رئیس پارک علم و فناوری همدان از برنامه این مجموعه برای تقویت شرکت‌های خلاق، توسعه خانه‌های خلاق، حمایت از حضور فعالان در نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها و همچنین پشتیبانی مالی و تسهیل دریافت گواهی شرکت‌های خلاق خبر داد.
وقتی از اقتصاد دانش‌بنیان سخن گفته می‌شود، نخستین تصویر معمولاً به سمت آزمایشگاه‌ها، تجهیزات پیشرفته، ماشین‌آلات، شرکت‌های فناور و محصولات صنعتی می‌رود، اما در سال‌های اخیر مفهوم اقتصاد دانش‌بنیان گسترده‌تر شده و حوزه‌هایی را دربر گرفته که شاید در نگاه نخست ارتباط مستقیمی با فناوری نداشته باشند.
صنایع خلاق یکی از همین حوزه‌هاست؛ عرصه‌ای که در آن خلاقیت، فرهنگ، هنر، صنایع‌دستی و فناوری‌های نرم در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و می‌توانند محصول یا خدمتی با ارزش اقتصادی بالا ایجاد کنند.
استان همدان از این منظر ظرفیت قابل توجهی دارد. سفال لالجین تنها یک محصول صنایع‌دستی نیست، بلکه یک ویژند شناخته‌شده است که می‌تواند با طراحی، فناوری، بازاریابی دیجیتال و بسته‌بندی نوین، بازارهای جدیدی را تجربه کند. مبل و منبت ملایر نیز ظرفیت مشابهی دارد و می‌تواند از یک صنعت سنتی به یک زنجیره اقتصادی خلاق و فناور تبدیل شود. فرش، چرم، گردشگری، میراث فرهنگی و هنرهای سنتی نیز در همین دسته قرار می‌گیرند.
در کنار این ظرفیت‌های ریشه‌دار، نسل جدیدی از کسب‌وکارهای خلاق نیز در حال شکل‌گیری است؛ از پویانمایی و بازی‌های رایانه‌ای گرفته تا تولید محتوای دیجیتال و طراحی نرم‌افزار. این حوزه‌ها به سرمایه‌گذاری و زیرساخت نیاز دارند، اما در مقابل می‌توانند با تکیه بر نیروی انسانی خلاق، بازارهایی فراتر از مرزهای جغرافیایی استان و حتی کشور ایجاد کنند.
همین تغییر نگاه موجب شده طی سال‌های اخیر، صنایع خلاق در سیاست‌گذاری‌های معاونت علمی ریاست جمهوری و وزارت علوم نیز بیشتر مورد توجه قرار گیرد و ساختاری با عنوان شرکت‌های خلاق برای حمایت از کسب‌وکارهای فعال در حوزه‌های فرهنگی، هنری، صنایع‌دستی و فناوری‌های نرم شکل بگیرد.
پارک علم و فناوری همدان نیز تلاش دارد در کنار حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور، زیست‌بوم صنایع خلاق استان را تقویت کند؛ مسیری که از توسعه خانه‌های خلاق آغاز شده و به حمایت از حضور شرکت‌ها در جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها، شبکه‌سازی، پیگیری گواهی خلاق و پرداخت تسهیلات می‌رسد.
بر این اساس با رئیس پارک علم و فناوری همدان، گفت‌وگویی ترتیب دادیم تا ضمن تشریح سیاست‌های این مجموعه در حوزه صنایع خلاق، از ظرفیت‌های استان در بخش‌های مختلف سخن بگوید که در ادامه می‌خوانید:
*صنایع خلاق، معادل شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه فرهنگ و هنر
دکتر ابراهیم احمدی، با اشاره به توجه ویژه در دو تا سه سال اخیر به «صنایع نرم و خلاق» اظهار کرد: طی این مدت، این حوزه در معاونت فناوری وزارت علوم و معاونت علمی ریاست جمهوری به صورت جدی مورد توجه و حمایت قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه «شرکت‌های خلاق» در حوزه‌های نرم، فرهنگی و صنایع‌دستی، معادلی برای شرکت‌های دانش‌بنیان در بخش‌های تولیدی هستند، افزود: تفاوت اصلی این است که شرکت‌های دانش‌بنیان عمدتاً بر تولیدات صنعتی و ماشین‌آلات متمرکزاند، در حالی که شرکت‌های خلاق در مسیر ارتقای صنایع‌دستی، هنر، گردشگری و فناوری‌های نرم فعالیت می‌کنند.
رئیس پارک علم و فناوری همدان، ضمن تأکید بر ظرفیت‌های برجسته استان همدان در حوزه‌های گردشگری، صنایع‌دستی، پویانمایی و بازی‌های رایانه‌ای، خاطرنشان کرد: با توجه به فعالیت شرکت‌های توانمند در استان، ضرورت دارد این مجموعه‌ها از برنامه‌های حمایتی وزارت علوم و معاونت علمی ریاست جمهوری بهره‌مند شوند.
*26 شرکت همدانی در مسیر حضور در جشنواره صنایع خلاق
احمدی، برگزاری رویدادها و جشنواره‌های تخصصی را یکی از مسیرهای حمایتی مؤثر از شرکت‌های خلاق عنوان کرد و گفت: جشنواره‌ای تخصصی در حوزه صنایع خلاق و نرم در پاییز پیش‌رو برگزار خواهد شد.
وی افزود: تاکنون 26 شرکت از استان همدان برای شرکت در این رویداد ثبت‌نام کرده‌اند و امیدواریم این شرکت‌ها بتوانند حضوری موفق در این جشنواره داشته باشند.
وی، حضور در چنین رویدادهایی را فرصتی مغتنم برای معرفی توانمندی‌های شرکت‌های استان برشمرد و تأکید کرد: رشد شرکت‌های خلاق مستلزم فراهم شدن بسترهایی چون معرفی محصول، ارتباط با سایر شرکت‌ها، ایجاد بازار و شبکه‌سازی است.
رئیس پارک علم و فناوری همدان اضافه کرد: شرکت در جشنواره‌ها و نمایشگاه‌ها یکی از ابزارهای کلیدی برای تحقق این اهداف محسوب می‌شود و پارک علم و فناوری همدان نیز در این راستا، شرکت‌های فعال استان را همراهی خواهد کرد.
*حوزه‌های اولویت‌دار حمایت: سفال، فرش، مبل و منبت
احمدی، با اشاره به حوزه‌های اولویت‌دار استان در بخش صنایع خلاق، بر ظرفیت جدی لالجین در حوزه سفال و سرامیک تأکید کرد و اظهار کرد: باید تلاش کنیم این ظرفیت عظیم را با تلفیق فناوری و خلاقیت، بیش از پیش توسعه دهیم.
وی ادامه داد: حوزه فرش نیز از دیگر زمینه‌های مهم فعالیت است که با بهره‌گیری از توان شرکت‌های خلاق، می‌توان طراحی، تولید، معرفی و بازاریابی محصولات آن را متحول ساخت.
وی ادامه داد: در حوزه مبل و منبت نیز، به‌ویژه با توجه به ظرفیت بالای ملایر، انتظار ورود جدی داریم. اتصال این صنعت به خلاقیت، فناوری، طراحی و بازار، می‌تواند ارزش افزوده قابل توجهی برای استان به ارمغان آورد. هدف ما این است که صنایع سنتی استان فراتر از قالب‌های صرفاً سنتی خود، با تکیه بر فناوری و خلاقیت، بازارهای نوینی را کشف کنند.
*راه‌اندازی استودیوی تخصصی برای حمایت از پویانمایی و بازی‌سازی
رئیس پارک علم و فناوری همدان با اشاره به توسعه زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال گفت: یکی از اقدامات مهم پارک علم و فناوری، راه‌اندازی استودیوی تولید محتوا است. این مرکز با ارائه خدمات تخصصی به فعالان حوزه‌های پویانمایی، بازی‌سازی و تولید محتوای دیجیتال، مسیر رشد و توسعه شرکت‌های خلاق را هموار می‌کند.
احمدی با تأکید بر اینکه این حوزه‌ها برخلاف صنایع فیزیکی، ظرفیت بالایی برای عرضه گسترده در بازارهای مختلف دارند، خاطرنشان کرد: تلاش ما این است که شرکت‌های صنایع خلاق نیز همانند شرکت‌های دانش‌بنیان، از زیرساخت‌های تخصصی بهره‌مند شوند تا بتوانند سهم بازار خود را ارتقا دهند.
*وضعیت خانه‌های خلاق در همدان و ملایر
وی در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت خانه‌های خلاق در استان گفت: در حال حاضر شهرهای همدان و ملایر به این زیرساخت‌ها مجهز هستند. خانه خلاق ملایر از نمونه‌های موفق استان است و در همدان نیز علاوه بر فعالیت‌های جاری، «خانه خلاق فرش» در حال آماده‌سازی است و امیدواریم در آینده نزدیک به بهره‌برداری برسد.
وی در خصوص توسعه این مراکز در سایر شهرستان‌ها تصریح کرد: توسعه خانه‌های خلاق، متناسب با ظرفیت بومی و مزیت‌های رقابتی هر منطقه امکان‌پذیر است. اگر شهرستانی در حوزه‌هایی مانند صنایع‌دستی، گردشگری یا سایر حوزه‌های مرتبط ظرفیت ویژه‌ای داشته باشد، موضوع ایجاد فضای خلاق در آن منطقه قابل بررسی و پیگیری خواهد بود؛ اگرچه در حال حاضر برنامه اجرایی قطعی برای سایر شهرستان‌ها هنوز تصویب نشده است.
*سه محور حمایت از شرکت‌های خلاق
رئیس پارک علم و فناوری همدان در تشریح حمایت‌های این مجموعه از شرکت‌های خلاق اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین حمایت‌ها، حضور شرکت‌ها در جشنواره‌ها و نمایشگاه‌هاست که بر معرفی شرکت‌ها و محصولاتشان، باعث شبکه‌سازی میان شرکت‌های خلاق در کشور می‌شود و می‌تواند زمینه همکاری‌های جدید را ایجاد کند.
احمدی با اشاره به برگزاری نمایشگاه حوزه صنایع خلاق توسط وزارت علوم در زمستان گذشته گفت: در آن نمایشگاه نیز شرکت‌هایی از استان حضور داشتند و از طریق کارگزاری‌هایی که در زمینه امور شرکت‌ها فعالیت می‌کنند، امور مربوط به حضور و حمایت از آن‌ها پیگیری شد.
وی دومین محور حمایت را پیگیری دریافت گواهی شرکت خلاق دانست و گفت: این گواهی توسط معاونت علمی ریاست جمهوری صادر می‌شود و خود شرکت‌ها باید درخواست خود را در سامانه مربوط ثبت کنند. پارک علم و فناوری در این مسیر در کنار شرکت‌ها قرار دارد و هرجا که نیاز به پیگیری وجود داشته باشد، اقدامات لازم را انجام می‌دهد تا شرکت‌ها بتوانند فرآیند دریافت گواهی را با سهولت بیشتری طی کنند.
وی خاطرنشان کرد: دریافت این گواهی برای شرکت‌های فعال در این حوزه اهمیت دارد، زیرا می‌تواند زمینه بهره‌مندی آن‌ها از حمایت‌های پیش‌بینی‌شده برای شرکت‌های خلاق را فراهم کند.
رئیس پارک علم و فناوری همدان سومین محور را پشتیبانی مالی عنوان کرد و گفت: هر شرکتی که متقاضی استفاده از تسهیلات باشد، متناسب با توان مالی و منابعی که در اختیار داریم، می‌تواند از تسهیلات استفاده کند. این حمایت‌ها می‌تواند از منابع خود پارک یا تسهیلات تکلیفی باشد و تا جایی که منابع در دسترس باشد، تلاش می‌کنیم از شرکت‌های واجد شرایط حمایت کنیم.
مع‌‌الوصف آنچه از سخنان دکتر ابراهیم احمدی برمی‌آید، نشان می‌دهد همدان در حوزه صنایع خلاق با کمبود ظرفیت مواجه نیست؛ مسئله اصلی، تبدیل این ظرفیت‌ها به کسب‌وکارهای پایدار، رقابت‌پذیر و بازارمحور است.
استانی که سفال لالجین، مبل و منبت ملایر، فرش، چرم، گردشگری، میراث فرهنگی و مجموعه‌ای از هنرهای سنتی را در اختیار دارد، در کنار این ظرفیت‌های تاریخی با نسل جدیدی از فعالان حوزه پویانمایی، بازی‌سازی، تولید محتوا و طراحی نرم‌افزار نیز روبه‌روست. بنابراین می‌توان گفت بستر لازم برای شکل‌گیری یک اقتصاد خلاق در استان وجود دارد، اما برای بالفعل شدن آن، حلقه‌های مختلف این زنجیره باید به یکدیگر متصل شوند.
ایجاد خانه‌های خلاق در همدان و ملایر، راه‌اندازی استودیوی تولید محتوا، حمایت از حضور شرکت‌ها در نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها، شبکه‌سازی، پیگیری گواهی شرکت خلاق و پرداخت تسهیلات، گام‌هایی مهم در این مسیر هستند؛ با این حال، حمایت مالی به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت این شرکت‌ها باشد.
شرکت خلاق زمانی می‌تواند ماندگار شود که محصول یا خدمت آن مشتری داشته باشد، بازار پیدا کند، امکان صادرات داشته باشد و بتواند با شرکت‌های مشابه در داخل و خارج از کشور رقابت کند. بنابراین در کنار تسهیلات، باید بر بازاریابی، ویژند‌سازی، آموزش، طراحی محصول، تجارت الکترونیک، صادرات و اتصال فعالان صنایع‌دستی به فناوری نیز توجه شود.
در این میان، ظرفیت‌های شناخته‌شده استان می‌توانند سکوی پرتاب صنایع خلاق باشند. سفال لالجین، مبل و منبت ملایر و دیگر صنایع دستی همدان سال‌هاست بازار خود را دارند، اما پیوند آن‌ها با فناوری‌های نوین می‌تواند ارزش اقتصادی این محصولات را چندبرابر کند. طراحی‌های جدید، فروش برخط، تولید محتوای حرفه‌ای، استفاده از هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال در طراحی و تبلیغات، بسته‌بندی مدرن و ایجاد ویژندهای صادراتی، بخشی از مسیری است که می‌تواند صنایع سنتی استان را وارد مرحله تازه‌ای کند.
از سوی دیگر، حوزه‌هایی مانند پویانمایی، بازی و تولید محتوای دیجیتال نیز نباید صرفاً به‌عنوان فعالیت‌های فرهنگی دیده شوند. این حوزه‌ها می‌توانند به کسب‌وکارهای صادرات‌محور تبدیل شوند و برای نیروی انسانی جوان و متخصص استان فرصت اشتغال ایجاد کنند.
حضور 26 شرکت همدانی در جشنواره نیز از این منظر قابل توجه است؛ چراکه حضور در رویدادهای ملی می‌تواند نخستین گام برای معرفی ظرفیت‌های استان و ایجاد ارتباط میان شرکت‌های خلاق، سرمایه‌گذاران و بازار باشد.
در نهایت، مسیر توسعه صنایع خلاق در همدان زمانی به نتیجه خواهد رسید که حمایت‌ها از مرحله ایجاد زیرساخت عبور کرده و به مرحله بازار، تجاری‌سازی و صادرات برسد.
خانه خلاق اگر به محل ایده‌پردازی و تولید کسب‌وکار تبدیل شود، استودیوی تولید محتوا اگر به خدمت واقعی شرکت‌ها و هنرمندان برسد و تسهیلات نیز به محصولاتی اختصاص یابد که امکان فروش و توسعه بازار دارند، آنگاه می‌توان انتظار داشت صنایع خلاق از یک عنوان در برنامه‌های توسعه‌ای به یک بخش واقعی و اثرگذار در اقتصاد استان تبدیل شود.
همدان امروز این فرصت را دارد که میان میراث فرهنگی و فناوری پیوند برقرار کند؛ از سفال و منبت گرفته تا پویانمایی و نرم‌افزار. تحقق این هدف البته نیازمند همکاری پارک علم و فناوری، دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها، هنرمندان و فعالان بازار است. اگر این همکاری شکل بگیرد، صنایع خلاق می‌تواند نه‌تنها به حفظ هویت فرهنگی استان کمک کند، بلکه به یکی از مسیرهای تازه برای اشتغال، درآمدزایی، ارزش افزوده و حضور همدان در بازارهای ملی و بین‌المللی تبدیل شود.