رئیس اداره فوریت‌های اجتماعی بهزیستی استان همدان با تأکید بر قابل پیشگیری و نیازمند مداخله تخصصی بودن پدیده خودکشی، مطرح کرد: اورژانس اجتماعی با پوشش 100 درصدی در استان، خدمات خود را در سه سطح پیشگیری، مداخله و پیگیری ارائه می‌دهد و شهروندان در هر نقطه از استان می‌توانند ضمن تماس با خط 123، از خدمات گروه‌های تخصصی و سیار این مجموعه، بهره‌مند شوند.
روز یکشنبه تور رسانه‌ای اورژانس اجتماعی به‌مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی، با حضور مسئولان بهزیستی استان همدان، برگزار شد.
سرپرست اداره‌ کل بهزیستی استان همدان در این جلسه با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه جامعه به موضوع خودکشی، گفت: اطلاع‌رسانی صحیح درباره راه‌های دریافت کمک و خدمات اورژانس اجتماعی می‌تواند در لحظات بحرانی، مسیر زندگی افراد را تغییر دهد و حتی به نجات جان یک انسان منجر شود.
محمد قادری‌احسان‌پور اظهار کرد: موضوع خودکشی ازجمله مسائل مهم در حوزه فعالیت اورژانس اجتماعی است و بهزیستی در مواجهه با این پدیده، رویکردی مبتنی بر پیشگیری، آگاهی‌بخشی و مداخله تخصصی دارد.
وی با اشاره به اینکه کاهش تاب‌آوری می‌تواند یکی از عوامل شکل‌گیری افکار خودکشی باشد، افزود: مخاطبان برنامه‌های پیشگیرانه فقط گروه خاصی نیستند و این مهم عموم مردم را شامل می‌شود؛ بااین‌حال، هنوز بسیاری از افراد نمی‌دانند درصورت مواجهه با فردی دارای افکار خودکشی یا قرار گرفتن خودشان در چنین شرایطی، چگونه و از چه کسی باید کمک بگیرند.
سرپرست اداره کل بهزیستی استان همدان ادامه داد: افکار خودکشی می‌تواند در شرایط مختلف و برای افراد با موقعیت‌های اجتماعی متفاوت ایجاد شود و نمی‌توان آن را محدود به قشر یا گروه خاصی دانست؛ بنابراین جامعه باید نسبت به نشانه‌های این وضعیت و مسیرهای دریافت کمک، آگاهی بیشتری پیدا کند.
قادری‌احسان‌پور بر ضرورت پرهیز از برخوردهای هیجانی با مسئله خودکشی تأکید کرد و گفت: رویکرد جامعه نسبت به این پدیده باید از واکنش‌های صرفاً هیجانی به سمت راه‌حل‌محوری، امیدآفرینی و معرفی مسیرهای مداخله تخصصی حرکت کند.
وی نقش رسانه‌ها در این زمینه را مهم دانست و تصریح کرد: یکی از وظایف رسانه‌ها این است که ضمن پرداخت مسئولانه به موضوع خودکشی، خدمات و ظرفیت‌های اورژانس اجتماعی را برای مردم تشریح کنند؛ چراکه اطلاع یک فرد از اینکه در شرایط بحرانی به کجا مراجعه و یا با چه سامانه‌ای تماس حاصل کند، می‌تواند عاملی برای تغییر سرنوشت او باشد.
سرپرست اداره کل بهزیستی استان همدان با اشاره به اینکه در گذشته گاهی بر سکوت درباره خودکشی تأکید می‌شد، بیان کرد: صحبت کردن درباره این موضوع با هدف آموزش، پیشگیری و معرفی مسیرهای کمک، ضروری است و نمی‌توان صرفاً با نپرداختن به مسئله، از بروز آن جلوگیری کرد.
وی با بیان اینکه پیشگیری از خودکشی تنها برعهده یک دستگاه نیست، گفت: نهادها و سازمان‌های مختلف در این زمینه مسئولیت‌هایی دارند.
قادری‌احسان‌پور همچنین درباره نحوه مداخله اورژانس اجتماعی در موارد بحرانی توضیح داد: پس از برقراری تماس از سوی فردی که در معرض اقدام به خودکشی قرار دارد، نخستین هدف، ایجاد آرامش و حفظ زمان طلایی است تا گروه تخصصی فرصت مداخله و مدیریت شرایط را پیدا کند.
سرپرست اداره کل بهزیستی استان همدان با بیان اینکه گستره فعالیت‌های بهزیستی طیف وسیعی از خدمات و مسئولیت‌ها را در بر می‌گیرد، اظهار کرد: این سازمان حدود 180 وظیفه و نزدیک به 50 کد خدمتی در درگاه ملی مجوزها دارد که بخش قابل توجهی از این ظرفیت به ارائه خدمات حمایتی و تخصصی به گروه‌های مختلف جامعه هدف، اختصاص یافته است.
وی در پایان سخنانش با دعوت از مردم برای استفاده از خدمات تخصصی بهزیستی، خاطرنشان کرد: خطوط 1480 و 123 اورژانس اجتماعی به‌صورت شبانه‌روزی فعال هستند و افراد می‌توانند در شرایط بحرانی برای دریافت مشاوره و مداخلات تخصصی، با این خطوط تماس بگیرند.
* «اورژانس اجتماعی»؛ حلقه مفقوده مداخله در لحظه بحران
در ادامه این جلسه رئیس اداره فوریت‌های اجتماعی بهزیستی استان همدان نیز با اشاره به مأموریت‌های این اورژانس، اظهار کرد: این مجموعه متناسب با نیاز روز جامعه ایجاد شد؛ چراکه پیش از شکل‌گیری آن، دستگاه‌ها و نهادهای مختلف وظایف خود را انجام می‌دادند و مراکز مشاوره نیز فعال بودند، اما حلقه مفقوده‌ای برای مداخله در لحظات حساس و طلایی بحران، وجود داشت.
ناصر شایگان افزود: پیش از این نیز مراکزی وجود داشت که می‌توانستند با افرادی که اقدام به خودکشی، همسرآزاری یا کودک‌آزاری کرده یا با چنین آسیب‌هایی مواجه بودند، صحبت کنند، اما این خدمات به‌صورت پراکنده ارائه می‌شد؛ اورژانس اجتماعی این اقدامات را کنار یکدیگر قرار داد تا بتواند در زمان طلایی مداخله کند.
وی با تأکید بر تخصصی و به‌موقع بودن مداخلات اورژانس اجتماعی، گفت: در این مجموعه، سه سطح پیشگیری به‌صورت هم‌زمان دنبال می‌شود؛ در هر آسیب، پیشگیری اولیه، اطلاع‌رسانی و آموزش انجام می‌گیرد و در کنار آن، مداخلاتی برای کاهش آسیب یا آثار آن صورت داده می‌شود و پرونده فرد نیز رها نمی‌شود.
شایگان ادامه داد: پس از مداخله اولیه، پیشگیری ثالث نیز دنبال می‌شود و موارد تحت نظارت گروه‌های تخصصی قرار می‌گیرند تا روند وضعیت فرد پیگیری شود.
* آسیب‌های اجتماعی زنجیره‌ای متصل به یکدیگر هستند
رئیس اداره فوریت‌های اجتماعی بهزیستی استان همدان با بیان اینکه هدف اورژانس اجتماعی تنها جلوگیری از خودکشی نیست، اظهار کرد: آسیب‌های اجتماعی به‌صورت زنجیره‌ای به یکدیگر متصل هستند و تمام آسیب‌هایی که ممکن است بر یکدیگر اثر بگذارند، در اورژانس اجتماعی مورد توجه و مداخله قرار می‌گیرند.
شایگان افزود: در بسیاری از موارد خودکشی، آنچه فرد در لحظه ورود به مرکز به‌عنوان علت یا عامل اصلی مطرح می‌کند، لزوماً عامل واقعی نیست و با بررسی وضعیت روانی و اجتماعی مشخص می‌شود که عوامل دیگری در شکل‌گیری بحران نقش داشته‌اند.
وی با اشاره به افزایش اعتماد مردم به خدمات اورژانس اجتماعی، گفت: افزایش مراجعه افراد به مراکز اورژانس اجتماعی و تماس‌های مردم با خط آن، نشان می‌دهد این مجموعه در جامعه جا افتاده و مردم به آن اعتماد کرده‌اند. همچنین می‌توان گفت مداخلات نیز اثربخش بوده است؛ چراکه اگر خدمات مناسب نبود، پس از حدود 20 سال فعالیت اورژانس اجتماعی، چنین میزان اعتمادی شکل نمی‌گرفت.
* پوشش 100 درصدی اورژانس اجتماعی در همدان
شایگان با اشاره به پوشش خدمات اورژانس اجتماعی در استان همدان، تصریح کرد: امروز اورژانس اجتماعی در استان از ضریب نفوذ صددرصدی برخوردار است و تمام نقاط استان زیر پوشش خدمات این مجموعه قرار دارند.
وی افزود: به هر فردی از هر نقطه استان که با خط 123 متعلق به اورژانس اجتماعی، تماس گرفته شود، پاسخ می‌دهیم و درصورت نیاز، گروه خدمات سیار به محل اعزام خواهد شد؛ بنابراین درحال حاضر هیچ نقطه‌ای از استان خارج از پوشش خدمات اورژانس اجتماعی قرار ندارد.
رئیس اداره فوریت‌های اجتماعی بهزیستی استان همدان ساختار اورژانس اجتماعی را شامل سه بخش اصلی دانست و گفت: این ساختار شامل خط تلفن، خدمات اجتماعی سیار که مشابه سایر فوریت‌ها عمل می‌کند و یک مرکز ثابت برای ارائه خدمات تخصصی‌تر و عمیق‌تر با بررسی جامع وضعیت افراد است.
وی ادامه داد: در سال‌های گذشته بخش زیادی از موارد به سمت مرکز ثابت هدایت می‌شد، اما اکنون خدمات سیار اجتماعی و کارشناسان پشت خط تلفن توانسته‌اند بسیاری از بحران‌ها را مدیریت کنند تا موارد وارد مرحله دریافت خدمات در مرکز ثابت نشوند.
* مداخله با رویکرد زیستی، روانی و اجتماعی
شایگان با تشریح فلسفه شکل‌گیری اورژانس اجتماعی، گفت: پیش از این، هر دستگاه و نهادی با رویکرد خاص خود با آسیب‌ها برخورد می‌کرد، اما این رویکردهای پراکنده در اورژانس اجتماعی در قالب رویکرد زیستی، روانی و اجتماعی، کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
وی افزود: در مرکز ثابت اورژانس اجتماعی، گروهی متشکل از روان‌شناس، مددکار اجتماعی، پزشک و روانپزشک فعالیت می‌کند و درصورت مراجعه فردی با مشکلاتی مانند کودک‌آزاری، همسرآزاری یا اقدام به خودکشی، ابعاد روانی، اجتماعی و زیستی وضعیت او مورد بررسی قرار می‌گیرد.
رئیس اداره فوریت‌های اجتماعی بهزیستی استان همدان تأکید کرد: تصمیم‌گیری در این فرایند تنها برعهده روان‌شناس نیست، بلکه گروه تخصصی وضعیت فرد را بررسی می‌کند؛ برای نمونه، در مورد فردی که اقدام به خودکشی کرده، علاوه‌بر بررسی افسردگی، باید منابع حمایتی او نیز شناسایی شود تا مشخص کنیم چه افراد یا مجموعه‌هایی می‌توانند در ادامه به او کمک کنند.
شایگان افزود: مددکار اجتماعی این موضوع را بررسی می‌کند تا پس از مداخله نیز وضعیت فرد پیگیری شود و گروه بتواند بر منابع حمایتی موجود تمرکز کند؛ چراکه احتمال تکرار اقدام در افرادی که یک‌بار اقدام به خودکشی کرده‌اند، وجود دارد و ممکن است فرد دوباره در معرض خطر قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: به همین دلیل پیگیری پس از مداخله اهمیت زیادی دارد و باید منابع حمایتی افراد شناسایی و تقویت شود.
شایگان با اشاره به بررسی عوامل مؤثر در اقدام به خودکشی در استان همدان، اختلافات خانوادگی و افسردگی را ازجمله عوامل پُرتکرار در میان افراد اقدام‌کننده دانست و گفت: 41 درصد این افراد با مشکلات و اختلافات خانوادگی مواجه بوده‌اند و 17 درصد نیز سابقه افسردگی داشته‌اند.
رئیس اداره فوریت‌های اجتماعی بهزیستی استان همدان با بیان اینکه نوجوانان و دانش‌آموزان سهم قابل توجهی از افراد اقدام‌کننده را تشکیل می‌دهند، بر ضرورت تمرکز برنامه‌های پیشگیرانه بر محیط‌های آموزشی تأکید کرد.
وی افزود: به‌منظور تقویت اقدامات پیشگیرانه و کاهش آسیب‌های اجتماعی، چند مدرسه در استان به‌صورت آزمونه برای اجرای برنامه‌های آموزشی و کاهش آسیب انتخاب شده‌اند و این برنامه‌ها درحال اجرا است.
شایگان شناسایی افراد در معرض آسیب پیش از تشدید شرایط را یکی از محورهای مهم مداخلات اجتماعی دانست و خاطرنشان کرد: شناسایی به‌موقع، مداخله سریع و ارجاع افراد به خدمات تخصصی می‌تواند در کاهش پیامدهای آسیب‌های اجتماعی مؤثر باشد و اورژانس اجتماعی نیز تلاش دارد با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود، این روند را در سطح استان دنبال کند.
رئیس اداره فوریت‌های اجتماعی بهزیستی استان همدان با تأکید بر اینکه مرکز اورژانس اجتماعی محل ارائه خدمات درمانی مستمر نیست، گفت: در این مرکز غربالگری و ارزیابی انجام می‌شود و درصورت نیاز به خدمات روانپزشکی، اقدامات اولیه و ایجاد ثبات انجام و فرد برای ادامه درمان به بیمارستان ارجاع داده می‌شود. افرادی که به مشاوره یا درمان طولانی‌مدت نیاز دارند نیز پس از عبور از مرحله بحرانی و تثبیت وضعیت، برای دریافت خدمات تخصصی و مستمر به مراکز مشاوره یا دستگاه‌های مربوط ارجاع می‌شوند.
در پایان این جلسه مسئول اورژانس اجتماعی شهرستان همدان نیز با اشاره به تغییر رویکرد در مواجهه با پدیده خودکشی از سال 2024 تا 2026، اظهار کرد: باید آغازگر یک فراخوان برای گفت‌وگو درباره خودکشی باشیم؛ چراکه خودکشی پدیده‌ای قابل پیشگیری است و بحران‌های عاطفی و روانی ماهیتی گذرا دارند که با واکنش سریع و دریافت مشاوره تخصصی، می‌توان آن‌ها را مهار و درمان کرد.
معصومه کاشی افزود: لازم است سکوت و انگ‌زنی را به گفت‌وگویی همدلانه و مسئولانه تبدیل کنیم. افراد دارای افکار یا اقدام به خودکشی، کودکان کار، دختران و پسران و همسران آزاردیده ازجمله گروه‌های هدف اورژانس اجتماعی هستند و خدمات این مرکز شامل مداخلات فوری در بحران، ارجاع به مراکز تخصصی و اقدامات پیشگیرانه و مراقبت‌های پس از تماس است.
وی با اشاره به تغییر رویکرد اورژانس اجتماعی از جرم‌انگاری به آسیب‌انگاری، تصریح کرد: در رویکرد جرم‌انگاری، در مواردی که جرم تلقی می‌شدند، توسط نیروهای انتظامی مداخله صورت می‌گرفت و افراد به مراجع قضائی ارجاع می‌شدند، اما اکنون تلاش می‌شود فرد بدون دریافت انگ، برای دریافت حمایت و خدمات تخصصی، به مرکز مراجعه کند.
کاشی ادامه داد: فرد می‌تواند خدمات مشاوره‌ای دریافت کند و درصورت نیاز، این خدمات به‌صورت رایگان ارائه می‌شود. اگر مورد ما به خدمات طولانی‌مدت نیاز داشته باشد، پس از عبور از مرحله بحرانی و تثبیت وضعیت، می‌تواند از خدمات مراکز مشاوره سطح شهر نیز استفاده کند.
* خط «123»؛ مسیر دریافت کمک در لحظه بحران
مسئول اورژانس اجتماعی شهرستان همدان با بیان اینکه خط 123 به‌صورت شبانه‌روزی و رایگان آماده پاسخگویی است، گفت: فردی که در شرایط بحرانی قرار دارد، می‌تواند شخصاً با این خط تماس بگیرد و اگر فرد دیگری از وضعیت شخصی که افکار یا قصد اقدام به خودکشی دارد مطلع باشد نیز می‌تواند موضوع را از طریق خط 123 اطلاع دهد.
کاشی در پایان سخنانش تأکید کرد: مردم باید آگاه باشند که لازم است اگر در اطراف خود فردی را می‌شناسند که قصد اقدام به خودکشی دارد، با خط 123 تماس بگیرند، شنونده سخنانش باشند و او را به دریافت کمک تخصصی ارجاع دهند.
وی خاطرنشان کرد: پس از تماس، گروه اورژانس اجتماعی در اسرع وقت به محل مراجعه می‌کند و بسته به شرایط فرد، ارجاع به مراکز درمانی، اقدامات پیشگیرانه یا هر اقدام لازم برای کنترل بحران را انجام می‌دهد. در مواردی که اقدام صورت گرفته باشد نیز دستگاه‌های مربوط ازجمله 110 و 115 در کنار اورژانس اجتماعی حضور دارند و درصورت نیاز، فرد برای دریافت خدمات، به مراکز درمانی معرفی می‌شود.

صبا اسدی