تولید حدود 36 هزار تن گوشت مرغ در نیمه نخست امسال، از ظرفیت قابل‌توجه مرغداری‌های همدان حکایت دارد؛ ظرفیتی که با وجود تأمین نیاز بازار، تحت تأثیر افزایش هزینه نهاده‌ها، کمبود نقدینگی و نوسانات قیمت قرار گرفته است. در این میان، اجرای طرح خرید حمایتی و ذخیره‌سازی 820 تن مرغ مازاد، بخشی از اقدامات دولت برای تنظیم بازار بوده است. جعفر حیدری، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی استان و میثم پورطلوعی، مدیر بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی همدان، در گفت‌وگو با سپهرغرب، از دو منظر صنفی و اجرایی به بررسی وضعیت تولید، اثربخشی حمایت‌ها و راهکارهای پایداری این صنعت پرداختند.
آمارهای تولیدی نیمه نخست سال 1405 نشان می‌دهد در واحدهای مرغداری گوشتی استان حدود 19 میلیون و 700 هزار قطعه جوجه‌ریزی انجام شده و میزان تولید گوشت مرغ به حدود 36 هزار تن رسیده است؛ عملکردی که از ظرفیت قابل توجه استان در تولید این محصول راهبردی حکایت دارد، اما در مقاطعی با افزایش عرضه و پیشی گرفتن تولید از ظرفیت جذب بازار همراه شده است.
در چنین شرایطی، دولت با اجرای طرح خرید حمایتی و ذخیره‌سازی مرغ مازاد تلاش کرده بخشی از فشار عرضه را از بازار جمع‌آوری کرده و مانع تشدید افت قیمت و زیان تولیدکنندگان شود؛ طرحی که از اوایل تیرماه امسال در همدان آغاز شده و در دو مرحله، خرید و ذخیره‌سازی مرغ را دنبال کرده است.
با این وجود، پرسش اساسی این است که آیا حجم خرید حمایتی با میزان تولید و مشکلات اقتصادی مرغداران تناسب دارد؟ آیا این سیاست توانسته فاصله میان هزینه واقعی تولید و قیمت فروش را کاهش دهد و مهم‌تر از آن، آیا سازوکار فعلی خرید، پاسخگوی نیاز نقدینگی تولیدکنندگانی است که برای ادامه فعالیت به سرمایه‌های چند میلیارد تومانی نیاز دارند؟
در همین راستا، مهندس جعفر حیدری؛ رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی استان همدان و میثم پورطلوعی؛ مدیر بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، به تشریح وضعیت تولید، مشکلات مرغداران، جزئیات خرید حمایتی و ضرورت اصلاح سیاست‌های مدیریت بازار پرداختند که در ادامه می‌خوانید:
*شکاف 50 هزار تومانی قیمت تمام‌شده و فروش مرغ، تولیدکنندگان را زمین‌گیر کرده است
رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی استان همدان با اشاره به افت قابل‌توجه قیمت مرغ در ماه‌های گذشته اظهار کرد: متأسفانه طی سه ماه اخیر، شدیدترین افت قیمت مرغ را تجربه کردیم؛ البته این چالش از ابتدای سال وجود داشت، اما در این بازه زمانی شدت بیشتری پیدا کرد.
جعفر حیدری افزود: بر اساس تحلیل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران با در نظر گرفتن قیمت جوجه یک‌روزه و سایر مؤلفه‌های تولید، قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم مرغ زنده با احتساب سود متعارف برای مرغدار، حدود 267 هزار تومان برآورد شده؛ اما تولیدکنندگان هیچ‌گاه نتوانستند محصول خود را با این قیمت به فروش برسانند.
وی ادامه داد: در دو سه ماه گذشته، قیمت مرغ زنده در کف بازار حتی به 145 هزار تومان هم رسید که اختلافی حدود 120 هزار تومانی با قیمت تمام‌شده داشت. در زمان انجام این گفت‌وگو نیز قیمت هر کیلوگرم مرغ زنده حدود 210 هزار تومان است که همچنان حدود 50 هزار تومان با نرخ واقعیِ محاسبه‌شده فاصله دارد.
رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی استان همدان با بیان اینکه نرخ مرغ آماده طبخ نیز باید متناسب با قیمت مرغ زنده، افت وزن در کشتارگاه و هزینه‌های مربوطه تعیین شود، تصریح کرد: قیمت عرضه به مصرف‌کننده باید بر همین اساس محاسبه شود و نمی‌توان بدون در نظر گرفتن هزینه‌های واقعی تولید، انتظار داشت مرغدار به فعالیت خود ادامه دهد.
*70 درصد هزینه تولید مربوط به نهاده‌هاست
حیدری با اشاره به سهم بالای نهاده‌ها در هزینه‌های پرورش مرغ گفت: حدود 70 درصد از هزینه‌های یک دوره پرورش به نهاده‌ها اختصاص دارد و افزایش قیمت این اقلام، فشار سنگینی بر دوش تولیدکنندگان گذاشته است.
وی افزود: پیش از این، نهاده‌ها با ارز 28 هزار و 500 تومانی تأمین می‌شد، اما اکنون با تغییر سازوکار تأمین ارز و انتقال خرید به تالار دوم، هزینه‌ها به‌شدت افزایش یافته و سرمایه در گردش مورد نیاز مرغداران نیز چند برابر شده است.
این مسئول با بیان اینکه یک واحد مرغداری 10 هزار قطعه‌ای در گذشته با حدود 400 تا 500 میلیون تومان سرمایه در گردش می‌توانست هزینه‌های یک دوره پرورش را تأمین کند، عنوان کرد: اکنون همین واحد برای تولید حدود 30 تن گوشت مرغ به سرمایه‌ای در حدود 6 تا 7 میلیارد تومان نیاز دارد.
حیدری ادامه داد: متأسفانه کمبود نقدینگی باعث شده تعدادی از مرغداران از چرخه تولید خارج شوند. از طرف دیگر، زیان‌های انباشته‌ای که طی دوره‌های گذشته به تولیدکنندگان تحمیل شده، همچنان جبران نشده و مشخص نیست این خسارت‌های سنگین چگونه باید جبران شود.
*حدود 500 واحد مرغداری فعال در همدان؛ نقدینگی مهم‌ترین مانع تولید
وی با اشاره به ظرفیت واحدهای پرورش مرغ استان اظهار کرد: در مجموع حدود 570 واحد پرورش مرغ گوشتی در استان همدان وجود دارد که از این تعداد، حدود 480 تا 500 واحد فعال هستند و مابقی به‌صورت نیمه‌فعال یا کاملاً غیرفعال به سر می‌برند.
وی افزود: حدود 90 درصد مشکلات واحدهایی که از چرخه تولید خارج شده‌اند، به کمبود نقدینگی بازمی‌گردد؛ افزایش هزینه‌های تولید در کنار زیان‌های انباشته، امکان ادامه فعالیت را از بسیاری از مرغداران سلب کرده است.
*خرید حمایتی محدود است؛ صادرات باید جایگزین انباشت مرغ مازاد شود
رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی استان همدان با اشاره به خرید حمایتی و ذخیره‌سازی مرغ مازاد بیان کرد: اساساً چیزی به نام خرید تضمینی مرغ به شکلی که برای برخی محصولات راهبردی کشاورزی مانند گندم وجود دارد در این صنعت نداریم و خریدی که از سوی شرکت پشتیبانی امور دام انجام می‌شود، صرفاً خرید حمایتی در حجم محدود است.
حیدری افزود: بر اساس آمارهای موجود، از ابتدای سال جاری تاکنون حدود 600 تا 700 تن مرغ در استان همدان از سوی شرکت پشتیبانی امور دام خریداری و ذخیره‌سازی شده است؛ رقمی که حتی به یک درصد از کل تولید استان هم نمی‌رسد.
وی با بیان اینکه این اقدام بی‌تأثیر نیست، اما نمی‌تواند به‌تنهایی مشکل بازار را برطرف کند، افزود: نه فضای کافی برای ذخیره‌سازی نامحدود وجود دارد و نه ظرفیت کشتارگاه‌های استان اجازه می‌دهد حجم زیادی از مرغ مازاد به این شکل خریداری و نگهداری شود؛ بنابراین تأثیر این میزان خرید بر بازار چندان چشمگیر نیست.
وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت مازاد تولید مرغ تصریح کرد: به اعتقاد من، دولت باید به‌جای تمرکز بر ذخیره‌سازی گسترده، موضوع صادرات را جدی‌تر دنبال کند و بهترین راهکار برای مدیریت تولید مازاد، فراهم‌کردن زمینه صادرات است.
رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی استان همدان ادامه داد: ذخیره‌سازی در حد تأمین ذخایر راهبردی و به میزان معقول در همه کشورها مرسوم است، اما نمی‌توان تمام مازاد تولید را خریداری و انبار کرد؛ زیرا محصول ذخیره‌شده پس از مدتی دوباره وارد بازار مصرف می‌شود و عرضه هم‌زمان آن با تولید روز می‌تواند مجدداً موجب شکستن قیمت‌ها شود.
*تأخیر سه‌ماهه در پرداخت مطالبات، مانع استقبال مرغداران از خرید حمایتی
حیدری درباره نحوه انتخاب مرغداران برای مشارکت در طرح خرید حمایتی نیز گفت: شناسایی و ثبت اطلاعات واحدهای مرغداری از طریق سامانه سماصط انجام می‌شود و مرغدارانی که زمان عرضه محصولشان فرارسیده باشد، می‌توانند درخواست خود را برای فروش حمایتی ثبت کنند.
وی با اشاره به محدودیت‌های وزنی خرید حمایتی بیان کرد: شرکت پشتیبانی امور دام برای خرید حمایتی محدوده مشخصی را در نظر گرفته است و مرغ‌هایی که وزن لاشه آن‌ها در محدوده یک کیلو و 200 گرم تا یک کیلو و 800 گرم باشد، مشمول خرید می‌شوند؛ بنابراین مرغ‌هایی که وزن لاشه بالاتر از این حد داشته باشند، در این چارچوب خریداری نمی‌شوند.
رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران گوشتی استان همدان یکی دیگر از مشکلات این طرح را تأخیر در پرداخت مطالبات دانست و افزود: در برخی موارد شرکت پشتیبانی امور دام با مرغدار قرارداد می‌بندد، اما پرداخت بهای مرغ را به سه ماه بعد موکول می‌کند؛ طبیعی است مرغداری که با مشکل نقدینگی مواجه است، تمایل چندانی به چنین شرایطی نداشته باشد.
حیدری افزود: تعدادی از مرغداران ترجیح می‌دهند محصول خود را با قیمت پایین‌تر در بازار آزاد بفروشند، اما پول آن را نقد دریافت کنند تا بتوانند هزینه‌های دوره بعدی پرورش را تأمین کنند. وقتی تولیدکننده برای تأمین سرمایه در گردش مشکل دارد، تأخیر سه‌ماهه در پرداخت مطالبات می‌تواند فعالیت دوره بعدی او را نیز با اختلال مواجه کند.
در ادامه، مدیر بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با تشریح وضعیت تولید گوشت مرغ در استان اظهار کرد: در نیمه نخست سال 1405 حدود 19 میلیون و 700 هزار قطعه جوجه‌ریزی در واحدهای مرغداری گوشتی استان انجام شده و میزان تولید گوشت مرغ نیز به حدود 36 هزار تن رسیده است.
میثم پورطلوعی افزود: این میزان تولید علاوه بر تأمین نیاز مصرفی استان، ظرفیت عرضه به بازار استان‌های همجوار را نیز فراهم کرده، اما افزایش جوجه‌ریزی و استمرار فعالیت واحدهای مرغداری در مقاطعی موجب شد میزان عرضه از تقاضای بازار پیشی بگیرد.
وی با اشاره به عوامل افزایش عرضه عنوان کرد: تداوم جوجه‌ریزی در واحدهای فعال، استمرار فعالیت واحدهای تولیدی با وجود مشکلات اقتصادی و محدودیت‌های انرژی، فاصله میان میزان تولید و ظرفیت جذب بازار داخلی و هم‌زمانی عرضه مرغ‌های تولیدشده در دوره‌های مختلف، ازجمله عواملی بود که افزایش حجم مرغ آماده کشتار را به‌دنبال داشت.
وی با بیان اینکه ضرورت اجرای طرح ذخیره‌سازی، ناشی از کمبود تولید نبود، تصریح کرد: مسئله اصلی در این مقطع، افزایش عرضه و احتمال افت قیمت در بازار مرغ زنده بود؛ از همین رو اجرای طرح خرید حمایتی و ذخیره‌سازی مرغ مازاد با هدف مدیریت بازار و حمایت از تولیدکنندگان در دستور کار قرار گرفت.
*خرید 620 تن مرغ در مرحله نخست و 200 تن در مرحله دوم
این مسئول با اشاره به جزئیات اجرای طرح خرید حمایتی در استان گفت: این طرح از اوایل تیرماه سال 1405 آغاز شد و با توجه به تداوم مازاد عرضه، مرحله دوم آن نیز در دستور کار قرار گرفت.
پورطلوعی ادامه داد: در مرحله نخست حدود 620 تن مرغ منجمد با قیمت هر کیلوگرم 369 هزار تومان خریداری و ذخیره‌سازی شد. در مرحله دوم نیز حدود 200 تن مرغ با قیمت هر کیلوگرم 365 هزار تومان خریداری شد.
وی با اشاره به زیرساخت‌های استان برای اجرای این طرح بیان کرد: همدان پنج کشتارگاه صنعتی فعال دارد که سه کشتارگاه از تجهیزات کامل انجماد برخوردار هستند و ظرفیت موجود در این بخش برای اجرای فرآیند کشتار و ذخیره‌سازی مورد استفاده قرار گرفته است.
وی همچنین با اشاره به مشارکت تولیدکنندگان در این طرح اظهار کرد: در مجموع 30 مرغدار در طرح خرید حمایتی مشارکت داشتند؛ البته ممکن است یک مرغدار در چند مرحله یا پارت، محصول خود را برای خرید و ذخیره‌سازی عرضه کرده باشد.
*جمع‌آوری مرغ مازاد از بازار برای جلوگیری از افت قیمت
مدیر بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان درباره آثار اجرای طرح خرید حمایتی بر بازار مرغ گفت: مهم‌ترین هدف این طرح، جمع‌آوری بخشی از مرغ مازاد از چرخه عرضه و جلوگیری از تشدید کاهش قیمت در بازار مرغ زنده و در نتیجه کاهش زیان تولیدکنندگان بوده است.
پورطلوعی افزود: زمانی که میزان عرضه مرغ از تقاضای بازار بیشتر می‌شود، مرغداران برای جلوگیری از افزایش هزینه نگهداری و تأخیر در تخلیه سالن‌ها، ناچار به عرضه محصول با قیمت پایین‌تر می‌شوند؛ شرایطی که می‌تواند حاشیه سود تولیدکنندگان را کاهش داده و حتی آن‌ها را با زیان مواجه کند.
وی ادامه داد: خرید حمایتی از دو مسیر می‌تواند به بهبود شرایط کمک کند؛ نخست اینکه با خرید و انجماد بخشی از تولید مازاد، فشار عرضه در بازار کاهش می‌یابد و دوم اینکه مسیر فروش جایگزینی برای مرغداران ایجاد می‌شود تا در دوره‌های افت قیمت، صرفاً به بازار نقدی وابسته نباشند.
وی با بیان اینکه خرید حدود 820 تن مرغ در دو مرحله، نشان‌دهنده اجرای عملی سیاست مداخله در بازار است، خاطرنشان کرد: با این حال، حجم خرید انجام‌شده کمتر از پنج درصد تولید استان بوده و برای ارزیابی میزان اثرگذاری این سیاست باید به نسبت خرید با کل تولید و شرایط بازار نیز توجه کرد.
مدیر بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به ضرورت حفظ انگیزه مرغداران برای تداوم فعالیت اظهار کرد: یکی از نگرانی‌های مهم در صنعت مرغداری این است که افت قیمت در یک دوره تولید، انگیزه تولیدکنندگان برای جوجه‌ریزی در دوره‌های بعد را کاهش دهد؛ موضوعی که در صورت تکرار می‌تواند بازار را در ماه‌های آینده با کاهش تولید و افزایش ناگهانی قیمت مواجه کند.
پورطلوعی افزود: به همین دلیل، سیاست مدیریت بازار نباید صرفاً به خرید مقطعی مرغ مازاد محدود شود، بلکه باید استمرار تولید و کاهش ریسک فعالیت مرغداران نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت تداوم خرید حمایتی و ذخیره‌سازی در زمان افزایش عرضه عنوان کرد: این سیاست می‌تواند از شکل‌گیری افت شدید قیمت جلوگیری کند و اطمینان بیشتری برای برنامه‌ریزی جوجه‌ریزی در اختیار مرغداران قرار دهد.
وی همچنین با اشاره به احتمال محدودیت گازرسانی و ناترازی انرژی در فصل سرما گفت: برنامه‌ریزی برای تأمین سوخت و انرژی واحدهای مرغداری اهمیت زیادی دارد و لازم است اطلاع‌رسانی و اقدامات لازم برای تجهیز مرغداری‌ها به مخازن سوخت اضطراری انجام شود؛ چراکه قطع یا اختلال در تأمین انرژی می‌تواند تلفات، افزایش هزینه تولید و اختلال در دوره پرورش را به‌دنبال داشته باشد.
مدیر بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان ادامه داد: جوجه‌ریزی نیز باید متناسب با نیاز بازار برنامه‌ریزی شود تا از شکل‌گیری مازاد عرضه یا کمبود تولید جلوگیری شود. همچنین تقویت زیرساخت‌های نگهداری و ذخیره‌سازی، استفاده از ظرفیت کشتارگاه‌ها و سردخانه‌های موجود و توسعه امکانات انجماد می‌تواند به مدیریت بهتر نوسانات فصلی بازار کمک کند.
پورطلوعی در پایان بر ضرورت قابل پیش‌بینی بودن سیاست‌های حمایتی تأکید کرد و گفت: برای افزایش اثربخشی این سیاست‌ها، لازم است خرید حمایتی به‌صورت مستمر و قابل پیش‌بینی انجام شود و قیمت خرید نیز با توجه به هزینه واقعی تولید مورد بازنگری قرار گیرد.
آنچه از مجموع این دو گفت‌وگو برمی‌آید، نشان‌دهنده یک تناقض جدی در صنعت مرغداری همدان است؛ از یک‌سو استان با ظرفیت قابل توجه تولید و جوجه‌ریزی مواجه است و حتی در نیمه نخست سال توانسته حدود 36 هزار تن گوشت مرغ تولید کند و از سوی دیگر، تولیدکنندگان برای تأمین سرمایه در گردش، خرید نهاده‌ها و جبران زیان‌های دوره‌های گذشته با مشکلات جدی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
از یک طرف، مدیر بهبود تولیدات دامی جهاد کشاورزی از خرید حدود 820 تن مرغ در دو مرحله و مشارکت 30 مرغدار در طرح ذخیره‌سازی خبر می‌دهد و این اقدام را ابزاری برای کاهش فشار عرضه می‌داند؛ از طرف دیگر، نماینده صنفی مرغداران معتقد است حجم خرید حمایتی در مقایسه با تولید استان بسیار محدود است و نمی‌تواند به‌تنهایی مانع زیان تولیدکنندگان شود.
با این حال وقتی حدود 70 درصد هزینه تولید مرغ به نهاده‌ها اختصاص دارد، سرمایه در گردش مورد نیاز یک واحد 10 هزار قطعه‌ای از چند صد میلیون تومان به حدود 6 تا هفت میلیارد تومان رسیده و قیمت فروش همچنان با نرخ تمام‌شده فاصله دارد، نمی‌توان انتظار داشت صرف خرید مقطعی بخشی از مرغ مازاد، مشکلات ساختاری این صنعت را برطرف کند.
ضرورت دارد سازمان جهاد کشاورزی، شرکت پشتیبانی امور دام و سایر دستگاه‌های مسئول، علاوه بر شفاف‌سازی میزان خرید و نحوه توزیع آن میان مرغداران، درباره زمان پرداخت مطالبات، مبنای تعیین قیمت خرید حمایتی، ظرفیت واقعی ذخیره‌سازی و برنامه صادرات مرغ مازاد نیز پاسخگو باشند.
همچنین باید مشخص شود چه برنامه‌ای برای جبران زیان انباشته تولیدکنندگان، تأمین سرمایه در گردش واحدهای فعال و بازگرداندن مرغداری‌های نیمه‌فعال و غیرفعال به چرخه تولید وجود دارد. خرید حمایتی زمانی می‌تواند به سیاستی مؤثر تبدیل شود که مرغدار علاوه بر اطمینان از فروش محصول، از دریافت به‌موقع مطالبات خود نیز مطمئن باشد.
صنعت مرغداری همدان برای حفظ جایگاه خود در تولید گوشت مرغ، بیش از هر چیز به سیاست‌های پایدار، پیش‌بینی‌پذیر و متناسب با واقعیت‌های اقتصادی نیاز دارد؛ سیاست‌هایی که نه‌تنها در زمان انباشت مرغ مازاد وارد عمل شوند، بلکه پیش از رسیدن تولیدکننده به نقطه زیان، از سرمایه و انگیزه او برای ادامه تولید محافظت کنند. در غیر این صورت، تداوم فشار اقتصادی و خروج تدریجی مرغداران از چرخه تولید می‌تواند امروز به شکل مازاد عرضه و فردا در قالب کاهش تولید، کمبود مرغ و افزایش قیمت در بازار مصرف خود را نشان دهد.

طاهره ترابی مهوش