رئیس اداره محیط‌زیست کرمانشاه با بیان اینکه از حدود پنج سال پیش، پس از تجربه چند سال خشکسالی شدید که منجر به خشک شدن برخی تالاب هشیلان از تیرماه شده بود، طرحی برای تأمین آب پایدار تدوین کردیم، گفت: ما با پیگیری‌های متعدد، مکاتبات اداری و نامه‌نگاری‌های گسترده و همچنین با کمک‌های مردمی و مشارکت فعال بومیان منطقه، طرح انتقال آب از رودخانه "رازآور" به تالاب هشیلان را عملیاتی کردیم.
در قلب طبیعت بکر کرمانشاه، جایی که زمین سال‌ها از تشنگی لبریز بود، امروز صدای جاری شدن رودخانه «رازآور» در رگ‌های تشنه تالاب هشیلان و شکوفایی دوباره سراب نیلوفر، نویدبخش رستاخیزی آبی است. این احیا تنها یک اتفاق نیس، بلکه پیروزی اراده انسان بر خشکسالی و حاصل پیوندی است میان مدیریت هوشمند و بخشندگی طبیعت که طی چند سال اخیر از سوی اداره کل حفاظت از محیط زیست کرمانشاه در دستورکار قرار گرفته است. از انسداد چاه‌های غیرمجاز تا رقص دوباره نیلوفرها تمام این مسیر نبردی بود برای بیدار کردن گوهرهای آبی منطقه، تا بار دیگر شکوه حیات را به زمین بازگردانند.
آب، فراتر از یک نیاز زیستی، شالوده و بنیاد تمدن‌های بشری و تپنده اصلی حیات بر روی زمین است. در این میان منابع آبی سطحی و زیرزمینی به‌ویژه سراب‌ها و تالاب‌ها نقشی بسیار حیاتی‌تر از منابع عادی ایفا می‌کنند چرا که این پهنه‌های آبی نه تنها محل ذخیره‌سازی آب، بلکه زیست‌بوم‌های پیچیده‌ای هستندکه با تصفیه طبیعی مواد و تنظیم چرخه آب، توازن زیست‌محیطی را حفظ می‌کنند. اهمیت حفاظت از این منابع زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم تالاب‌ها و سراب‌ها، پناهگاه امن هزاران گونه گیاهی و جانوری و گذرگاه‌های حیاتی برای پرندگان مهاجر هستند و هرگونه تخریب در این زیستگاه‌ها می‌تواند منجر به فروپاشی زنجیره‌های غذایی و تسریع در روند بیابان‌زایی و گرمایش زمین شود.
این ضرورت جهانی برای حفاظت از منابع آبی، در مقیاس محلی و در جغرافیای استان کرمانشاه، با گوهرهایی چون سراب نیلوفر و تالاب هشیلان پیوندی عمیق و حیاتی دارد. سراب نیلوفر، با آن زیبایی خیره‌کننده و حضور گیاهان کمیابی چون نیلوفر آبی، تنها یک جاذبه گردشگری نیست بلکه یک بانک ژنتیکی طبیعی و منبع تغذیه حیاتی برای محیط زیست اطراف است که هرگونه برداشت بی‌رویه یا تخریب حریم آن، تهدیدی جدی برای بقای گونه‌های بومی منطقه محسوب می‌شود. از طرفی تالاب هشیلان به عنوان یک نقطه راهبردی برای استقرار پرندگان مهاجر، ترازویی است که سلامت سفره‌های آب زیرزمینی منطقه را می‌سنجد. خشک شدن یا آلودگی این تالاب، تنها به معنای از دست رفتن یک پهنه آبی نیست، بلکه زنگ خطری برای افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی و تخریب کلی زیست‌بوم منطقه است. بنابراین حفاظت از این دو نقطه در واقع مصداق عملیِ حفاظت از حق حیات نسل‌های آینده و پاسداری از هویت طبیعی و زیست‌محیطی کرمانشاه است تا این سراب‌ها و تالاب‌ها همچنان به عنوان شریان‌های حیات در قلب کوه و کمر جاری باشند.
در راستای بررسی وضعیت زیست‌محیطی تالاب‌ها و سراب‌های استان کرمانشاه، گفتگویی را با محمدحسین فلاحتی، رئیس اداره محیط‌زیست شهرستان کرمانشاه، ترتیب دادیم تا درباره جزئیات تازه‌ای از وضعیت جاری این ذخایر آبی و تلاش‌های صورت گرفته برای احیای آن‌ها ارائه کند که در ادامه می‌خوانید:
رئیس اداره محیط زیست کرمانشاه در ابتدای گفتگو با اشاره به بازدیدهای میدانی اخیر، وضعیت محیط‌زیستی سراب نیلوفر را بسیار امیدوارکننده ارزیابی کرد و با بیان اینکه بارش‌های سال جاری نقش بسزایی در بهبود وضعیت این منطقه داشته است، گفت: شرایط محیط‌زیستی این سراب در حال حاضر در وضعیت عالی قرار دارد.
محمدحسین فلاحتی با اشاره به شاخص‌های هیدرولوژیکی این منطقه، خاطرنشان کرد: میزان خروجی آب در این سراب حدود سیصد لیتر در ثانیه برآورد شده است که این میزان، نشان‌دهنده تغذیه مناسب سفره‌های زیرزمینی و بازگشت حیات به این منطقه است.
فلاحتی در پاسخ به سؤالی درباره وسعت این زیستگاه، تصریح کرد: مساحت سراب نیلوفر حدود یک هکتار است.
وی در تحلیل وضعیت حیات وحش و گونه‌های جانوری این منطقه، با اشاره به حضور پرندگان بومی، اظهار کرد: این تالاب همواره پناهگاهی برای پرندگان بومی و مهاجر بوده است.
فلاحتی با بیان اینکه در حال حاضر بسیاری از پرندگان مهاجر منطقه را ترک کرده‌اند افزود: گونه‌های بومی همچون مرغابی و اردک همچنان در این منطقه به ویژه شب هنگام حضور دارند و زیستگاه آن‌ها به دلیل کیفیت مطلوب آب و محیط، حفظ شده است.
رئیس اداره محیط‌زیست کرمانشاه با اشاره به این نکته که سراب یاوری نیز مشابه سال‌های گذشته روند احیای مطلوبی را طی کرده است، وضعیت فعلی این سراب را نیز بسیار عالی توصیف و در تشریح موقعیت جغرافیایی این منطقه برای مخاطبان، خاطرنشان کرد: سراب یاوری در مسیر روانسر در ابتدای جاده‌ای که به سمت هشیلان می‌رود، واقع شده است.
وی با تأکید بر اهمیت تنوع گیاهی در این منطقه، بیان کرد: وسعت سراب یاوری مشابه سراب نیلوفر است اما از نظر غنای گیاهان، بسیار چشمگیر است.
فلاحتی با ابراز خرسندی از وضعیت فعلی تأکید کرد: این تالاب‌ها نه تنها به عنوان منابع آبی بلکه به عنوان مراکز تنوع زیستی استان عمل می‌کنند و حفظ آن‌ها اولویت اصلی اداره محیط‌زیست است.
* استراتژی‌های حفاظتی، مدیریت منابع آب و نقش‌آفرینی جامعه محلی
رئیس اداره محیط‌زیست شهرستان کرمانشاه، به بررسی ابعاد مدیریتی، قانونی و عملیاتی برای پایداری این زیستگاه‌ها پرداخت و با تأکید بر اینکه حفاظت از محیط‌زیست تنها با همکاری جمعی میسر است به نقش کلیدی کشاورزان و مردم بومی اشاره کرد و گفت: اداره محیط‌زیست همواره در تلاش است تا میان بهره‌برداری اقتصادی و حفاظت محیط‌زیستی تعادل ایجاد کند.
وی ادامه داد: ما هر ساله برنامه‌های آموزشی جامع را برای کشاورزان حاشیه تالاب‌ها اجرا می‌کنیم.
رئیس اداره محیط‌زیست کرمانشاه با اشاره به همکاری‌های نزدیک با سازمان جهاد کشاورزی، تصریح کرد: هدف اصلی این برنامه‌ها، تغییر الگوی کشت در مناطق حاشیه تالاب‌ها است.
فلاحتی توضیح داد: برای جلوگیری از تخریب تالاب‌ها و افت تراز آب، تلاش‌شده تا کشاورزان از کشت محصولاتی که نیاز آبی بسیار بالایی دارند، خودداری کنند.
وی در زمینه مدیریت حق‌آبه‌ها و قوانین بهره‌برداری، با اشاره به قوانین جاری، خاطرنشان کرد: برای کنترل برداشت‌ها، بازه‌های زمانی مشخصی تعیین شده است.
وی تصریح کرد: بر اساس قانون، افرادی که حق‌آبه دارند، تنها تا تاریخ خرداد ماه مجاز به برداشت آب هستند و از آن تاریخ به بعد، هرگونه برداشت از آب‌های مازاد ممنوع است تا تراز آبی تالاب‌ها برای بقای اکوسیستم حفظ شود.
رئیس اداره محیط‌زیست کرمانشاه با بیان اینکه از حدود پنج سال پیش، پس از تجربه چند سال خشکسالی شدید که منجر به خشک شدن برخی تالاب هشیلان از تیرماه شده بود، طرحی برای تأمین آب پایدار تدوین کردیم، گفت: ما با پیگیری‌های متعدد، مکاتبات اداری و نامه‌نگاری‌های گسترده و همچنین با کمک‌های مردمی و مشارکت فعال بومیان منطقه، طرح انتقال آب از رودخانه "رازآور" به تالاب هشیلان را عملیاتی کردیم.
وی با تشریح جزئیات این پروژه، افزود: عملیات انتقال آب از رودخانه رازآور به تالاب‌ها، از بهمن ماه آغاز شده و همچنان ادامه دارد تا از خشک شدن تالاب‌ها در فصل پاییز جلوگیری شود.
رئیس اداره محیط‌زیست کرمانشاه در پاسخ به سؤالی درباره میزان آب منتقل شده، تصریح کرد: بسته به وضعیت جریان رودخانه رازآور، حدود 100 تا 200 لیتر (در ثانیه) آب به تالاب تزریق می‌شود.
فلاحتی در‌این‌باره افزود: هدف ما ارتقای سطح آب‌های زیرزمینی است. اگرچه کشاورزان در مسیر انتقال آب برداشت‌هایی می‌کنند، اما ما اولویت را به تالاب داده‌ایم و هرگاه احساس کنیم تالاب در خطر است، فوراً جلوی برداشت‌های اضافی را می‌گیریم.
وی از مسدود کردن تعدادی از چاه‌های غیر مجاز در منطقه خبر داد و گفت: بنا به حساسیت بالای موضوع، حتی برای نوزده چاه توانستیم در سطح ملی اقدام و حکم انسداد آنها را از دیوان دریافت کنیم.
فلاحتی با استناد به «اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» که حفاظت از محیط‌زیست را یک وظیفه همگانی می‌داند، از مردم فهیم کرمانشاه خواست تا در این مسیر یاور اداره محیط‌زیست باشند.