مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان در واکنش به اظهارات نماینده مردم نهاوند در مجلس مبنی بر تعلل این اداره در مدیریت سراب‌ها، گفت: مدیریت خود سراب‌ها و رودخانه‌ها در صلاحیت دستگاه متولی آب است. پارک‌های جنگلی گاماسیاب، گیان و فارسبان در حوزه مسئولیت منابع طبیعی قرار دارند و این مجموعه هم طی سال‌های گذشته، اقدامات متعددی برای ایجاد، حفاظت و نگهداری از آن‌ها انجام داده و هیچ تعللی صورت نگرفته است.
سراب‌های نهاوند از مهم‌ترین ظرفیت‌های طبیعی و گردشگری شهرستان و از جاذبه‌های شاخص جنوب استان همدان به‌شمار می‌روند؛ ظرفیتی که علاوه بر ارزش‌های زیست‌محیطی، می‌تواند نقش مهمی در رونق گردشگری، ایجاد اشتغال و توسعه اقتصادی منطقه داشته باشد. استقبال گردشگران از این مناطق نیز نشان‌دهنده اهمیت موضوع است؛ بنابراین افزایش حجم گردشگری، ضرورت مدیریت مناسب، توسعه زیرساخت‌ها، ارائه خدمات مطلوب و همزمان حفاظت از طبیعت را بیش از گذشته نمایان می‌کند. با این حال، نحوه مدیریت این ظرفیت‌ها طی سال‌های اخیر همواره محل بحث بوده و موضوع مشخص نبودن متولی، کمبود اعتبار و نبود زیرساخت‌های کافی، بارها مطرح شده است.
در همین راستا و در پی انعکاس خبری مبنی بر تعلل منابع طبیعی در مدیریت سراب‌های نهاوند به گفته نماینده مردم نهاوند در مجلس شورای اسلامی، موضوع عملکرد این دستگاه در قبال سراب‌ها و پارک‌های جنگلی بار دیگر مورد توجه قرار گرفت.
*مدیریت سراب‌ها با دستگاه متولی آب است، نه منابع طبیعی
در پی این موضوع، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان در گفت‌وگو با «سپهرغرب» با ارائه توضیحاتی درباره حدود وظایف این دستگاه، تأکید کرد: میان «سراب» و «پارک جنگلی» باید تفکیک قائل شد؛ چراکه مدیریت خودِ سراب و رودخانه در حوزه منابع طبیعی نیست و مسائل مربوط به آن باید از طریق دستگاه متولی پیگیری شود.
اسفندیار خزائی با تأکید بر لزوم تنویر افکار عمومی برای تفکیک این دو مقوله افزود: سراب هیچ ارتباطی با منابع طبیعی ندارد و در صورتی که بحثی درباره خود سراب، رودخانه یا اقدامات مرتبط با حوزه آب مطرح باشد، متولیان مربوطه باید پاسخگو باشند.
وی در ادامه با اشاره به اینکه در مقابل، مدیریت پارک‌های جنگلی گاماسیاب، گیان و فارسبان مستقیماً تحت مسئولیت منابع طبیعی قرار دارد، تصریح کرد: این مجموعه طی سال‌های گذشته اقدامات متعددی برای ایجاد، حفاظت و نگهداری از این محدوده‌ها انجام داده است.
وی همچنین از به‌روزرسانی طرح‌های این پارک‌ها خبر داد و گفت: ما در حال تلاش برای استفاده از ظرفیت‌های قانونی جهت واگذاری مدیریت اجرایی این پارک‌ها هستیم؛ به‌گونه‌ای که بدون انتقال مالکیت، بهره‌وری و مدیریت این مناطق بهبود یابد.
این مسئول در ادامه به پارک‌های جنگلی تحت مدیریت این اداره‌کل اشاره کرد و افزود: در شهرستان نهاوند، پارک‌های جنگلی گیان، گاماسیاب و فارسبان از جمله عرصه‌های مهم استان هستند که منابع طبیعی متولی حفاظت و نگهداری از آن‌هاست.
*مدیریت پارک جنگلی گیان با شهرداری دنبال می‌شود
خزائی با اشاره به وضعیت پارک جنگلی گیان گفت: موضوع واگذاری مدیریت این پارک به شهرداری گیان، پس از برگزاری جلسات متعدد و کسب رضایت مسئولان استانی و شهرستانی، اکنون در چارچوب قانون در حال پیگیری است.
وی افزود: بر اساس بند «ت» ماده 43 قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها، تفاهم‌نامه‌ای تنظیم شده و در شرف انعقاد قرارداد هستیم؛ در حال حاضر نیز شهرداری اقدامات اجرایی برای بهبود زیرساخت‌های این پارک را آغاز کرده است.
خزائی ضمن قدردانی از همکاری و نظارت دادستان و فرماندار نهاوند در پیشبرد این پروژه، تصریح کرد: تعامل مجموعه شهرستان نقش موثری در تحقق این مهم داشته است.
*تعللی در مدیریت گاماسیاب صورت نگرفته است
وی درباره پارک جنگلی گاماسیاب نیز گفت: در این زمینه، اجحافی در حق مجموعه منابع طبیعی صورت گرفته است؛ چراکه برخی افراد بدون مطالعه و بررسی دقیقِ ابعاد موضوع، مطالبی خلاف واقع علیه این سازمان مطرح کرده‌اند که این رویکرد به تنویر افکار عمومی کمک نمی‌کند.
وی در ادامه با اشاره به شرایط پارک جنگلی گاماسیاب گفت: بخش عمده جنگل‌کاری حاشیه این منطقه در حریم «سراب» قرار دارد و بر اساس استعلام از دستگاه متولی آب، امکان احداث سازه در این محدوده وجود ندارد. بنابراین نگهداری این مجموعه باید متناسب با شرایط فعلی باشد و امکان ساخت‌وساز گسترده در آن فراهم نیست.
وی همچنین با اشاره به وضعیت پارک فارسبان، خواستار اختصاص اعتبارات استانی برای حفظ جنگل‌کاری‌ها شد و افزود: برای ارائه خدمات مناسب‌تر به گردشگران و مردم منطقه، نیازمند تخصیص اعتبارات ویژه به این بخش هستیم.
*توسعه گردشگری با رویکرد حفظ طبیعت
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان درباره هدف از مدیریت این پارک‌ها اظهار کرد: راهبرد اصلی ما در پارک‌های جنگلی، «تفرجِ مسئولانه» و بدون خسارت به طبیعت است.
خزائی تأکید کرد: مدیریت این مجموعه‌ها باید به‌گونه‌ای باشد که علاوه بر توسعه پوشش جنگلی و حفظ گونه‌های بومی، از تخریب طبیعت در اثر استفاده‌های گردشگری جلوگیری شود.
وی خاطرنشان کرد: برای تحقق این هدف و توسعه زیرساخت‌ها، دستگاه‌های مرتبط ازجمله میراث فرهنگی، گردشگری، آب، برق و گاز می‌توانند با هم‌افزایی، یاری‌گر منابع طبیعی باشند.
*منابع طبیعی تنها متولی ایجاد جنگل‌کاری نبوده است
این مسئول در ادامه با تأکید بر نقش مشارکت همگانی در توسعه پارک‌های جنگلی گفت: من در جایگاهی نیستم که بخواهم از مجموعه خودمان تعریف کنم، اما نسبت دادن تعلل به منابع طبیعی منصفانه نیست؛ چراکه ایجاد این عرصه‌ها نتیجه یک کارِ جمعی بوده است.
خزائی افزود: مردم عزیز منطقه، سازمان برنامه و بودجه، استانداری و مدیران پیشین منابع طبیعی، همگی در این مسیر زحمت کشیده‌اند. بسیاری از درختان این منطقه به یاد شهدا و درگذشتگان کاشته شده و همین همراهی، پارک‌های جنگلی امروز را شکل داده است.
وی ضمن قدردانی از تلاش‌های جنگلبانان و ادارات تابعه تصریح کرد: همکاران ما در بخش جنگل‌کاری و منابع طبیعی طی سال‌های گذشته برای حفظ این عرصه‌ها تلاش کرده‌اند و اداره مرتع نیز با توجه به قرارگیری منطقه در مسیر کوچ عشایر، مدیریت‌های ویژه‌ای را اعمال کرده است.
*نهاوند؛ ظرفیتی بزرگ برای گردشگری طبیعی
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان با اشاره به ظرفیت پارک‌های جنگلی نهاوند تأکید کرد: این پارک‌ها، به‌ویژه در جنوب استان، از ظرفیت‌های کم‌نظیر سرزمینی ما هستند. تلاش ما صیانت از این پوشش‌های طبیعی و جنگل‌کاری‌های دست‌کاشت است تا در کنار توسعه، این سرمایه خدادادی حفظ شود.
خزائی با تأکید بر لزوم اتخاذ مدل مدیریتی که همزمان رفاه مردم و حفاظت از عرصه‌های طبیعی را تأمین کند، گفت: باید به سمتی برویم که گردشگران بتوانند از طبیعت استفاده کنند، بدون اینکه به عرصه‌های جنگلی آسیبی وارد شود.
وی در خصوص شایعات مربوط به دریافت عوارض تأکید کرد: منابع طبیعی قانوناً مجاز به دریافت عوارض از مردم نیست و تا این لحظه نیز هیچ مبلغی تحت این عنوان دریافت نشده است. این پارک‌ها تاکنون به صورت امانی نگهداری شده‌اند و مجموعه منابع طبیعی با بضاعت خود، تمام خدمات حفاظتی و مراقبتی را به انجام رسانده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان در خصوص برنامه‌های آتی تصریح کرد: ما به‌دنبال استفاده از ظرفیت‌های قانونی برای بهبود مدیریت این مجموعه‌ها هستیم. اگر این مسیر هموار نشود، حتماً از طریق آگهی، سرمایه‌گذار جذب خواهیم کرد؛ البته این واگذاری صرفاً در حوزه مدیریت و بهره‌برداری خواهد بود و مالکیت عرصه به هیچ عنوان تغییر نخواهد کرد.
خزائی با رد دوباره ادعای تعلل در مدیریت این عرصه‌ها افزود: اگر پوشش درختی این پارک‌ها حذف شود، محیط برای استفاده گردشگران غیرقابل تحمل خواهد شد. منابع طبیعی از حدود 20 سال پیش با وجود دشواری‌های بسیار، برای ایجاد و نگهداری جنگل‌کاری گاماسیاب زحمت کشیده؛ به طوری که اگر اقدامات این اداره و پیگیری‌های مسئولان وقت نبود، تاج سد به‌گونه‌ای احداث می‌شد که کل این جنگل از بین می‌رفت.
*کاهش تاج سد برای حفاظت از جنگل
وی بیان کرد: اقدامات پیشین منابع طبیعی و رویکرد مسئولان وقت، موجب شد تاج سد به نصف کاهش یابد و از بخش قابل توجهی از جنگل‌های موجود حفاظت شود؛ البته در صورت ساخت سد، بخشی از این جنگل‌کاری که با زحمات بسیاری ایجاد شده، زیر آب خواهد رفت، اما اگر آن اقدامات گذشته انجام نشده بود، میزان تخریب بسیار گسترده‌تر بود.
*جنگل قابل واگذاری نیست
وی درخصوص موضوع مدیریت و سرمایه‌گذاری در پارک‌های جنگلی گفت: اراضی جنگلی به هیچ عنوان قابل واگذاری نیست و حتی یک سانتی‌متر از آن را نمی‌توان تحت عنوان مالکیت واگذار کرد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان افزود: در سال‌های گذشته برای جذب سرمایه‌گذار فراخوان دادیم، اما موفق نبودیم؛ چراکه سرمایه‌گذاران زمانی که می‌بینند مالکیتی در کار نیست و تنها باید زیرساخت ایجاد کنند و به بهره‌برداری برسند، تمایل کمتری نشان می‌دهند.
خزائی ادامه داد: این موضوع نیازمند فرهنگ‌سازی در کشور است و مختص استان همدان نیست؛ چرا که بسیاری از سرمایه‌گذاران به‌دنبال مالکیت هستند، در حالی که ما مجاز به واگذاری مالکیت عرصه‌های جنگلی نیستیم.
وی با اشاره به ظرفیت‌های قانونی موجود اظهار کرد تلاش می‌کنیم با استفاده از تبصره ذیل بند پ ماده 43 قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها، برای مدیریت پارک‌های جنگلی گاماسیاب و فارسبان که در حریم شهر نیستند، با شهرداری‌های نهاوند یا فیروزان وارد مذاکره شویم. در همین راستا، به‌روزرسانی طرح‌های این پارک‌ها با وجود کمبود اعتبار در دستور کار قرار گرفته و موضوع از طریق فرماندار و مسئولان استانی نیز پیگیری شده است تا ضمن مدیریت بهینه، منابع درآمدی برای شهرداری نیز ایجاد شود.
وی با بیان اینکه منابع طبیعی مدیریت این پارک‌ها را رها نکرده، گفت اداره منابع طبیعی شهرستان نهاوند در حال حاضر به صورت امانی و با بهره‌گیری از اعتبارات ملی و استانی، خدمات حفاظتی و مراقبتی را در این دو پارک ارائه می‌دهد. وی افزود اگرچه وضعیت فعلی ایده‌آل نیست، اما هدف ما دستیابی به مدل مدیریتی کارآمدتر برای این مجموعه‌هاست.
این مسئول با اشاره به برگزاری جلسه‌ای در سازمان منابع طبیعی، از تأکید ریاست این سازمان بر ضرورت بهبود مدیریت این پارک‌های جنگلی خبر داد.
فارسبان محدودیت ساخت‌وساز دارد
خزائی درباره پارک جنگلی فارسبان نیز گفت: فارسبان شرایط متفاوتی دارد و مساحت آن محدود است.
مع‌الوصف پاسخ مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان نشان می‌دهد اختلاف‌نظر موجود بر سر مدیریت سراب‌های نهاوند، بیش از آنکه به اهمیت این ظرفیت‌ها مربوط باشد، به تفکیک وظایف دستگاه‌ها و نحوه مدیریت پارک‌های جنگلی بازمی‌گردد؛ به‌طوری که خزائی تأکید دارد مدیریت رودخانه و سراب در حوزه اختیارات منابع طبیعی نیست، اما پارک‌های جنگلی حاشیه این مناطق تحت مسئولیت این دستگاه قرار دارند.
از سوی دیگر، استقبال چشمگیر گردشگران، موضوع مدیریت این پارک‌ها را از یک مسئله حاشیه‌ای به یک ضرورت تبدیل کرده است. حضور مجموعاً بیش از 22 هزار گردشگر در روز طبیعت شامل 12 هزار بازدید از پارک جنگلی گاماسیاب، هفت هزار نفر از سراب گیان و سه هزار نفر از سراب فارسبان، پیام روشنی برای مدیران استانی و شهرستانی دارد. این آمار نشان می‌دهد که سراب‌های نهاوند فراتر از یک جاذبه طبیعی، مقصدی جدی برای گردشگران محسوب می‌شوند و نمی‌توان مدیریت آن‌ها را با امکانات محدود و بدون برنامه‌ریزی بلندمدت ادامه داد.
استفاده از ظرفیت‌های قانونی برای واگذاری مدیریت به شهرداری‌های همجوار یا سرمایه‌گذاران، بدون انتقال مالکیت و با نظارت جدی منابع طبیعی، می‌تواند راهکاری برای ساماندهی وضعیت فعلی باشد؛ راهکاری که باید همراه با تأمین اعتبار، ایجاد زیرساخت، تعیین دقیق وظایف دستگاه‌ها و بیش از همه، تضمین حفاظت از جنگل و منابع آبی باشد.
در نهایت، مطالبه مردم نهاوند تنها تعیین متولی نیست، بلکه انتظار آن‌ها مدیریت منسجم، خدمات‌رسانی شایسته و حفاظت از طبیعت است. اگر این ظرفیت‌ها با چنین رویکردی مدیریت شوند، سراب‌های نهاوند می‌توانند از یک مقصد صرفاً تفریحی به یکی از محورهای مهم توسعه گردشگری و اقتصاد محلی در استان همدان تبدیل شوند.

طاهره ترابی مهوش