سپهرغرب، گروه فرهنگی- صبا اسدی؛ یک عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر اینکه حجاب صرفاً یک حکم فردی یا شرعی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی، امنیت اجتماعی و اقتدار ملی به‌شمار می‌رود، گفت: یکی از اهداف اصلی جنگ فرهنگی دشمن، از بین بردن حیای نسل جوان است، زیرا از این طریق می‌تواند خردورزی و عقلانیت آنان را نیز هدف قرار دهد.
در سال‌های اخیر، مسئله حجاب در کشور به‌تدریج دستخوش تغییر شده و نگاه بخشی از جامعه نسبت به آن نیز تغییر یافته است؛ به‌گونه‌ای که نوع پوشش و تلقی افراد از حجاب، تا حدی متأثر از باورها، ذهنیت‌ها و نگرش‌های شکل‌گرفته در جامعه تغییر کرده است.
در این میان، بُعد اجتماعی حجاب بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و آثار و پیامدهای اجتماعی آن، این موضوع را به یکی از مباحث مهم و روز کشور تبدیل کرده است. به همین دلیل، در سال‌های اخیر تلاش‌های زیادی برای تبیین اهمیت حجاب، فرهنگ‌سازی و روشن‌کردن ابعاد مختلف این مسئله انجام شده است.
با این حال، پرسش اصلی همچنان باقی است که چرا جمهوری اسلامی تا این اندازه بر موضوع حجاب تأکید دارد؟ آیا حجاب فقط یک مسئله شخصی است، یا باید آن را بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی جامعه دانست؟ آیا حجاب صرفاً یک حکم شرعی در اسلام است، یا نقشی فراتر از آن در نظم فرهنگی و اجتماعی دارد؟
از سوی دیگر، در برابر پدیده برهنگی یا تغییراتی که در نوع پوشش برخی افراد دیده می‌شود، چه باید کرد؟ جایگاه «حیا» در این میان چیست و چه نقشی در حفظ هنجارهای اجتماعی دارد؟ امروز که بخشی از جامعه به سمت کاهش پوشش متعارف حرکت کرده، مسئولیت جامعه در برابر این روند چیست؟
آنچه نگران‌کننده به نظر می‌رسد این است که این تغییرات به‌صورت تدریجی، آرام و گاه بدون آگاهی کامل افراد رخ داده و به‌مرور زمان، ذهنیت آنان نسبت به حجاب را نیز دگرگون کرده است.
در همین راستا، با پژوهشگر، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، استادیار دانشگاه و نماینده مجلس شورای اسلامی درباره‌ ریشه‌های فرهنگی مسئله حجاب، چرایی تأکید جمهوری اسلامی بر آن و راهکارهای مواجهه با وضعیت کنونی جامعه به گفت‌وگو پرداخته‌ایم.
دکتر امیرحسین بانکی‌پورفرد با اشاره به ابعاد گوناگون نبردهای اخیر، اظهار کرد: ما امروز با یک جنگ ترکیبی روبه‌رو هستیم که به‌طور هم‌زمان ابعاد نظامی، اقتصادی و فرهنگی را دربر گرفته است.
به گفته وی، بخش فرهنگی این جنگ بیش از همه بر ترویج برهنگی، کشف حجاب، شرب خمر و ابتذال اخلاقی متمرکز شده است؛ موضوعاتی که فرهنگ ایرانی نسبت به آن‌ها حساسیت بالایی دارد.
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره اهداف دشمن در این مسیر افزود: دشمن دو هدف را دنبال می‌کند؛ نخست با دست‌گذاشتن بر حساس‌ترین نقاط جامعه، میان مردم تفرقه و تقابل ایجاد کند و دوم اینکه با کشاندن جوانان به ابتذال، روحیه مقاومت و شجاعت آنان را در برابر تهدیدها تضعیف نماید.
بانکی‌پورفرد با اشاره به بیانات رهبر شهید درباره این موضوع خاطرنشان کرد: ایشان تأکید داشتند که اگر آن دسته از جوانانی که گاهی دچار کشف حجاب می‌شوند، از پشت‌پرده این جریان‌ها و اهداف واقعی آن آگاه باشند، قطعاً در این مسیر قدم نخواند گذاشت.
وی در ادامه با اشاره به مواضع نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی گفت: اینکه بنیامین نتانیاهو در جریان جنگ چندین بار شعار «زن، زندگی، آزادی» را تکرار می‌کند، نشان‌دهنده یک واقعیت است؛ همان اتاق فکری که حملات نظامی و شهادت فرماندهان، دانشمندان و کودکان ما را طراحی می‌کند، هم‌زمان مسئولیت جنگ فرهنگی و ترویج ابتذال اخلاقی در جامعه ایران را نیز بر عهده دارد.
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: به‌ویژه پس از جنگ‌های اخیر، با نوعی کشف حجاب و برهنگی سازمان‌یافته در خیابان‌ها مواجه هستیم؛ جریانی که کاملاً برنامه‌ریزی‌شده است. البته برخی نوجوانان و جوانان بدون اطلاع از پشت‌پرده ماجرا و با تصور آزادی بیشتر یا انتخاب سبکی متفاوت از زندگی، با آن همراه می‌شوند.
بانکی‌پورفرد با تأکید بر اهمیت حجاب تصریح کرد: حجاب برای حفظ عزت و اقتدار کشور ضروری است، چرا که یکی از نمادها و پرچم‌های انقلاب اسلامی به شمار می‌رود. همان‌طور که مردم در برابر اهانت به پرچم ایران، با در دست گرفتن آن نشان دادند که هویت ملی پابرجاست، امروز هم باید «پرچم حجاب» را حفظ کنیم و در برابر موج برهنگی سازمان‌یافته ایستادگی کنیم.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: برخورد با گروه‌هایی که به‌صورت سازمان‌یافته در این حوزه فعالیت می‌کنند، باید قاطع و مطابق با تأکیدات امام شهید باشد، اما درباره افرادی که از روی ناآگاهی وارد این مسیر می‌شوند، باید رویکرد فرهنگی، اقناعی و همراه با محبت در پیش گرفت. این شیوه هرچند دشوارتر است، اما نیازمند بردباری و ایجاد فضایی برای گفت‌وگو است.
او ابراز امیدواری کرد: همان‌طور که ملت ایران در دفاع نظامی نقش مؤثری ایفا کردند، با حضور و همراهی مردم، بحران‌های فرهنگی نیز پشت سر گذاشته شود و آرمان‌های امام شهید در جامعه محقق گردد.
این استاد دانشگاه درباره خانواده‌هایی که فرزندانشان درگیر مسئله کشف حجاب هستند، گفت: «گرچه در برخی خانواده‌ها مسئله حجاب از نسل‌های قبل چندان مورد توجه نبوده، اما این موضوع در جامعه فراگیر نیست و تعداد این خانواده‌ها اندک است. در بسیاری از موارد، والدین حجاب را رعایت می‌کنند اما فرزندانشان مسیر متفاوتی را برگزیده‌اند.
بانکی‌پورفرد تأکید کرد: خانواده‌ها باید بدانند که روی آوردن نوجوانان و جوانان به کشف حجاب، می‌تواند زمینه‌ساز آسیب‌های اخلاقی و ارتباط با افراد ناسالم شود. هیچ پدر و مادری خواهان تباهی فرزندش نیست؛ همه والدین آرزو دارند فرزندشان رشد کند، پیشرفت داشته باشد و پاک زندگی کند. اگر خانواده‌ها از پیامدهای این مسئله آگاهی بیشتری داشته باشند، قطعاً نسبت به آن حساس‌تر خواهند بود.
وی خطاب به خانواده‌هایی که از بی‌تأثیر بودن توصیه‌هایشان گلایه دارند، گفت: نباید تنها به یک تذکر ساده بسنده کرد. گاهی فرزند سخن والدین را نمی‌پذیرد، اما ممکن است از استاد، مشاور، مربی یا فرد مورد اعتماد خود حرف‌شنوی داشته باشد. همان‌طور که خانواده برای درمان بیماری فرزندش از تمام توان و ظرفیت‌ها استفاده می‌کند، در اینجا نیز باید از هر فرد تأثیرگذار و هر فرصت مناسبی برای گفت‌وگو و اقناع بهره گرفت.
این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه حیا در فرهنگ دینی اظهار کرد: در معارف اسلامی تأکید فراوانی بر حیا شده و همواره در کنار ایمان و عقل قرار گرفته است. به تعبیر روایات، اگر حیا از میان برود، دین و عقلانیت نیز آسیب می‌بینند. از این رو، حیا، عقل و دین سه گوهر اصلی وجود انسان هستند.
بانکی‌پورفرد افزود: یکی از اهداف اصلی جنگ فرهنگی دشمن، از بین بردن حیای نسل جوان است، زیرا از این طریق می‌تواند خردورزی و عقلانیت آنان را نیز هدف قرار دهد.
وی با تأکید بر اینکه حیا تنها مختص زنان نیست، گفت: حیا ویژگی تمام انسان‌هاست و در روایات، حتی یکی از صفات الهی شمرده شده است. خداوند بیشترین میزان حیا را به پیامبر اکرم (ص) و اولیای خود عطا کرده است؛ تا جایی که در روایتی از پیامبر نقل شده که اگر حیا به شکل انسانی مجسم می‌شد، به صورت امام حسین (ع) تجلی می‌یافت.
وی افزود: در روایات آمده که خداوند حیا را به ده بخش تقسیم کرده و نُه بخش آن را به زنان عطا فرموده است؛ زیرا زن مظهر زیبایی است و حیا نیز جلوه‌گر این زیبایی‌هاست. همچنین از آنجا که زنان آسیب‌پذیرترند، خداوند حیا را در وجود آنان پررنگ‌تر قرار داده است. با این حال، حجاب یکی از جلوه‌های مهم حیاست که هم زنان و هم مردان به آن مکلف‌اند؛ جالب اینکه در قرآن کریم نیز، ابتدا مردان به این امر توصیه شده‌اند و سپس زنان.
این استادیار دانشگاه درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی و الگوهای غربی بر تغییر ذائقه نسل جدید نیز اظهار کرد: رسانه‌های تصویری بیش از هر ابزار دیگری بر فطرت انسان اثر می‌گذارند. فطرت انسان به‌طور طبیعی به سوی پاکی، حیات و نورانیت گرایش دارد، اما شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها می‌توانند این فطرت را تحت تأثیر قرار دهند، از همین رو، افراد باید در استفاده از این فضاها مدیریت و مراقبت بیشتری داشته باشند.
بانکی‌پورفرد در پایان، بر ضرورت عبور از برخوردهای صرف و حرکت به‌سمت تبیین و اقناع فرهنگی تأکید کرد و افزود: اقناع فرهنگی نیازمند زمان، برنامه‌ریزی، خلاقیت و بهره‌گیری از ظرفیت هنر است. ما باید به فطرت و نیازهای درونی انسان‌ها توجه و پیام‌های فرهنگی را متناسب با آن طراحی کنیم؛ چراکه در این صورت، تأثیرگذاری آن‌ها به‌مراتب بیشتر خواهد بود.
درمجموع در این گفت‌گو دریافتیم مسئله حجاب و حیا تنها یک موضوع فردی یا اجتماعی نیست، بلکه بخشی از جنگ ترکیبی و فرهنگی علیه جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود و نیازمند هوشیاری خانواده‌ها، تقویت فعالیت‌های فرهنگی و اقناعی، بهره‌گیری از ظرفیت هنر و رسانه و همچنین برخورد قاطع با جریان‌های سازمان‌یافته است.
همچنین حفظ حیا و حجاب، علاوه بر نقش‌آفرینی در سلامت اخلاقی جامعه، در حفظ هویت فرهنگی، انسجام ملی و اقتدار کشور نیز مؤثر است و مقابله با آسیب‌های فرهنگی، بیش از هر چیز، نیازمند آگاهی‌بخشی، گفت‌وگو و همراهی مردم خواهد بود.

صبا اسدی