محیط زیست همدان در جمع استانهای برگزیده کشور در جشنواره شهیدرجایی
شهرام احمدیفارسانی روز شنبه با حضور در دفتر تحریریه روزنامه سپهرغرب و شرکت در برنامه «فرصت گفتوگو»، ضمن بیان اینکه اداره کل حفاظت محیط زیست استان همدان در جشنواره شهیدرجایی در مجموع شاخصهای عمومی و اختصاصی بهعنوان یکی از استانهای برگزیده کشور مورد تقدیر قرار گرفت، اظهار کرد: این موفقیت، حاصل تلاش شبانهروزی همکاران این اداره کل در حوزههای یگان حفاظت، محیط زیست طبیعی و انسانی، آموزش و امور اداری و مالی است.
وی با تأکید بر نقش آگاهی عمومی، افزود: هرجا مردم آگاه شوند و به میدان بیایند، موفقیتها بهمراتب بیشتر خواهد بود و حوزه محیط زیست نیز از این قاعده مستثنا نیست.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان با بیان اینکه اصلاح رفتارهای زیستمحیطی باید از خانواده آغاز شود، اظهار کرد: اگر از خانه شروع کنیم، میتوانیم تحولات جدی بهوجود آوریم؛ در حوزه پسماند اگر در منازل میزان تولید زباله را کاهش دهیم، استفاده از ظروف یکبارمصرف را کمتر کنیم و به سمت تفکیک از مبدأ حرکت برویم، قطعاً شاهد نتایج مثبتی خواهیم بود.
وی با اشاره به غنای فرهنگ ایرانی- اسلامی، افزود: متأسفانه طی سالهای اخیر فرهنگ مصرفگرایی در جامعه ما گسترش یافته، درحالی که فرهنگ ایرانی و اسلامی مبتنی بر پرهیز از اسراف است. امروز جزء کشورهایی هستیم که مصرف ظروف یکبارمصرف در آن زیاد بوده و این موضوع نیازمند بازنگری جدی در سبک زندگی است.
احمدیفارسانی با تأکید بر ضرورت ریشهیابی معضلات پسماند در شهرها و روستاها، گفت: نباید تصور کرد که آلودگی ناشی از بیتوجهی مردم است؛ باید دید چرا چنین شرایطی ایجاد میشود. یکی از دلایل، محدودیت زیرساختها و چالشهای قانونی است.
وی در تشریح ساختار قانونی مدیریت پسماندها اظهار کرد: براساس ماده هفت قانون مدیریت پسماند، مدیریت اجرایی پسماندهای عادی در شهرها و حریم آنها برعهده شهرداریها، در روستاها برعهده دهیاریها و خارج از حریم شهر و روستا برعهده بخشداریها است. در برخی مناطق بهدلیل قرارگیری در شیب، نزدیکی به منابع آب یا نبود زیرساخت مناسب، اجرای اصولی مدیریت پسماند با مشکل مواجه بوده که در این موارد باید زیرساختها تقویت شوند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان ادامه داد: در مواردی که قصور مشاهده شود، ابتدا تذکر و اخطار داده میشود و کارشناسان ما برای راهنمایی مراجعه میکنند، اما درصورت تداوم تخلف، ناچار به اجرای قانون هستیم؛ بهطوری که در سال جاری تعدادی از دهیاران و شهرداران بهدلیل تخلفات مرتبط با پسماند، به مراجع قضائی معرفی شدند.
احمدیفارسانی با اشاره به تصمیمات مهم کارگروه مدیریت پسماند استان، گفت: براساس مصوبات، پسماندهای عادی و خانگی استان در دو مرکز ساماندهی میشوند؛ یک مرکز در جنوب استان (محل دفن پسماندهای ملایر) و مرکز دیگر در محدوده مرکزی و شمالی استان (مرکز مدیریت پسماند همدان). این تصمیم، گام بسیار مهمی در ساماندهی اصولی پسماندها است.
وی افزود: با تجمیع سایتها، امکان اجرای تفکیک از مبدأ، بازیافت و مدیریت بهینه پسماند فراهم میشود؛ درحال حاضر شهرستان همدان و برخی شهرستانهای دیگر وارد فاز جدی تفکیک از مبدأ شدهاند و این چرخه بهخوبی درحال شکلگیری است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان با اشاره به پیشرفتهای اداری این طرح، تصریح کرد: سالها پیگیر ایجاد این دو مرکز تجمیع بودیم؛ بخشی از تأخیرها ناشی از کاغذبازی اداری بود، اما امسال این موضوع بهعنوان یکی از اولویتهای اصلی استان با جدیت دنبال شد. کارگروههای متعدد برگزار شدند و خوشبختانه اغلب مجوزهای ملی گرفته و طرح وارد فاز اجرایی شده است.
احمدیفارسانی با اشاره به ظرفیتهای حمایتی صندوق ملی محیط زیست، گفت: در راستای پیشگیری و کاهش آلایندگیها، صندوق ملی محیط زیست ظرفیت بسیار خوبی دارد؛ هم در حوزه پسماند و هم برای واحدهای صنعتی، معدنی و خدماتی که دارای طرحهای زیستمحیطی مؤثر برای کاهش یا پیشگیری از آلودگی هستند، آمادگی کامل برای حمایت و معرفی به صندوق ملی محیط زیست، وجود دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان در ادامه با اشاره به مجموعههایی که مورد حمایت صندوق ملی محیط زیست قرار گرفتهاند، افزود: به نشاسته الوند مبلغ 10 میلیارد تومان، سیمان اکباتان مبلغ پنج میلیارد تومان و کارگاه تولید موزائیک در شهرستان رزن نیز مبلغ 600 میلیون تومان از سوی صندوق ملی محیط زیست پرداخت شده است.
وی تأکید کرد: اعلام میکنیم هر واحدی که طرح قابل دفاع زیستمحیطی ارائه دهد، ما در حد توان از آن حمایت کرده و پیگیریهای لازم در سطح ملی را انجام خواهیم داد؛ حتی درحال حاضر نیز چند پروژه از این ظرفیت استفاده کردهاند.
احمدیفارسانی در ادامه با اشاره به تداوم پیگیریها، گفت: این مسیر با همکاری همه دستگاهها و مشارکت مردم، ادامه خواهد داشت و امیدواریم با تکمیل زیرساختها، شاهد کاهش پایدار آلودگیها و ارتقای کیفیت محیط زیست استان باشیم.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان همچنین ابراز کرد: اداره کل حفاظت محیط زیست یک دستگاه فرابخشی است و هرگونه اجرای تأسیسات، پروژههای خدماتی یا گردشگری در مناطق حساس، الزاماً باید براساس ضوابط و مقررات زیستمحیطی انجام شوند؛ ما اجازه نمیدهیم پروژهای خارج از چارچوب مجوزهای زیستمحیطی اجرا شود.
وی با اشاره به سوابق صدور مجوزها، گفت: برخی از تأسیساتی که طی سالهای گذشته در اجرا شدهاند، دارای مجوزهای قانونی مربوط به همان زمان بوده و براساس ضوابط وقت اجرا شدهاند، اما در شرایط فعلی نظارت ما بهصورت مستمر ادامه دارد تا هیچ پروژهای خارج از مجوز زیستمحیطی، به اجرا درنیاید.
احمدیفارسانی تأکید کرد: در موارد متعددی تقاضاهایی برای اجرای طرحهایی مطرح شده که بهدلیل مغایرت با ضوابط زیستمحیطی، مجوزی برای آنها صادر نشده؛ این نشاندهنده حساسیت ما نسبت به حفظ اکوسیستمهای حساس است.
وی با اشاره به موضوع پسماند و آلودگیها در الوند، تصریح کرد: اگرچه الوند جزء مناطق حفاظتشده نیست، اما درصورت بروز هرگونه آلودگی، پخش زباله یا ضعف در مدیریت پسماند در محدودههای گردشگری مانند گنجنامه و عباسآباد، همکاران ما بلافاصله ورود میکنند، موضوع را بررسی کرده و درصورت مشاهده تخلف، تذکر داده و اقدام قانونی لازم انجام میشود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان ادامه داد: در مواردی که تخلفاتی رخ داده، همکاران ما سریعاً در محل حضور پیدا کردهاند و اجازه تداوم تخلف داده نشده است. ما این منطقه را بهعنوان یک اکوسیستم حساس میشناسیم و در چارچوب وظایف قانونی، مراقبتهای لازم را انجام میدهیم.
احمدیفارسانی در ادامه این نشست گفت: به نظر بنده این امکان وجود دارد که بخشی از کوهستان الوند با انجام مطالعات کارشناسی، بهعنوان اثر طبیعی ملی مورد بررسی قرار گیرد. البته این موضوع نیازمند مطالعه دقیق، تهیه طرح و طی فرآیند قانونی در شوراهای بالادستی از جمله شورای عالی محیط زیست است.
وی افزود: درصورت تحقق این موضوع، سطح حفاظت از کوهستان الوند بهمراتب افزایش پیدا میکند و ابزارهای قانونی ما برای صیانت از این زیستبوم ارزشمند، تقویت خواهد شد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان با تأکید بر اینکه کوهستان الوند همزمان یک زیستگاه حساس و یک فضای زنده گردشگری است، گفت: الوند را نمیتوان صرفاً بهعنوان منطقهای بسته و فقط برای حفاظت مطلق تعریف کرد، چراکه هر روز میزبان کوهنوردان و علاقهمندان به طبیعت است و مردم این منطقه را دوست دارند.
احمدیفارسانی با اشاره به ضرورت تلفیق حفاظت و توسعه پایدار، اظهار کرد: امروز گردشگری پایدار یک ثروت محسوب میشود؛ نمیتوان کل یک کوهستان فعال و زنده را صرفاً در قالب حفاظت مطلق دید و ورود و خروج را بست. راه درست این است که حفاظت، بهرهبرداری مسئولانه و گردشگری پایدار، در کنار هم تعریف شوند.
وی افزود: میتوان بخشی از کوهستان الوند را پس از انجام مطالعات کارشناسی، بهعنوان اثر طبیعی ملی معرفی کرد تا سطح حفاظت از این اکوسیستم حساس افزایش یابد؛ بدون آنکه حیات اجتماعی و ورزشی منطقه مختل شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان با اشاره به تجربههای ملی و بینالمللی، تصریح کرد: حتی میتوان فراتر از این نگاه کرد و الوند و بخشهایی از شهرستان ملایر و استان همدان را در قالب ذخیرهگاه زیستکره تعریف کرد؛ قالبی که همزمان توسعه پایدار، حفاظت محیط زیست، برندسازی منطقهای و مشارکت جوامع محلی را مد نظر قرار میدهد که این موضوع در دستور کار مطالعاتی ما قرار دارد.
احمدیفارسانی در ادامه با اشاره به اصل 50 قانون اساسی، گفت: حفاظت از محیط زیست وظیفه همگانی است؛ بسیاری از دستگاهها گزارش عملکرد عمرانی خود را ارائه میدهند، اما اگر جایی تخریب محیط زیست رخ دهد، خیر؛ محیط زیست باید با کمک سایر نهادها جلوی این تخریبها که نتیجه عملکرد دستگاههای دیگر است را بگیرد. یکی از مهمترین ابزارهای ما در این مسیر، رسانهها و مطالبهگری آگاهانه مردم است که خوشبختانه در استان همدان سطح آن بالا است.
* وضعیت تالابهای استان همدان
وی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت تالابهای استان با اشاره به بارشهای اخیر، عنوان کرد: استان همدان ظرفیتهای تالابی متعددی دارد؛ برخی از اکوسیستمها قابلیت تالابی دارند و درحال حاضر نیز شاداب هستند، اما طبق مصوبه هیئت وزیران، سه تالاب بهطور رسمی تعریف شده که یکی از آنها پیرسلمان است و وضعیت مناسبی دارد.
وی افزود: تالابهای آقگل و چمشور تالابهای فصلی هستند؛ تالاب آقگل یک تالاب سیلابی بوده و تأمین آب آن وابسته به بارشها و سیلابهای فصلی است. تاکنون میزان آب به حدی نبوده که آبگیری کامل انجام شود، اما ما همچنان امیدواریم با ادامه سال آبی مناسب، این اتفاق رخ دهد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان از اقدامات حفاظتی انجامشده خبر داد و گفت: تمام چاههای غیر مجاز اطراف تالاب آبگل با همکاری شرکت آب منطقهای استان و با احکام قضائی، مسدود و یا برداشت از آنها کنترل شده است؛ همچنین طرح مدیریت جامع زیستبومی تالاب در دست اجرا قرار گرفته و همه دستگاهها در حفاظت از آن سهیم شدهاند.
وی با تأکید بر معیشت پایدار جوامع محلی، اظهار کرد: در کنار حفاظت، به معیشت مردم حاشیه تالاب توجه ویژه داریم؛ بهعنوان نمونه، امسال برای بانوان روستاهای اطراف تالاب کلاسهای خیاطی برگزار شد تا بخشی از درآمد خانوارها از مسیرهای کمخطر برای محیط زیست، تأمین شود.
احمدیفارسانی افزود: در بخش زیرساختی نیز بندها و خروجیهای تالاب اصلاح شده تا درصورت ورود آب، امکان نگهداری حداکثری آن فراهم باشد؛ چراکه این یک سرمایه ملی و حتی جهانی است.
* غنای تنوع زیستی استان همدان
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان با اشاره به ظرفیتهای طبیعی استان، گفت: یکی از توانمندیهای مهم استان همدان، غنای تنوع زیستی است؛ تاکنون بیش از یکهزار و 600 گونه گیاهی و بیش از 309 گونه جانوری در استان شناسایی شده است.
وی افزود: گونه شاخص جانوری استان قوچ ارمنی (پازن) و گونه شاخص گیاهی پونه مفرح است؛ همچنین گونههایی مانند قوچ و میش، کل و بز، سیاهگوش و انواع پرندگان شکاری و پرندگان آبزی و کنارآبزی (چه بومی و چه مهاجر)، در مناطق مختلف استان زیست میکنند.
احمدیفارسانی با اشاره به نتایج سرشماری زمستانه حیات وحش، گفت: در 6 منطقه حفاظتشده استان، سرشماری زمستانه انجام شد و شاخصهایی مانند جمعیت، جنسیت، ساختار گله و امنیت زیستگاه بررسی شد؛ خوشبختانه با وجود خشکسالیهای چندسال اخیر، در گونههای شاخص حیات وحش شاهد رشد جمعیت بودهایم.
وی در ادامه تأکید کرد: این موفقیتها نتیجه لطف خداوند، همکاری مردم و تلاش شبانهروزی محیطبانان زحمتکش استان همدان است و امیدواریم بتوانیم محیط زیست را سالمتر از گذشته به نسلهای آینده تحویل دهیم.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان از اجرای یک طرح نوآورانه خبر داد و گفت: در استان همدان چندماهی است طرحی را شروع کردهایم که براساس آن، هر هیئت ورزشی حامی یک گونه شاخص محیط زیستی استان میشود؛ برخی هیئتها پیشقدم شدهاند و این کار نتایج بسیار خوبی داشته است.
احمدیفارسانی ادامه داد: وقتی نام و تصویر یک گونه شاخص روی لباس تیمهای ورزشی میآید، مردم میپرسند این چیست؟ همین سؤال ساده، آغاز آگاهی و حمایت بوده و این همان چیزی است که ما میخواهیم؛ مردم بدانند گونهها چه هستند و چرا باید حفظ شوند.
وی افزود: در سطح ملی و حتی بینالمللی هم نمونههایی از این رویکرد وجود دارد؛ برای مثال در رویدادهای آسیایی رشتههایی مثل کبدی، چنین اقدامهایی مطرح شده و ما تلاش کردهایم همدان را در این مسیر پیشرو کنیم.
* آزمونه ملی آموزش محیط زیست با هوش مصنوعی
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان با اشاره به اقدامات نوین آموزشی، گفت: استان همدان در حوزه آموزش محیط زیست با استفاده از هوش مصنوعی بهعنوان آزمونه ملی انتخاب شده؛ این یک اتفاق بزرگ است که نشان میدهد همدان در حوزه محیط زیست زنده، پویا و خلاق است.
وی افزود: ما شبانهروز درحال کار هستیم و تعطیلی، جمعه یا ساعت اداری، معنا ندارد؛ هدف ما این است که نتایج تلاشها در سطح ملی دیده شود، همانطور که امروز رتبههای ملی استان همدان گواه این موضوع است.
* مشارکت مردمی در نجات حیات وحش
احمدیفارسانی با اشاره به نقش مردم در حفاظت از حیات وحش، گفت: امسال بیش از 100 قطعه پرنده و گونه حیات وحش که بهصورت غیر مجاز از استانهای دیگر به همدان منتقل شده بودند، کشف و ضبط شدند. این گونهها پس از طی مراحل قانونی، جریمه متخلفان و درمان، دوباره در طبیعت رهاسازی شدند.
وی تأکید کرد: نکته مهم این است که امروز مردم همراه محیط زیست هستند؛ شهروندانی داریم که بدون دریافت حتی یک ریال، پرندگان شکاری آسیبدیده را از صفر تا صد درمان میکنند و دوباره به طبیعت برمیگردانند و یا دامپزشکانی در شهر همدان داریم که داوطلبانه درمان حیات وحش را انجام میدهند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان همدان افزود: برخی افراد حتی باغ شخصی خود را در اختیار احیای پرندگان شکاری قرار دادهاند؛ اینها ظرفیتهای بسیار ارزشمندی است که شاید در بسیاری از نقاط کشور نمونه نداشته باشد.
* دعوت از رسانهها برای روایت ظرفیتهای مغفول
احمدیفارسانی با انتقاد از دیده نشدن برخی اقدامات، گفت: اگر از این فعالیتها مستند ساخته میشد، هرکدام میتوانست یک روایت ملی باشد. از رسانهها دعوت میکنم در برنامههای رهاسازی پرندگان، بازدید از مراکز نگهداری حیات وحش و اقدامات مردمی حضور داشته باشند و این واقعیتها را به تصویر بکشند.
وی در پایان سخنانش گفت: محیط زیست فقط آمار و گزارش نیست؛ مجموعهای از انسانهای دغدغهمند، مردم همراه و ظرفیتهای بینظیر است که اگر درست روایت شود، همدان میتواند الگوی ملی در مشارکت مردمی و حفاظت هوشمندانه از طبیعت باشد.
