مهارت حل مسئله مثل راه‌رفتن است. بلد نباشید راه بروید در زندگی مدام زمین می‌خورید. با سر زانوی زخمی هم خیلی نمی‌شود پیشرفت کرد.

مرضیه کشوری این مهارت را در بین زن و شوهرها بررسی کرده. جایی که نگفته‌ها، زخم‌های عمیقی می‌زند.

کشوری می‌گوید: وقتی میان زن و شوهر اتفاق ناخوشایند، رنجش یا دعوایی رخ می‌دهد و مدتی می‌گذرد اما یکی از طرفین هنوز احساس ناراحتی دارد، این یک نشانه است. اگر بعد از مدتی ببینیم هنوز از یادمان نرفته و آن درد روانی درون ما خاموش نشده، این نشانهٔ آن است که آن مسئله هنوز حل نشده است. در واقع باید بتوانیم از مسئله عبور کنیم مانند زخمی که التیام پیدا کرده و بسته شده است. تا زمانی که زخم باز بماند، هر رخداد جدیدی می‌تواند باعث درد، سوزش یا حتی عفونت دوباره شود. در ذهن و روان هم همین‌گونه است.بنابراین برای رسیدن به آرامش روانی باید زخم‌های عاطفی را درمان کنیم.

*پرونده‌هایی که هنوز روی میز است...

البته واقعیت این است زخمی که ایجاد شده به‌طور کامل از بین نمی‌رود و جای آن ممکن است همیشه بماند، اما مهم این است که «سرِ زخم بسته شود».

کشوری، مشاور و روان‌شناس خانواده ادامه می‌دهد: این ترمیم زمانی اتفاق می‌افتد که بتوانیم واقع‌بینانه به موضوع نگاه کنیم، سپس یا آن را بپذیریم، یا ببخشیم، یا برایش راه‌حل مشخصی پیدا کنیم و در مسیر آن راه‌حل حرکت کنیم. در این صورت کم‌کم مسئله برای ما خاتمه می‌یابد اما اگر نتوانیم با همسرمان صادقانه و آرام دربارهٔ موضوع حرف بزنیم، یا او در فرایند حل مسئله همراهی نکند، و ما هم ذهنی داشته باشیم که مدام موضوع را مرور می‌کند، نه می‌توانیم بپذیریم و نه ببخشیم، در این حالت پروندهٔ آن اتفاق برای ما باز می‌ماند.

8چه انگشتر ارزونی خریدیم!

کهنه دعواها، حتی غم‌هایی که آدم‌ها در دورهمی دوستانه با شوخی مرور می‌کنند، گاهی یک نشانه است: «برای نمونه، گاهی خانمی بعد از سی‌سال زندگی زناشویی هنوز از رنج روز عقدش سخن می‌گوید؛ این یعنی هنوز زخم التیام نیافته است. یا در مواقعی دیگر افراد هنگام تعریف مشکلات کنونی‌شان، مرتب اتفاقات قدیمی را به یاد می‌آورند و ریشهٔ مشکلات را به گذشته نسبت می‌دهند جالب اینجاست که در شرایط خاص، مانند دوران بارداری، زایمان، قاعدگی یا هنگام ازدست‌دادن عزیزی، اگر زخم عاطفی وجود داشته باشد، شدت آن بیشتر احساس می‌شود. درست مثل بدن انسان که وقتی ضعیف است، بیماری جدید را سخت‌تر تحمل می‌کند، روان انسان نیز هنگام آسیب‌پذیری، زخم‌های قدیمی را شدیدتر تجربه می‌کند.

*این آدم‌ها هنر دررفتن دارند!

این روان‌شناس خانواده، به تجربه‌دیده است که پایه‌های میز مذاکره بین زن و شوهر، همیشه خدا می‌لنگد. بسیاری از خانم‌هایی که برای مشاوره مراجعه می‌کنند، می‌گویند: «همسر من اصلاً حاضر نیست حرف بزند»، یا «او قبول ندارد که اشتباهی رخ‌داده»، یا«هر وقت می‌خواهم صحبت کنیم، از گفت‌وگو طفره می‌رود.» این رفتار معمولاً مربوط است به نوع شخصیت یا الگوهای رفتاری فرد. برخی افراد از کودکی یاد گرفته‌اند که وقتی با مشکلی روبه‌رو می‌شوند، از آن فرار کنند، نه اینکه آن را حل کنند.» «مثلاً شب امتحان، وقتی درس نخوانده‌اند، به‌جای مطالعه، کتاب را می‌بندند و می‌گویند: «بی‌خیال»، یا وقتی تصادف کرده‌اند، به‌جای پیگیری، محل حادثه را ترک می‌کنند. در اختلافات خانوادگی هم از خانه بیرون می‌زنند تا مسئله را نبینند. این الگوی رفتاری نوعی اجتناب از حل مسئله است که در موقعیت‌های مختلف خود را نشان می‌دهد.

*امان از خانواده‌های‌ کم‌حرف ایرانی...

راه درمان آن همکاری خودِ فرد است. چون تا زمانی که او نخواهد، نمی‌توان به‌اجبار تغییری ایجاد کرد. درمان کمک می‌کند تا فرد یاد بگیرد به‌جای پاک‌کردن صورت‌مسئله، با آن روبه‌رو شود و آن را به شکل سالم و منطقی حل کند. در بیشتر موارد، مشکل اصلی این است که در خانواده، فرهنگ گفت‌وگو دربارهٔ مشکلات و مسائل شکل نگرفته است. این وضعیت ممکن است در بین مرد و زن باشد یا از پدر و مادرشان به ارث رسیده باشد. در مدرسه یا محیط‌های آموزشی هم معمولاً این آموزش داده نمی‌شود، بنابراین فرد نمی‌داند چه باید بکند.

*چاره طلایی اینجاست...

اما تصور نکنید این مشکل قابل‌حل نیست اتفاقاً یک راه‌حل ساده برای شروع وجود دارد: «اگر بخواهیم این مهارت را آموزش دهیم، باید به‌تدریج و قدم‌به‌قدم وارد کار شویم. مثلاً شروع کنیم با صحبت‌های کوچک و ساده دربارهٔ روزمره‌ترین موضوعات؛ مثلاً اینکه چه چیزی خریدیم، چه کاری انجام دادیم، یا برنامه امروز چه بوده است. این گفت‌وگوهای کوتاه، پایه‌ای است برای تقویت ارتباط عاطفی و گسترش فرهنگ گفت‌وگو در خانواده. وقتی این روند ادامه پیدا کند، در مواقع بحرانی، هر دو طرف آمادگی بیشتری برای شنیدن و درک یکدیگر پیدا می‌کنند. درست مانند دانش‌آموز کلاس اول که نخستین‌بار قلم دست می‌گیرد، تدریجاً مهارت پیدا می‌کند.»

از همین حالا شروع کنید به گفت‌وگوهای کوچک و مداوم؛ این کار کمک می‌کند که در نهایت، فرهنگ گفت‌وگو و حل مسئله در خانواده‌تان نهادینه شود.