«غار علیصدر»؛ میان وعده «همافزایی» و وعید «آزمون و خطا»
درحالی که معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان تغییرات مدیریتی اخیر در غار علیصدر را فرصتی برای «همافزایی» و تقویت بازاریابی گردشگری میداند، عباس صوفی، نایبرئیس کمیسیون عمران مجلس با هشدار نسبت به پیامدهای احتمالی تصمیم مذکور برای این اثر ملی، گفته است که غار علیصدر نباید به آزمایشگاهی برای آزمون و خطای مدیریتی تبدیل شود.
غار علیصدر، یکی از شاخصترین پدیدههای طبیعی ایران در استان همدان، سالها است که بهعنوان بزرگترین غار آبی قابل قایقرانی جهان شناخته میشود و جایگاهی ویژه در صنعت گردشگری کشور دارد. این مجموعه طبیعی که در ادبیات گردشگری از آن با عنوان «نگین گردشگری غرب کشور» یاد میشود، هرساله میزبان شمار زیادی از گردشگران داخلی و خارجی است و نقشی مهم در رونق اقتصادی منطقه و توسعه گردشگری استان همدان ایفا میکند.
اهمیت ملی این جاذبه طبیعی باعث شده هرگونه تصمیم درباره نحوه مدیریت، بهرهبرداری و قیمتگذاری خدمات آن، تنها یک موضوع محلی تلقی نشود و بازتابی گسترده در سطح افکار عمومی و فضای گردشگری کشور پیدا کند.
در ماههای اخیر، نام غار علیصدر بیش از آنکه با ویژگیهای طبیعی و ظرفیتهای گردشگریاش در خبرها دیده شود، با بحثهایی درباره نحوه واگذاری مدیریت و بهرهبرداری از این مجموعه همراه شده است؛ موضوعی که نگرانیهایی را در میان برخی مسئولان و فعالان محلی ایجاد کرده است.
در همین راستا نایبرئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی و نماینده مردم همدان و فامنین، در نامهای خطاب به سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، نسبت به واگذاری مدیریت غار علیصدر به یک شرکت غیر بومی و فاقد سابقه اجرایی مرتبط، ابراز نگرانی کرده و خواستار توقف این روند شده است.
عباس صوفی در نامه مذکور با تأکید بر اینکه غار علیصدر یکی از مهمترین سرمایههای طبیعی و گردشگری کشور محسوب میشود و سالها مدیریت آن برعهده «شرکت سیاحتی علیصدر» با سهامداری شهرداری همدان، سایر شهرداریهای استان و صندوق بازنشستگی کشوری بوده، سه محور اصلی ابهام در فرآیند واگذاری را مطرح کرده است.
به گفته وی، نخستین نگرانی مربوط به عدم احراز صلاحیت فنی و اجرایی شرکت برنده مزایده برای حفاظت از اکوسیستم شکننده غار است؛ موضوعی که میتواند پیامدهای زیستمحیطی جبرانناپذیری به همراه داشته باشد. دومین محور، ابهام در روند برگزاری مزایده و کنار گذاشتن مدیریت متخصص و باسابقه از رقابت عنوان شده و سومین مسئله نیز احتمال تضییع حقوق عمومی درصورت واگذاری غیر شفاف اموال و سرمایههای ملی است.
نماینده مردم همدان در مجلس از وزیر میراث فرهنگی سه درخواست فوری کرده است: توقف کامل فرآیند واگذاری تا زمان بررسی کارشناسی دقیق، اعزام کارگروه ویژه برای بازرسی از نحوه برگزاری مزایده و ارزیابی صلاحیت شرکت برنده، ارائه توضیحات شفاف به افکار عمومی درباره دلایل عدم مشارکت شرکت فعلی در مزایده.
صوفی تأکید کرده است که هرگونه تصمیم غیر کارشناسی، میتواند آینده این اثر ملی را به مخاطره اندازد.
از طرفی سایت فروش بلیت غار غیر فعال بوده و قیمت بلیت از سوی کارمندان آن برای مسیر کوتاه (نیمساعته)، 300 هزار تومان و برای مسیر کامل (یک ساعت و 20 دقیقه) 600 هزار تومان است! حال با توجه به اهمیت این موضوع و برای اطلاع از آخرین وضعیت غار علیصدر با علی خاکسار، معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان گفتوگو کردهایم که در ادامه میخوانید:
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان در گفتوگویی درباره وضعیت کنونی این مجموعه گردشگری اظهار کرد: مجموعه علیصدر سالها بهعنوان یکی از بزرگترین مجموعههای گردشگری غرب کشور شناخته میشد؛ مجموعهای که علاوهبر برخورداری از جاذبه طبیعی منحصربهفرد غار، دارای زیرساختهای اقامتی، خدماتی، رستوران و امکانات رفاهی متنوع برای گردشگران بود و نقش مهمی در توسعه گردشگری استان همدان ایفا میکرد.
* غار علیصدر، از تغییر بهرهبردار تا آغاز دوره جدید مدیریت
علی خاکسار با اشاره به تغییر بهرهبردار غار علیصدر، گفت: در پی برگزاری مزایده برای بهرهبرداری از غار، با توجه به اینکه شرکت قبلی در این مزایده شرکت نکرد، مطابق الزامات قانونی، بهرهبردار جدید انتخاب شد و شرکت «کارمانیا» بهعنوان بهرهبردار جدید این مجموعه گردشگری معرفی شد.
وی افزود: در کنار غار، مجموعههایی مانند اقامتگاهها، فضاهای خدماتی و پارکینگ در سالهای گذشته توسط شرکت علیصدر ایجاد شده و سرمایهگذاری قابل توجهی در این حوزه صورت گرفته است. این مجموعهها با دریافت پروانه بهرهبرداری بهعنوان یک مجتمع گردشگری فعالیت داشته و خدمات اقامتی، پذیرایی و تفریحی به گردشگران ارائه میکنند.
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان تصریح کرد: اکنون با تفکیک حوزهها، بهرهبرداری از غار علیصدر در اختیار شرکت کارمانیا قرار گرفته و برای آن پروانه بهرهبرداری مستقل صادر میشود، درحالی که برای سایر تأسیسات اقامتی، تفریحی و خدماتی تحت عنوان مجتمع گردشگری علیصدر، بهصورت جداگانه مجوز صادر خواهد شد.
* همافزایی شرکتها، فرصتی برای توسعه گردشگری
خاکسار با تأکید بر ظرفیت همکاری میان مجموعههای فعال در علیصدر، اظهار کرد: حضور دو مجموعه در کنار یکدیگر لزوماً یک نقطه ضعف نیست. هر مجموعه توانمندیهای خاص خود را دارد و میتوان از ظرفیت هر دو برای توسعه گردشگری، تبلیغات، بازاریابی و جذب گردشگر در بازارهای هدف، استفاده کرد.
وی ادامه داد: این مجموعهها در گذشته نیز نقش مهمی در معرفی ظرفیتهای گردشگری استان در نمایشگاهها، رویدادها و برنامههای تبلیغاتی در تهران و سایر استانها داشتهاند و میتوان از همین ظرفیت برای برنامهریزیهای بزرگتر در آینده بهره برد.
* وضعیت سهامداران شرکت علیصدر
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان درباره وضعیت سهامداران شرکت علیصدر گفت: این شرکت دارای سهامداران متعددی ازجمله شهرداری همدان، سازمان همیاری شهرداریها و مجموعههایی مرتبط با تأمین اجتماعی است و تصمیمگیری درباره مسائل داخلی آن به خود شرکت و سهامداران مربوط میشود.
وی تأکید کرد: اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان صرفاً در حوزه صدور مجوزها و موضوع بهرهبرداری از مجموعههای گردشگری نقش دارد و در مسائل داخلی شرکتها دخالتی نمیکند.
* دلیل عدم حضور شرکت علیصدر در مزایده
خاکسار در پاسخ به این پرسش که چرا شرکت علیصدر در مزایده بهرهبرداری از غار شرکت نکرد، گفت: فراخوان مزایده بهصورت عمومی منتشر شده و تمامی شرکتها از سراسر کشور امکان شرکت در آن را داشتند. براساس آنچه از سوی مدیران این شرکت اعلام شده، هیئت مدیره شرکت علیصدر بهدلیل برخی مسائل داخلی ازجمله موضوعات مرتبط با مدیریت، بیمه و وضعیت کارکنان، تصمیم گرفتهاند در این مرحله از مزایده شرکت نکنند.
* ماجرای افزایش قیمت بلیت غار علیصدر
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان درباره موضوع افزایش قیمت بلیت غار علیصدر توضیح داد: نرخ مصوب بلیت بازدید از غار علیصدر درحال حاضر 287 هزار تومان است که از سال گذشته ابلاغ شده و بهرهبردار موظف است تا پایان شهریورماه همین نرخ را رعایت کند.
وی با اشاره به اینکه به شرکت کرمانی مورد نظر یکسری هزینهها همچون افزایش 60 درصدی دستمزد کارگری، اجاره تجهیزات داخل غار، قایقها و سایر مواردی که متعلق به شرکت سیاحتی علیصدر بود تحمیل شد، افزود: بنابراین شرکت برای حفظ کیفیت و توان پاسخگویی به هزینهها، درخواست افزایش نرخ را داشت، اما هنوز به تصویب نرسیده و درحال پیگیری است.
خاکسار تأکید کرد: هرگونه افزایش قیمت تنها پس از بررسی و تصویب رسمی امکانپذیر خواهد بود که این موضوع بهصورت کتبی اعلام شده و تا زمانی که نرخ جدید مصوب ابلاغ نشود، بهرهبردار موظف به رعایت همان نرخ قبلی است.
* مسئولیت اجتماعی سرمایهگذاران در منطقه
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان با اشاره به نقش سرمایهگذاران در توسعه منطقه علیصدر، گفت: هر مجموعهای که در یک منطقه فعالیت اقتصادی انجام میدهد، باید به مسئولیت اجتماعی خود در قِبال جامعه محلی نیز توجه داشته باشد.
وی ادامه داد: انتظار میرود بخشی از درآمدها برای توسعه منطقه، بهبود زیرساختها و تقویت گردشگری در شهرستان کبودراهنگ و روستای علیصدر هزینه شود؛ این موضوع با همکاری فرمانداری، نمایندگان مجلس و مجموعه مدیریت استان، پیگیری خواهد شد.
* وضعیت کارکنان و اشتغال در مجموعه
خاکسار درباره وضعیت کارکنان این مجموعه نیز گفت: یکی از چالشهای موجود موضوع تعداد نیروهای شاغل است. ممکن است یک شرکت برای ادامه فعالیت خود به تعداد نیروهای کمتری نسبت به گذشته نیاز داشته باشد و این موضوع براساس نیاز مجموعه، تعیین میشود.
وی تأکید کرد: درعینحال مردم منطقه میتوانند با ایجاد کسبوکارهای جدید گردشگری مانند مراکز اقامتی، پذیرایی و تفریحی، وارد عرصه سرمایهگذاری شوند و اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان نیز از صدور مجوز برای این فعالیتها حمایت میکند.
* تجربههای موفق سرمایهگذاری در اطراف علیصدر
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان با اشاره به نمونههای موفق سرمایهگذاری در منطقه، ابراز کرد: برخی پروژههای گردشگری مانند مجموعه باغوحش ایجادشده در اطراف غار علیصدر، توانستهاند اشتغال قابل توجهی ایجاد کنند و مورد استقبال گردشگران قرار گیرند.
وی افزود: براساس آمارهای غیر رسمی، بخش قابل توجهی از گردشگرانی که به علیصدر سفر میکنند، از حدود 60 درصد این مجموعهها نیز بازدید میکنند؛ این مهم نشان میدهد که توسعه خدمات جانبی، میتواند به رونق اقتصادی منطقه کمک کند.
* تعطیلی موقت غار در هفتههای گذشته
خاکسار درباره تعطیلی مقطعی غار علیصدر در هفتههای گذشته نیز توضیح داد: در مقاطعی طی یک ماه اخیر بهدلیل اعتراض و اعتصاب برخی کارکنان، فعالیت مجموعه برای مدت کوتاهی متوقف شد که موجب نارضایتی بعضی از گردشگران نیز شد.
وی گفت: این تعطیلی برنامهریزیشده از سوی شرکت نبود و ناشی از اعتراضات کارگری بود که خوشبختانه این مشکل برطرف شده و فعالیت مجموعه به حالت عادی بازگشته است.
* نقش رسانهها در حمایت از گردشگری استان
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان با قدردانی از رسانههای استان، اذعان کرد: حوزه گردشگری بهشدت تحت تأثیر فضای رسانهای قرار دارد و انتشار اخبار منفی میتواند بازتاب گستردهای در سطح ملی داشته باشد و به گردشگری استان آسیب بزند.
خاکسار در پایان سخنانش از رسانهها خواست ضمن انعکاس ظرفیتها و اخبار مثبت گردشگری استان، درصورت مشاهده مشکلات یا نقاط ضعف، موضوع را ابتدا با دستگاههای متولی مطرح کنند تا در کوتاهترین زمان ممکن، برای رفع آنها اقدام شود.
* آزمون بزرگ علیصدر
حال باید گفت: درحالی که معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان تغییرات مدیریتی اخیر در غار علیصدر را فرصتی برای «همافزایی» و تقویت بازاریابی گردشگری میداند، عباس صوفی، نایبرئیس کمیسیون عمران مجلس با هشدار نسبت به پیامدهای احتمالی تصمیم مذکور برای این اثر ملی، گفته است که غار علیصدر نباید به آزمایشگاهی برای آزمون و خطای مدیریتی تبدیل شود.
پاسخهای معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان همدان اگرچه چارچوب قانونی واگذاری را روشن میکند و از «تفکیک مدیریت» بهعنوان راهکاری برای بهرهوری سخن میگوید، اما همچنان پاسخگوی بسیاری از ابهاماتی که در فضای عمومی شکل گرفته، نیست.
اینکه مسئولان امر تأکید دارند شرکت سابق در مزایده شرکت نکرده است، مشکل اصلی را رفع نمیکند؛ چراکه پرسش اساسی افکار عمومی و نمایندگان مجلس این بوده که چطور شرکتی متخصص به وضعیتی دچار شده که نتوانسته در مزایده شرکت کند و پرسش همچنان مبنی بر «فرآیند این انتخاب» و «صلاحیتهای فنی» بهرهبردار جدید برای مواجهه با یک اکوسیستم شکننده است. آیا برای حفظ بزرگترین غار آبی جهان، «برنده بودن در مزایده» شرط کافی است یا باید صلاحیت تخصصی حافظت از میراث طبیعی نیز در ترازوی داوری قرار میگرفت؟
از سوی دیگر، تفکیک مدیریت «غار» از «تأسیسات گردشگری»، اگرچه از منظرتئوریک ممکن است جذاب به نظر برسد، اما در عمل میتواند به جزیرهای شدن خدمات و کاهش کیفیت تجربه گردشگر منجر شود. نگرانی از افزایش قیمت بلیت (که اکنون زمزمههای آن شنیده میشود) در کنار بلاتکلیفیهای اخیر و اعتصابات کارگری، نشاندهنده «پاشنه آشیل» این واگذاریِ جدید است.
کلام آخر آنکه علیصدر، سرمایه ملی است و نه آزمایشگاهی برای آزمون و خطای مدیریتی. مطالبه عمومی از وزارت میراث فرهنگی این است که بهجای سکوت در برابر تغییرات، نقشی فعالانه در نظارت و هدایت این مسیر ایفا کند؛ پیش از آنکه غبار مدیریتهای غیر کارشناسی، بر چهره نگین گردشگری همدان بنشیند.
