یک کارشناس قرآنی با اشاره به راهکارهای قرآن برای کاهش اختلافات زوجین، مطرح کرد: حفظ پیوند میان زن و شوهر و تلاش برای رشد یکدیگر، دو اصل مهم در استحکام خانواده است و باید از رفتارهایی مانند آبروریزی و جدال، پرهیز کرد.
قرآن کریم توصیه‌ها و آموزه‌های فراوانی درباره ازدواج و تشکیل زندگی مشترک ارائه کرده است؛ اما پس از ازدواج و شکل‌گیری زندگی مشترک، ممکن است زن و مرد با اختلاف‌ها و چالش‌هایی مواجه شوند که بخشی از آن‌ها در روند طبیعی زندگی، قابل انتظار است. بااین‌حال، ضرورت دارد برای این مسائل از همان مراحل ابتدایی راهکاری پیدا و برای حل آن‌ها اقدام شود تا اختلافات به مراحل وخیم‌تر نرسد.
در برخی خانواده‌ها و میان بعضی از زوجین، این اختلاف‌ها و چالش‌ها به جایی می‌رسد که زن و مرد به‌طور قابل‌ توجهی از یکدیگر فاصله می‌گیرند و حتی محبت و مهری که میان آن‌ها وجود داشته، آسیب می‌بیند. بی‌تردید قرآن کریم برای مراحل مختلف زندگی انسان، راهکارها و آموزه‌های مشخصی دارد و در زمینه مواجهه با چالش‌ها و اختلافات زندگی مشترک نیز توصیه‌های قابل‌ توجهی، ارائه کرده است.
در همین راستا و با هدف بررسی راهکارها و آموزه‌های قرآن برای مدیریت اختلافات زوجین، به‌ویژه در شرایطی که محبت و مهر میان زن و شوهر در معرض آسیب و از بین رفتن قرار دارد، با حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدهادی هدایت، کارشناس قرآنی به گفت‌وگو پرداخته‌ایم تا این آموزه‌ها و راهکارها را بررسی کنیم. در ادامه متن این گفت‌وگو تقدیم شما خواهد شد:
* راهکار قرآن برای حل اختلافات زوجین
این کارشناس قرآنی با اشاره به آموزه‌های قرآن درباره حل اختلافات خانوادگی، اظهار کرد: خداوند در آیه 35 سوره نساء می‌فرماید «اگر از آن بیم داشتید که میان زن و شوهر اختلاف و جدایی ایجاد شود، پیش از آنکه این رابطه به جدایی برسد، باید برای حل مسئله اقدام کرد».
حجت‌الاسلام‌والمسلمین محمدهادی هدایت افزود: شِقاق به معنای آن است که زن و شوهر در مقابل یکدیگر قرار بگیرند و به‌اصطلاح دو قطبی شوند؛ بنابراین پیش از آنکه این حالت به جدایی و گسست رابطه منجر شود، باید اقدامی برای اصلاح انجام گیرد و خداوند راهکار آن را در همین آیه بیان کرده است.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین هدایت ادامه داد: قرآن توصیه می‌کند یک فرد مورد اعتماد و مورد پذیرش از خانواده مرد و یک فرد از خانواده زن وارد مسئله شوند؛ این افراد باید به‌گونه‌ای با زوجین صحبت کنند که آن‌ها متوجه شوند شرایط رابطه مناسب نیست و موضوع نیازمند رسیدگی جدی است.
وی با بیان اینکه افراد مذکور باید دلسوزانه وارد میدان شوند، گفت: وقتی فردی از خانواده مرد و فردی از خانواده زن در این فرآیند حضور داشته باشند، به‌دلیل شناختی که از هر دو طرف دارند و طبق دلسوزی، می‌توانند برای اصلاح رابطه زن و شوهر تلاش کنند؛ بنابراین هر زمان احساس شد میان زن و شوهر اختلاف جدی ایجاد شده است، باید فردی از خانواده زن و فردی از خانواده مرد وارد موضوع شوند و برای حل مسئله تلاش کنند.
* زن و شوهر از یک جان هستند
این کارشناس قرآنی در تشریح علت تأکید قرآن بر حضور خانواده دو طرف در حل اختلافات زوجین عنوان کرد: از منظر قرآن، زن و مرد از یک جان هستند؛ خداوند در آیه 189 سوره اعراف می‌فرماید «شما را از یک تن آفرید و همسرش را از او پدید آورد». یعنی خداوند یک انسان آفریده و سپس از همان وجود، زن و مرد را قرار داده است؛ بنابراین زن و مرد در حقیقت از یک جان هستند.
وی تصریح کرد: از منظر قرآن، رابطه زن و شوهر یک رابطه اضطراری است و نه رابطه اختیاری؛ همان‌طور که انسان پدر و مادر خود را انتخاب نمی‌کند، درباره همسر نیز تعبیر دقیق‌تر این است که فرد همسر خود را پیدا و کشف می‌کند! خواستگاری درواقع فرآیند کشف نیمه پنهان و گمشده انسان است.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین هدایت ادامه داد: از منظر قرآن، هر زن و مردی یک نیمه پنهان دارند و زمانی که ازدواج صورت می‌گیرد، این دو نیمه به یکدیگر متصل می‌شوند و همین اتصال موجب کامل شدن آن‌ها می‌شود؛ بنابراین اگر این اتصال در معرض جدایی قرار گیرد، باید فردی از خانواده زن و فردی از خانواده مرد وارد شوند. زیرا این دو نفر از یک وجود واحد هستند و خانواده‌های آن‌ها می‌توانند در برقراری دوباره ارتباط، نقش داشته باشند.
* بهترین میانجی، خانواده دو طرف است
وی با تأکید بر اهمیت نقش خانواده‌ها در حل اختلافات زوجین، گفت: بر همین اساس، من مشاوره افراد غریبه را در موضوع ازدواج به‌تنهایی مؤثر نمی‌دانم و این دیدگاه را که زن و مرد پس از بروز اختلاف صرفاً نزد یک مشاور غریبه بروند و از خانواده‌ها کمکی دریافت نکنند را مطابق نص قرآن، نمی‌دانم؛ قرآن بهترین مشاور را در این مرحله، افراد مورد اعتماد از خانواده دو طرف معرفی کرده است.
این کارشناس قرآنی افزود: یکی از عوارض فرهنگ فردی و فرهنگ غیر دینی این است که تصور می‌کنیم در هر اختلافی باید صرفاً به افراد غریبه مراجعه کنیم؛ درحالی که قرآن تأکید می‌کند از هر دو طرف، فردی برای اصلاح رابطه حضور داشته باشد.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین هدایت درباره این نگرانی که ممکن است خانواده هریک از زوجین از فرد خودشان جانبداری کنند نیز بیان کرد: دقیقاً به همین دلیل است که خداوند می‌فرماید از هر دو طرف، یک حَکَم و داور حضور داشته باشد که می‌توانند با یکدیگر صحبت کنند و به نوعی مسئله را به تعادل برسانند.
* چه زمانی باید برای حل اختلاف اقدام کرد؟
وی در پاسخ به اینکه زوجین در چه مرحله‌ای باید این آموزه قرآنی را عملی کنند، گفت: تعبیر قرآن در آیه 35 سوره مائده می‌گوید «زمانی که احساس خطر و نگرانی از ایجاد شکاف میان زن و شوهر وجود دارد».
این کارشناس قرآنی ادامه داد: این مرحله زمانی است که زن و مرد احساس می‌کنند دیگر محبت سابق میان آن‌ها وجود ندارد، به یکدیگر علاقه‌ای ندارند و حتی ممکن است نسبت به یکدیگر احساس تنفر پیدا کرده و نتوانند حضور یکدیگر را تحمل کنند.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین هدایت تأکید کرد: در چنین شرایطی نباید اجازه داد کار به جدایی برسد. پیش از اینکه اختلاف به مرحله جدایی برسد و حتی در مرحله دعوا و ناراحتی، باید برای حل مسئله اقدام کرد و از حَکَم بهره برد.
وی افزود: البته این فرد باید مورد اعتماد باشد؛ یعنی آبروی زن و مرد را حفظ کند، مسائل خصوصی آن‌ها را بعداً برای دیگران بازگو نکرده و از هیچ‌یک از زوجین جانبداری نکند. حَکَم باید انسانی عادل، منصف و خداشناس باشد که در قضاوت میان زن و شوهر، خدا را در نظر بگیرد.
* پیشگیری از اختلاف با مودت و رحمت
این کارشناس قرآنی در ادامه به راهکارهای قرآن برای جلوگیری از بروز اختلاف میان زوجین اشاره کرد و گفت: یکی از مهم‌ترین آیاتی که در این زمینه باید مورد توجه قرار گیرد، آیه 21 سوره روم است. خداوند در این آیه می‌فرماید «یکی از نشانه‌های من این است که برای شما از خودتان همسرانی آفریدم تا در کنار آن‌ها آرامش پیدا کنید و میان شما مودت و رحمت قرار دادم»؛ بنابراین اگر زن و شوهر بتوانند این دو هدیه الهی را حفظ کنند، بسیاری از اختلافات اساساً شکل نخواهد گرفت.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین هدایت با اشاره به مفهوم مودت در این آیه، اظهار کرد: خداوند میان زن و شوهر یک رابطه محکم قرار داده است و آن‌ها نباید اجازه دهند این رابطه از بین برود؛ یکی از مهم‌ترین عواملی که این اتصال و رابطه را از بین می‌برد، جدل و بحث است.
وی خاطرنشان کرد: در روایات بسیار بر پرهیز از جدل، بحث و بگومگو تأکید شده است. امیرالمؤمنین(ع) نیز درباره جدال و آثار آن هشدار داده‌اند؛ زیرا زمانی که انسان‌ها وارد بحث‌های شدید می‌شوند، محبت میان آن‌ها از بین می‌رود و نباید اجازه دهیم اختلافات به بحث و جدل کشیده شوند.
* زن و شوهر باید زمینه رشد یکدیگر را فراهم کنند
این کارشناس قرآنی با اشاره به مفهوم رحمت در آیه 21 سوره روم، گفت: رحمت از ریشه رَحِم است و رحم محل رشد انسان است؛ پس زن و شوهر نیز باید برای یکدیگر زمینه رشد فراهم کنند.
وی افزود: ویژگی زن و شوهر این است که باید زمینه رشد یکدیگر را فراهم کنند؛ اگر زن یا مرد دچار خودخواهی شود و فقط به رشد خودش فکر کند و به دیگری کاری نداشته باشد، این مسئله می‌تواند زمینه‌ساز اختلاف شود.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین هدایت در پایان دو مسئله اساسی که زن و شوهر باید مورد توجه قرار دهند را این‌گونه توضیح داد: نخست اینکه اجازه ندهند اتصال و رابطه میان آن‌ها آسیب ببیند و هر چیزی که این اتصال را از بین می‌برد، ازجمله آبروریزی، جدال و بحث، باید کنار گذاشته شود؛ دوم اینکه باید همواره تلاش کنند زمینه رشد طرف مقابل را فراهم آورند. اگر زن و شوهر این دو اصل یعنی مودت و رحمت را در زندگی خود حفظ کنند، براساس آموزه‌های قرآن، بسیاری از اختلافات و مشکلات میان آن‌ها شکل نخواهد گرفت.

صبا اسدی