید.

معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست و مرجع ملی کنوانسیون تنوع زیستی ابراز امیدواری کرد جامعه جهانی با محکومیت جنگ‌ها و منازعات موجود، مسیر را برای زندگی همسو با طبیعت، حفظ بشریت، رفاه بشر و حفاظت از تنوع زیستی و بازیابی طبیعت هدایت کند.

ظهرابی ادامه داد: روحیه مشارکت‌طلبی و جلب همراهی مردم و جامعه جزئی از اولویت‌های اساسی معاونت محیط طبیعی است و همواره تلاش کرده‌ایم این اصل در عمل نیز پیاده شود.

ایجاد کمیته‌های مشترک برای حفظ گونه‌های در معرض خطر

وی با اشاره به تجربه خود در دوره قبل معاونت، افزود برخی طرح‌ها که با رویکرد مشارکتی در دوره گذشته اجرا شدند به دلیل عدم توجه به مقوله ساختار سازی به مرور کمرنگ و یا بعضا متحول شده بودند و اکنون تلاش می‌شود ساختارهایی قانونی و دائمی ایجاد شود تا نقش مردم در تصمیم‌گیری‌های محیط زیستی تثبیت شود و هیچ فردی نتواند آن را حذف کند یا تغییر دهد. به عنوان نمونه، در پارک ملی گلستان، جامعه محلی در اصلاح ساختار شورای راهبری پارک بسیار کمرنگ شده بود و تا زمانی که ساختار اصلاح نشد و جامعه محلی در جلسات مربوطه حضور نداشت، جلسه شورای راهبری را در پارک تشکیل ندادیم و الان به دنبال آن هستیم که اول برای چنین ساختاری یک آیین نامه تصویب کنیم و بعد تبدیل به قانون کنیم.

معاون محیط زیست طبیعی سازمان، اهمیت ایجاد کمیته‌های مشترک با حضور متخصصان، دانشگاهیان و نمایندگان جامعه محلی برای مدیریت و حفاظت گونه‌های در معرض خطر مانند میش مرغ، یوزپلنگ و گوزن زرد، خرس سیاه و پرندگان شکاری را برجسته کرد و گفت: این کارها با هدف مشارکت حداکثری متخصصان، جامعه محلی، برنامه محوری، ساختار سازی و تضمین استمرار حفاظت حتی پس از تغییر مدیران انجام می‌شود.

وی توضیح داد که تخصیص بودجه محدود سازمان، نیازمند اولویت‌بندی دقیق و استفاده بهینه از منابع است و نمونه‌هایی از هزینه‌های انجام شده برای حفاظت از یوزپلنگ و دیگر گونه‌های در خطر انقراض را ارائه و تاکید کرد تخصیص بودجه در معاونت طبیعی از حالت سنتی توزیع پول به تامین اعتبار برای پروژه‌های هدفمند دارای ساختار تغییر کرده است.

وی درباره نقش تشکل‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی گفت: مشارکت مردم در مناطق حفاظت شده می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد؛ از حفاظت کاملا مردمی در یک محدوده مشخص تا حفاظت مشارکتی در کنار دولت و ما برای طیف وسیعی از انواع مشارکت برنامه ریزی کرده ایم.

ظهرابی افزود: یک نسخه مشارکت برای کشور نه ممکن است و نه درست، هر منطقه با توجه به شرایط محیط زیستی، اقتصادی و اجتماعی حاکم بر آن نسخه خاص خودش را دارد.

وی گفت: تجربیات گلستان و لامرد و حفاظت گاه‌های مردمی نشان داده که اعتماد و مشارکت مردم به موفقیت برنامه‌های حفاظتی کمک شایانی کند.

گفتنی است، روز جهانی تنوع زیستی یک روز بین‌المللی است که توسط سازمان ملل متحد برای ترویج مسائل مربوط به تنوع زیستی تعیین شده‌است. این روز در حال حاضر در 22 مه برگزار می‌شود. از زمان ایجاد این روز توسط کمیته دوم مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1993 تا سال 2000، در 29 دسامبر به مناسبت روز اجرایی شدن کنوانسیون تنوع زیستی برگزار شد. در 20 دسامبر 2000 این تاریخ برای بزرگداشت تصویب کنوانسیون در 22 مه 1992، در اجلاس زمین ریودوژانیرو تغییر یافت.