چرم همدان در محاصره موانع تولید؛ میراثی تاریخی در انتظار احیا
به گفته فعالان حوزه چرم این صنعت در همدان که روزگاری از قطب‌های مهم تولید این محصول در ایران بود و نام آن با مهارت استادکاران، کارگاه‌های سنتی و تولید محصولات چرمی اصیل گره خورده بود، امروز با چالش‌هایی همچون کمبود مواد اولیه، افزایش هزینه‌های تولید، دشواری تأمین سرمایه در گردش، ضعف نوسازی تجهیزات و محدودیت‌های صادراتی مواجه است.
همدان از گذشته یکی از مراکز شناخته‌شده تولید و تجارت چرم در ایران بوده است. وفور دام و وجود مواد اولیه موردنیاز دباغی، زمینه گسترش این صنعت را در منطقه فراهم کرده بود و چرم همدانی، به‌ویژه چرم تهیه‌شده از پوست گوسفند، در دوره‌های تاریخی از محصولات شناخته‌شده این شهر به‌شمار می‌رفت. در دوره قاجار نیز همدان یکی از مراکز مهم تولید چرم بود و تجارت پوست و چرم ایران با بازارهایی همچون روسیه، عثمانی و هند رونق داشت.
توسعه این صنعت در همدان به فعالیت‌های سنتی محدود نماند و در سال 1311 خورشیدی، نخستین کارخانه ماشینی و مدرن چرم‌سازی همدان به همت اردشیر یگانگی در این شهر تأسیس شد؛ اتفاقی که بخشی از مسیر صنعتی‌شدن تولید چرم در منطقه را شکل داد.
در گذشته، فعالیت‌های مرتبط با چرم‌سازی بخش مهمی از زندگی اقتصادی شهر را تشکیل می‌داد. دباغان، کفاشان، کیف‌سازان و دیگر صنعتگران در زنجیره‌ای از مشاغل مرتبط فعالیت می‌کردند و مهارت‌های نسل‌به‌نسل، بخشی از هویت تولیدی همدان بود.
با این حال، گذر زمان و تغییر شرایط اقتصادی و صنعتی، چهره این حرفه را دگرگون کرده است. در حالی که بخشی از تولیدکنندگان شهرهای دیگر به سمت صنعتی‌شدن، استفاده از تجهیزات جدید و توسعه بازارهای فروش حرکت کردند، شماری از کارگاه‌های سنتی همدان تضعیف شدند و برخی فعالان قدیمی نیز از چرخه تولید فاصله گرفتند.
امروز این پرسش مطرح است که چرا صنعتی با چنین پیشینه‌ای، با وجود ظرفیت‌های تولیدی و اشتغال‌زایی، با موانعی روبه‌روست که ادامه فعالیت بخشی از واحدهای آن را دشوار کرده است؟
برای بررسی این وضعیت، دیدگاه‌های محمود پاک‌نظر؛ رئیس اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان، هادی شهبازی؛ مدیر مجموعه چرم ماهان و احمد گازرانی، عضو انجمن کفش ایران را در ادامه و به‌صورت جداگانه می‌خوانید:
رئیس اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان، با اشاره به وضعیت واحدهای تولیدی این صنف اظهار کرد: استان همدان در گذشته بیش از 900 واحد تولیدی در این حوزه داشت، اما با توجه به شرایط اقتصادی، نوسانات قیمت ارز و افزایش هزینه‌های تولید، اکنون حدود 50 درصد واحدهای تولیدی در آستانه تعطیلی قرار گرفته‌اند.
محمود پاک‌نظر، با بیان اینکه تورم افسارگسیخته قدرت خرید مردم را کاهش داده، افزود: در شرایط فعلی، خرید کیف، کفش و پوشاک در اولویت بسیاری از خانوارها نیست و مردم ابتدا به‌دنبال تأمین هزینه‌های ضروری زندگی، ازجمله اجاره مسکن و مواد غذایی هستند. در نتیجه، میزان فروش تولیدکنندگان نسبت به ماه‌ها و سال‌های گذشته به‌شدت کاهش یافته است.
وی با اشاره به مشکلات متعدد این صنف گفت: نوسانات قیمت ارز، کاهش ارزش پول ملی، گرانی مواد اولیه و تغییرات روزانه قیمت‌ها، امکان برنامه‌ریزی را از تولیدکنندگان گرفته است. تولیدکننده هنگام خرید مواد اولیه با قیمت‌های متفاوتی مواجه می‌شود و نمی‌تواند هزینه تمام‌شده محصول را با اطمینان محاسبه کند.
رئیس اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان افزایش هزینه‌های بیمه کارگران را از دیگر مشکلات تولیدکنندگان دانست و اظهار کرد: با برداشته‌شدن معافیت بخشی از حق بیمه کارگران، هزینه سنگینی بر دوش کارفرمایان گذاشته شده است.
پاک‌نظر افزود: حق بیمه‌ای که پیش‌تر حدود سه میلیون تومان بود، اکنون به حدود هشت میلیون تومان رسیده و در کنار گرانی مواد اولیه و کاهش فروش، شرایط دشواری برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است.
وی ادامه داد: تورم، رکود و شرایط موجود باعث شده است تا در حال حاضر حدود 50 درصد کارگاه‌های این صنف در آستانه تعطیلی قرار گیرند و اگر حمایت لازم صورت نگیرد، واحدهای بیشتری از چرخه فعالیت خارج خواهند شد.
*درخواست تسهیلات بانکی و حمایت مالیاتی
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از تولیدکنندگان اظهار کرد: در این زمینه به دستگاه‌های مسئول نامه‌نگاری کرده‌ایم؛ چرا که اگر بانک‌ها و مسئولان برای رفع مشکلات اقدام نکنند، بخش دیگری از واحدهای تولیدی از بین خواهد رفت.
این فعال اقتصادی تسهیلات بانکی کم‌بهره، مشوق‌های مالیاتی و تنفس برای بازپرداخت بدهی‌ها را از نیازهای اصلی برشمرد و گفت: هر تصمیم نادرست اقتصادی می‌تواند به تعطیلی یک واحد تولیدی و بیکاری کارگران منجر شود؛ از این رو دولت باید با فراهم‌کردن شرایط مناسب، زمینه پویایی اقتصاد و عبور تولیدکنندگان از بحران را مهیا کند.
80* درصد مواد اولیه وارداتی است
پاک‌نظر با اشاره به وابستگی این صنف به واردات مواد اولیه اظهار کرد: حدود 80 درصد مواد اولیه موردنیاز صنف کیف و کفش از خارج کشور تأمین می‌شود و بسیاری از این مواد در داخل تولید نمی‌شوند.
وی افزود: محدودیت‌های حمل‌ونقل و دشواری واردات، تأمین مواد اولیه را دشوار کرده است. تولیدکننده باید برای خرید مواد اولیه پول نقد بپردازد، اما هنگام فروش محصول به خرده‌فروش یا بنکدار، ممکن است چهار تا پنج ماه برای وصول چک منتظر بماند.
وی ادامه داد: این فاصله زمانی میان پرداخت هزینه مواد اولیه و دریافت وجه فروش، فشار زیادی به سرمایه در گردش واحدهای تولیدی وارد می‌کند؛ در چنین شرایطی، تزریق منابع مالی و ارائه تسهیلات مناسب ضرورت دارد تا تولیدکنندگان بتوانند مواد موردنیاز خود را تهیه کنند و فعالیتشان متوقف نشود.
رئیس اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان درباره پیگیری‌های اتحادیه برای حمایت مالی از اعضا گفت: در جلساتی با حضور مسئولان، مشکلات این صنف و ضرورت اختصاص تسهیلات کم‌بهره را مطرح کرده‌ایم. امیدواریم این پیگیری‌ها به نتیجه برسد و منابع مالی لازم در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد.
*چرم طبیعی در سایه محصولات مصنوعی
پاک‌نظر با اشاره به پیشینه تاریخی چرم‌سازی همدان اظهار کرد: همدان از گذشته در حوزه چرم‌سازی سابقه داشته و چرم اصیل همدان از محصولات شناخته‌شده این منطقه بوده است. با این حال، از حدود هزار عضو اتحادیه کیف و کفش، نزدیک به 50 کارگاه به تولید محصولات چرمی اشتغال دارند و بخش دیگری از تولیدات با استفاده از چرم مصنوعی و مواد جایگزین انجام می‌شود.
وی در توضیح دلایل کاهش رونق چرم طبیعی گفت: یکی از مهم‌ترین دلایل، افزایش قیمت محصولات چرمی است. در شرایط فعلی، خرید یک جفت کفش چرمی حدود هشت تا 9 میلیون تومان هزینه دارد؛ در حالی که کفش‌های مواد مصنوعی با قیمت یک میلیون و 500 هزار تا دو میلیون تومان عرضه می‌شوند.
رئیس اتحادیه افزود: وقتی قدرت خرید مردم کاهش می‌یابد، خانواده‌ها به سمت محصولات ارزان‌تر می‌روند. همین مسئله باعث شده محصولات مصنوعی سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دهند و تولید کفش چرمی با دشواری مواجه شود.
*چرا همدان از تبریز عقب ماند؟
پاک‌نظر با اشاره به تفاوت وضعیت صنعت کفش همدان و تبریز اظهار کرد: همدان از نظر سابقه تاریخی پیشینه قابل‌توجهی دارد، اما تفاوت اصلی در مسیر توسعه صنعتی این دو منطقه شکل گرفته است.
وی افزود: در گذشته، بخش مهمی از تولیدات همدان سنتی بود و به‌تدریج بخشی از تولیدکنندگان قدیمی از این صنعت خارج شدند؛ در حالی که فرایند صنعتی‌شدن در همدان آن‌گونه که باید شکل نگرفت.
وی ادامه داد: در مقابل، تبریز تولیدات خود را به سمت صنعتی‌شدن هدایت کرد و با استفاده از ظرفیت‌های صنعتی، جایگاه خود را در بازار ارتقا داد؛ به‌طوری که امروز کفش مردانه تبریز در کشور شناخته‌شده است.
این فعال اقتصادی درباره ظرفیت همدان در تولید کفش زنانه گفت: همدان در تولید کفش زنانه، به‌ویژه کفش‌های طبی، توانمندی خوبی دارد و محصولات این منطقه در این حوزه حرفی برای گفتن دارند، اما مشکلات اقتصادی و تورم باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان نتوانند از این ظرفیت به‌درستی استفاده کنند.
پاک‌نظر با اشاره به کاهش اشتغال در واحدهای تولیدی افزود: نگرانی درباره آینده کارگاه‌ها افزایش یافته و تولیدکنندگان مرتب به اتحادیه مراجعه می‌کنند و می‌پرسند برای ادامه فعالیت چه باید کرد. برای نمونه، یکی از تولیدکنندگان که پیش‌تر 20 کارگر داشت، اکنون تعداد کارگران خود را به 5 نفر کاهش داده است.
*مانع صادرات؛ نوسان ارز
وی درباره تلاش‌های اتحادیه برای توسعه بازارهای خارجی اظهار کرد: در جلسه‌ای در اتاق بازرگانی تهران با حضور نمایندگان روسیه شرکت کردیم تا زمینه صادرات کفش تولیدی همدان به این کشور فراهم شود.
وی افزود: هدف این بود که با همکاری تولیدکنندگان، محصولات مناسب صادراتی آماده کنیم، اما نوسانات ارز و افزایش مداوم هزینه‌های تولید، اجرای این برنامه را دشوار کرده است.
این فعال حوزه چرم با بیان اینکه تغییر قیمت‌ها می‌تواند توافق‌های تجاری را مختل کند، توضیح داد: ممکن است تولیدکننده در ابتدا قیمت مشخصی اعلام کند، اما افزایش قیمت مواد اولیه در فاصله کوتاه باعث شود هزینه تمام‌شده از رقم توافق‌شده بالاتر برود؛ در این شرایط، تولیدکننده نمی‌تواند محصول را با قیمت اولیه تأمین کند و برنامه صادرات با مشکل مواجه می‌شود.
پاک‌نظر تأکید کرد: تا زمانی که وضعیت نرخ ارز مشخص و بازار به ثبات نرسد، نمی‌توان برای صادرات برنامه‌ریزی مطمئنی داشت.
*صنعت چرم همدان به عقب برگشته است
مدیر مجموعه چرم ماهان که به گفته خود 26 سال در حوزه چرم و محصولات چرمی فعالیت دارد، با اشاره به پیشینه این صنعت در همدان اظهار کرد: همدان از گذشته یکی از مراکز مهم تولید چرم در ایران بوده و صنعتگران آن از مهارت‌ها و ابتکارات خاصی برخوردار بوده‌اند، اما متأسفانه به دلیل نبود حمایت‌های کافی و بی‌توجهی، این شهر نه‌تنها پیشرفت نکرده، بلکه در سال‌های اخیر از جایگاه گذشته خود نیز فاصله گرفته است.
هادی شهبازی افزود: شهرهایی مانند تبریز، مشهد، تهران و حتی اصفهان در حوزه تولید چرم از همدان پیش افتاده‌اند و بخش قابل‌توجهی از سنت‌های مرتبط با این صنعت در همدان از بین رفته است.
وی ادامه داد: به‌جز یکی دو کارگاه، فعالیت‌های سنتی چرم‌سازی بسیار محدود شده و حتی برخی فعالان قدیمی نیز تولید چرم را کنار گذاشته و به فعالیت‌هایی مانند سالامبورسازی و آماده‌سازی پوست خام روی آورده‌اند.
وی با اشاره به مشکلات فعالان این حوزه گفت: واقعیت این است که مشکلات صنعت چرم همدان بسیار زیاد است؛ از جمله هزینه‌های بیمه کارگران که این روزها اعتراض بسیاری از اصناف را به دنبال داشته است.
این فعال اقتصادی افزود: تولیدکنندگان از حذف معافیت‌های بیمه‌ای گلایه دارند و اکنون برای بیمه هر کارگر باید ماهانه حدود هشت میلیون و 900 هزار تومان پرداخت کنند؛ رقمی سنگین که در شرایط تورم و افزایش هزینه‌های جاری، فشار زیادی به تولیدکننده وارد می‌کند.
شهبازی اظهار کرد: با وجود تمام این مشکلات، من شخصاً با تلاش فراوان توانسته‌ام حدود 80 نیروی انسانی را در مجموعه خود حفظ کنم و اجازه ندهم اشتغال این افراد از بین برود.
*چرم قرمز همدان و خاطره شیپور چرم‌سازی
وی در تشریح ویژگی‌های تاریخی چرم همدان اظهار کرد: چرم همدان اصالت زیادی داشته و چرم قرمز این شهر نیز از محصولات شناخته‌شده بوده است.
مدیر مجموعه چرم ماهان افزود: شیوه تولید چرم با روش‌های امروزی تفاوت داشت و بخش قابل‌توجهی از مراحل تکمیل محصول در دباغ‌خانه انجام نمی‌شد؛ بلکه چرم به‌صورت نیمه‌تمام در اختیار سراچه‌ها و فعالان پایین‌دستی ازجمله کفاشان و کیف‌سازان قرار می‌گرفت تا مراحل تکمیلی روی آن انجام شود.
شهبازی ادامه داد: این شیوه نشان‌دهنده قدمت دیرینه صنعت چرم در همدان است. در گذشته محله‌ای ویژه چرم‌سازی در شهر وجود داشت و فعالیت روزانه صنعتگران از همان منطقه آغاز می‌شد. حتی شیپور چرم‌سازی نمادی از شروع کار شهر بود و حدود ساعت هفت‌ونیم صبح، با نواخته‌شدن آن، فعالیت صنعتگران کلید می‌خورد.
وی با مقایسه گذشته و امروز این صنعت گفت: متأسفانه روند تغییرات نزولی بوده و نتوانسته‌ایم متناسب با ظرفیت‌ها پیشرفت کنیم. اگر شرایط به همین شکل ادامه پیدا کند، باید به‌تدریج با بخش مهمی از صنعت سنتی چرم همدان خداحافظی کنیم.
*تغییر مسیر از چرم‌سازی به تولید کیف و کفش
وی با اشاره به سابقه خانوادگی خود در صنعت چرم اظهار کرد: پدرم در این حوزه فعالیت می‌کرد و خودم نیز سابقه دارم، اما به‌دلیل کاهش توانمندی‌های چرم‌سازی در همدان، به سمت تولید محصولات چرمی ازجمله کیف و کفش رفتم.
این فعال حوزه چرم افزود: در حال حاضر برای تأمین چرم موردنیاز خود ناچار هستم از شهرهایی مانند تبریز و تهران خرید کنم؛ زیرا ظرفیت تولید چرم در همدان مانند گذشته نیست و بسیاری از توانمندی‌های این شهر از بین رفته است.
شهبازی با اشاره به مشکلات واحدهای تولیدی محصولات چرمی اظهار کرد: به اعتقاد من، مهم‌ترین مشکل این حوزه تأمین مواد اولیه است. واردات با مشکلات زیادی مواجه شده و همین مسئله تولیدکنندگان را با دشواری روبه‌رو کرده است.
وی افزود: اگر قرار است صنعت چرم دوباره رونق بگیرد، باید مسیر واردات مواد اولیه باز شود و امکان تأمین آن با شرایط مناسب فراهم گردد. در حال حاضر بخشی از مواد اولیه به‌صورت غیررسمی و قاچاق وارد بازار می‌شود و تولیدکنندگان ناچارند آن را با قیمت‌های بسیار بالا تهیه کنند.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت دولت گفت: اگر امکان دسترسی به مواد اولیه با قیمت مناسب فراهم شود، بخش مهمی از مشکلات برطرف خواهد شد. از نظر من، مشکل اصلی فقط نبود مشتری یا کاهش استقبال مردم نیست، بلکه تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت به مواد اولیه دسترسی مناسب و مستمر نیاز دارند.
مدیر مجموعه چرم ماهان با اشاره به گستره فعالیت این مجموعه اظهار کرد: ما در همدان 6 شعبه و فروشگاه با نام چرم ماهان راه‌اندازی کرده‌ایم و خوشبختانه محصولات مجموعه با استقبال خوبی مواجه شده است.
شهبازی افزود: با وجود شرایط نامساعد اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم، همچنان تقاضای مناسبی برای محصولات چرمی در فروشگاه‌های ما وجود دارد.
وی ادامه داد: اگر مشکل تأمین مواد اولیه برطرف شود، امکان توسعه فعالیت‌ها و بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های موجود را خواهیم داشت. در شرایط کنونی سایر چالش‌های اقتصادی قابل‌انکار نیست، اما به باور من، کمبود و گرانی مواد اولیه مهم‌ترین مانعی است که باید در اولویت رسیدگی قرار گیرد.
وی با اشاره به ظرفیت رقابت محصولات چرمی ایران در بازارهای جهانی اظهار کرد: صنعت چرم و ملزومات وابسته نظیر کیف، کفش و کمربند ظرفیت بالایی برای صادرات دارند. در صورت دسترسی به مواد اولیه باکیفیت و مهیاشدن زیرساخت‌های تولید، محصولات ایرانی کاملاً توان رقابت با نمونه‌های خارجی و حتی برندهای سرشناس ایتالیایی و ترکیه‌ای را دارا هستند؛ چرا که نیروی کار ماهر و متخصص در کشور کم نیست.
مدیر مجموعه چرم ماهان با تکیه بر تجربه فعالیت صادراتی خود گفت: هم‌اکنون در کشور آذربایجان سه فروشگاه مستقیم داریم و پیش از این نیز به کشورهایی مانند آلمان و ترکیه صادرات داشته‌ایم.
شهبازی اضافه کرد: در صورتی که کیفیت و قیمت کالا رقابتی باشد، دروازه‌های بازارهای بین‌المللی باز خواهد شد؛ بنابراین حل چالش مواد اولیه، موتور محرک توسعه صادرات است.
وی نوسانات شدید نرخ ارز و جهش هزینه‌های تولید را بزرگ‌ترین دست‌انداز پیش‌بینی‌های صادراتی برشمرد و تأکید کرد: برای تداوم حضور در بازارهای هدف، ثبات اقتصادی و تسهیل واردات مواد اولیه الزام‌آور است.
*ضرورت نوسازی تجهیزات و آموزش نسل جدید
مدیر مجموعه چرم ماهان درباره راهکارهای احیای صنعت چرم همدان تصریح کرد: متأسفانه بخش عمده‌ای از دانش و مهارت‌های سنتی رو به فراموشی است؛ چراکه بسیاری از استادکاران قدیمی از کار کناره گرفته یا دار فانی را وداع گفته‌اند؛ بنابراین احیای این صنعت با الگوهای گذشته میسر نیست.
شهبازی افزود: احیای چرم‌سازی نیازمند ورود ماشین‌آلات مدرن و پیوند تولید با فناوری‌های روز است تا انگیزه کافی برای جذب و آموزش نیروهای جوان ایجاد شود. نوسازی خطوط تولید نیز مستلزم تأمین نقدینگی و گشایش در مسیر واردات تجهیزات است.
وی در پایان با اشاره به آمار اشتغال در این مجموعه خاطرنشان کرد: در حال حاضر حدود 80 نفر در مجموعه ما فعال هستند و نهایت تلاش ما حفظ این فرصت‌های شغلی در دل بحران است. چرم همدان یک هویت تاریخی و ظرفیت اقتصادی ماندگار است، اما پاسداری از این میراث، نیازمند حمایت عملی و بهبود فضای کسب‌وکار تولیدکنندگان است.
*دست‌کم 10 هزار نفر در صنعت کیف و کفش همدان فعالیت می‌کنند
در ادامه عضو انجمن کفش ایران با اشاره به ظرفیت‌های اشتغال‌زایی صنعت کیف، کفش و محصولات چرمی همدان اظهار کرد: این صنعت از مشاغل اصیل شهر است و با برخورداری از استادکاران باتجربه و نیروهای ماهر، در صورت تأمین زیرساخت‌ها می‌تواند پویایی خود را حفظ کند.
احمد گازرانی افزود: گاه در برنامه‌ریزی‌ها فراموش می‌کنیم که این حوزه یکی از پایه‌های اقتصادی شهر است و ظرفیت بالایی برای اشتغال‌زایی و ارزآوری دارد. تولید محصولات چرمی از جمله فعالیت‌هایی است که با حمایت کافی می‌توانند بازارهای صادراتی متنوعی را فتح کنند.
وی با اشاره به گستره فعالیت این صنف گفت: حدود هزار واحد صنفی و تولیدی در رسته کیف، کفش و محصولات چرمی همدان فعال‌اند، اما به اعتقاد من، در سال‌های گذشته آن‌گونه که باید برای ارتقای این صنعت تلاش نشده است.
وی با برآورد آمار اشتغال این حوزه ادامه داد: هم‌اکنون حدود 6 هزار نفر در بخش تولید و نزدیک به 4 هزار نفر در حوزه توزیع و مشاغل مرتبط فعالیت می‌کنند؛ بنابراین دست‌کم حدود 10 هزار نفر به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از این چرخه اقتصادی ارتزاق می‌کنند.
عضو انجمن کفش ایران با اشاره به افت تولید بیان کرد: افزایش قیمت مواد اولیه و هزینه‌های سربار تولید، حجم خروجی کارگاه‌ها را نسبت به سال‌های گذشته کاهش داده است، با این حال همدان همچنان می‌تواند حدود 10 درصد از سهم بازار کشور و سهمی هرچند محدود در صادرات را به خود اختصاص دهد.
*کمبود نیروی متخصص؛ چالش ساختاری
گازرانی درباره موانع توسعه تصریح کرد: یکی از چالش‌های مزمن ما کمبود نیروی کار متخصص است. صنعت کیف و کفش برای رقابت و تداوم تولید به استادکاران ماهر نیاز دارد، اما تأمین نیروی انسانی کارآمد همواره کار ساده‌ای نیست.
وی افزود: آموزش و تربیت نیروی انسانی باید در کانون برنامه‌های توسعه‌ای قرار گیرد؛ چرا که بدون نیروی متخصص، حتی با وجود سایر امکانات، ارتقای کیفیت و توسعه پایدار میسر نخواهد شد.
رئیس سابق اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان «سرمایه در گردش» را از دیگر نیازهای اساسی تولیدکنندگان دانست و گفت: در گذشته خریدوفروش مواد اولیه به‌صورت مدت‌دار و چکی انجام می‌شد، اما اکنون معاملات نقدی شده و همین مسئله فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
گازرانی افزود: تولیدکنندگان برای تأمین مواد اولیه به تسهیلات بانکی نیاز مبرم دارند و در صورت تزریق نقدینگی، می‌توانند چرخ تولید را فعال نگه داشته و فعالیت خود را توسعه دهند.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت همه‌جانبه اظهار کرد: لازم است شرایطی ایجاد شود تا صنعتگران با دسترسی توأمان به سرمایه کافی، نیروی متخصص و مواد اولیه، قدرت رقابت در بازار را حفظ کنند.
عضو انجمن کفش ایران برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی را راهکاری موثر برای رونق این صنعت دانست و تصریح کرد: برپایی نمایشگاه‌های تخصصی در طول سال و در استان‌های مختلف، بستری مناسب برای بازاریابی، ارتباط بی‌واسطه تولیدکننده با خریداران و معرفی توانمندی‌های بومی است.
گازرانی با اشاره به هزینه‌های سنگین غرفه‌داری گفت: هزینه‌های حضور در نمایشگاه‌ها چنان افزایش یافته که از توان مالی بسیاری از کارگاه‌ها خارج است؛ از این رو حمایت نهادهای مسئول برای تسهیل حضور تولیدکنندگان در این رویدادها ضرورت دارد.
وی با اشاره به نقش تشکل‌ها در حمایت از این صنف خاطرنشان کرد: اتحادیه در کنار ساماندهی و شناسایی اعضا، در حوزه آموزش و کمک به حضور صنعتگران در نمایشگاه‌ها نقشی کلیدی دارد و همکاری هم‌زمان اتحادیه، انجمن‌های تخصصی و خودِ تولیدکنندگان، ضامن ارتقای جایگاه صنعت کیف و کفش همدان خواهد بود.
*تکمیل زنجیره ارزش و کاهش وابستگی به سایر مناطق
عضو انجمن کفش ایران با اشاره به وضعیت زنجیره تولید این صنعت اظهار کرد: در سال‌های اخیر، بخش‌هایی از زنجیره صنعت کیف و کفش در همدان در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، اما همچنان برای تکمیل این زنجیره به حمایت و همکاری بیشتر نیاز داریم.
گازرانی افزود: لازم است اتحادیه، انجمن‌های تخصصی، تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران برای تکمیل زنجیره ارزش همکاری کنند تا بخش‌های مختلف این صنعت بتوانند در کنار یکدیگر فعالیت کنند و نیاز به واردات برخی محصولات یا تأمین آن‌ها از سایر مناطق کاهش یابد.
وی ادامه داد: اگر بتوانیم زنجیره تولید را کامل‌تر کنیم، مواد اولیه و محصولات موردنیاز در دسترس تولیدکنندگان قرار می‌گیرد و امکان توسعه فعالیت‌های تولیدی فراهم می‌شود. برای رسیدن به این هدف، باید سرمایه‌گذاران نیز به این حوزه ورود کنند و شرایط مناسب برای مشارکت آن‌ها فراهم شود.
وی با تأکید بر ضرورت توجه مسئولان به این صنعت اظهار کرد: اگر صنعت چرم و کفش همدان به‌عنوان یکی از اولویت‌های اقتصادی استان شناخته شود، می‌تواند با تکیه بر ظرفیت‌های تولیدی خود به سمت رشد حرکت کند و در حوزه اشتغال و صادرات نقش مؤثرتری داشته باشد.
مع‌الوصف برآیند این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که احیای صنعت چرم همدان به یک اقدام مقطعی یا حمایت محدود مالی خلاصه نمی‌شود. این صنعت برای بازگشت به مسیر توسعه، به برنامه‌ای هماهنگ نیاز دارد که در آن تأمین مواد اولیه، دسترسی به تسهیلات بانکی، نوسازی تجهیزات، آموزش نیروی انسانی، توسعه بازارهای داخلی و خارجی و تقویت زنجیره تولید به‌صورت هم‌زمان دیده شود.
در گام نخست، لازم است آمار دقیقی از تعداد واحدهای فعال، کارگاه‌های نیمه‌فعال و تعطیل، میزان اشتغال و ظرفیت تولید این حوزه تهیه شود. ارقام مطرح‌شده از سوی فعالان صنف، ازجمله برآورد حدود هزار واحد و دست‌کم 10 هزار شاغل مستقیم و غیرمستقیم، اهمیت اقتصادی این صنعت را نشان می‌دهد، اما برای برنامه‌ریزی دقیق باید با آمار رسمی دستگاه‌های مسئول تطبیق داده شود.
در گام بعد، دستگاه‌های متولی صنعت و تولید باید به‌طور مشخص اعلام کنند که برای رفع مشکل تأمین مواد اولیه، کاهش فشار نقدینگی، تسهیل نوسازی تجهیزات و حمایت از حضور تولیدکنندگان در نمایشگاه‌ها چه اقداماتی در نظر گرفته‌اند و زمان‌بندی اجرای این اقدامات چیست.
همچنین، ظرفیت صادراتی این صنعت نباید تنها در حد برگزاری جلسات و گفت‌وگو باقی بماند. تجربه صادرات برخی فعالان این حوزه به کشورهای خارجی نشان می‌دهد که امکان حضور در بازارهای فرامرزی وجود دارد، اما دستیابی به این بازارها مستلزم ثبات نسبی قیمت‌ها، تأمین پایدار مواد اولیه، حفظ کیفیت و امکان عرضه محصول با قیمت رقابتی است.
از سوی دیگر، اگر هدف احیای چرم اصیل همدان است، باید برای حفظ دانش استادکاران قدیمی، آموزش نسل جدید، توسعه فناوری و تکمیل زنجیره تولید نیز برنامه‌ریزی شود؛ زیرا بدون پیوند میان تجربه سنتی و فناوری روز، بازسازی جایگاه گذشته این صنعت دشوار خواهد بود.
اکنون انتظار می‌رود مسئولان استان همدان به‌جای اکتفا به تأکید بر قدمت تاریخی چرم‌سازی، برنامه‌ای عملیاتی با مسئول مشخص، منابع مالی معین و شاخص‌های قابل‌اندازه‌گیری ارائه کنند. حفظ واحدهای تولیدی، جلوگیری از کاهش اشتغال، افزایش ظرفیت تولید و توسعه صادرات باید به معیار سنجش عملکرد این برنامه تبدیل شود.
صنعت چرم همدان برای زنده‌ماندن به یادآوری گذشته خود نیاز ندارد؛ به تصمیم‌هایی نیاز دارد که امروز از تعطیلی کارگاه‌ها جلوگیری کند و فردا امکان تولید، اشتغال و رقابت را برای آن فراهم آورد.
همدان از گذشته یکی از مراکز شناخته‌شده تولید و تجارت چرم در ایران بوده است. وفور دام و وجود مواد اولیه موردنیاز دباغی، زمینه گسترش این صنعت را در منطقه فراهم کرده بود و چرم همدانی، به‌ویژه چرم تهیه‌شده از پوست گوسفند، در دوره‌های تاریخی از محصولات شناخته‌شده این شهر به‌شمار می‌رفت. در دوره قاجار نیز همدان یکی از مراکز مهم تولید چرم بود و تجارت پوست و چرم ایران با بازارهایی همچون روسیه، عثمانی و هند رونق داشت.
توسعه این صنعت در همدان به فعالیت‌های سنتی محدود نماند و در سال 1311 خورشیدی، نخستین کارخانه ماشینی و مدرن چرم‌سازی همدان به همت اردشیر یگانگی در این شهر تأسیس شد؛ اتفاقی که بخشی از مسیر صنعتی‌شدن تولید چرم در منطقه را شکل داد.
در گذشته، فعالیت‌های مرتبط با چرم‌سازی بخش مهمی از زندگی اقتصادی شهر را تشکیل می‌داد. دباغان، کفاشان، کیف‌سازان و دیگر صنعتگران در زنجیره‌ای از مشاغل مرتبط فعالیت می‌کردند و مهارت‌های نسل‌به‌نسل، بخشی از هویت تولیدی همدان بود.
با این حال، گذر زمان و تغییر شرایط اقتصادی و صنعتی، چهره این حرفه را دگرگون کرده است. در حالی که بخشی از تولیدکنندگان شهرهای دیگر به سمت صنعتی‌شدن، استفاده از تجهیزات جدید و توسعه بازارهای فروش حرکت کردند، شماری از کارگاه‌های سنتی همدان تضعیف شدند و برخی فعالان قدیمی نیز از چرخه تولید فاصله گرفتند.
امروز این پرسش مطرح است که چرا صنعتی با چنین پیشینه‌ای، با وجود ظرفیت‌های تولیدی و اشتغال‌زایی، با موانعی روبه‌روست که ادامه فعالیت بخشی از واحدهای آن را دشوار کرده است؟
برای بررسی این وضعیت، دیدگاه‌های محمود پاک‌نظر؛ رئیس اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان، هادی شهبازی؛ مدیر مجموعه چرم ماهان و احمد گازرانی، عضو انجمن کفش ایران را در ادامه و به‌صورت جداگانه می‌خوانید:
رئیس اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان، با اشاره به وضعیت واحدهای تولیدی این صنف اظهار کرد: استان همدان در گذشته بیش از 900 واحد تولیدی در این حوزه داشت، اما با توجه به شرایط اقتصادی، نوسانات قیمت ارز و افزایش هزینه‌های تولید، اکنون حدود 50 درصد واحدهای تولیدی در آستانه تعطیلی قرار گرفته‌اند.
محمود پاک‌نظر، با بیان اینکه تورم افسارگسیخته قدرت خرید مردم را کاهش داده، افزود: در شرایط فعلی، خرید کیف، کفش و پوشاک در اولویت بسیاری از خانوارها نیست و مردم ابتدا به‌دنبال تأمین هزینه‌های ضروری زندگی، ازجمله اجاره مسکن و مواد غذایی هستند. در نتیجه، میزان فروش تولیدکنندگان نسبت به ماه‌ها و سال‌های گذشته به‌شدت کاهش یافته است.
وی با اشاره به مشکلات متعدد این صنف گفت: نوسانات قیمت ارز، کاهش ارزش پول ملی، گرانی مواد اولیه و تغییرات روزانه قیمت‌ها، امکان برنامه‌ریزی را از تولیدکنندگان گرفته است. تولیدکننده هنگام خرید مواد اولیه با قیمت‌های متفاوتی مواجه می‌شود و نمی‌تواند هزینه تمام‌شده محصول را با اطمینان محاسبه کند.
رئیس اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان افزایش هزینه‌های بیمه کارگران را از دیگر مشکلات تولیدکنندگان دانست و اظهار کرد: با برداشته‌شدن معافیت بخشی از حق بیمه کارگران، هزینه سنگینی بر دوش کارفرمایان گذاشته شده است.
پاک‌نظر افزود: حق بیمه‌ای که پیش‌تر حدود سه میلیون تومان بود، اکنون به حدود هشت میلیون تومان رسیده و در کنار گرانی مواد اولیه و کاهش فروش، شرایط دشواری برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است.
وی ادامه داد: تورم، رکود و شرایط موجود باعث شده است تا در حال حاضر حدود 50 درصد کارگاه‌های این صنف در آستانه تعطیلی قرار گیرند و اگر حمایت لازم صورت نگیرد، واحدهای بیشتری از چرخه فعالیت خارج خواهند شد.
*درخواست تسهیلات بانکی و حمایت مالیاتی
وی با تأکید بر ضرورت حمایت از تولیدکنندگان اظهار کرد: در این زمینه به دستگاه‌های مسئول نامه‌نگاری کرده‌ایم؛ چرا که اگر بانک‌ها و مسئولان برای رفع مشکلات اقدام نکنند، بخش دیگری از واحدهای تولیدی از بین خواهد رفت.
این فعال اقتصادی تسهیلات بانکی کم‌بهره، مشوق‌های مالیاتی و تنفس برای بازپرداخت بدهی‌ها را از نیازهای اصلی برشمرد و گفت: هر تصمیم نادرست اقتصادی می‌تواند به تعطیلی یک واحد تولیدی و بیکاری کارگران منجر شود؛ از این رو دولت باید با فراهم‌کردن شرایط مناسب، زمینه پویایی اقتصاد و عبور تولیدکنندگان از بحران را مهیا کند.
80* درصد مواد اولیه وارداتی است
پاک‌نظر با اشاره به وابستگی این صنف به واردات مواد اولیه اظهار کرد: حدود 80 درصد مواد اولیه موردنیاز صنف کیف و کفش از خارج کشور تأمین می‌شود و بسیاری از این مواد در داخل تولید نمی‌شوند.
وی افزود: محدودیت‌های حمل‌ونقل و دشواری واردات، تأمین مواد اولیه را دشوار کرده است. تولیدکننده باید برای خرید مواد اولیه پول نقد بپردازد، اما هنگام فروش محصول به خرده‌فروش یا بنکدار، ممکن است چهار تا پنج ماه برای وصول چک منتظر بماند.
وی ادامه داد: این فاصله زمانی میان پرداخت هزینه مواد اولیه و دریافت وجه فروش، فشار زیادی به سرمایه در گردش واحدهای تولیدی وارد می‌کند؛ در چنین شرایطی، تزریق منابع مالی و ارائه تسهیلات مناسب ضرورت دارد تا تولیدکنندگان بتوانند مواد موردنیاز خود را تهیه کنند و فعالیتشان متوقف نشود.
رئیس اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان درباره پیگیری‌های اتحادیه برای حمایت مالی از اعضا گفت: در جلساتی با حضور مسئولان، مشکلات این صنف و ضرورت اختصاص تسهیلات کم‌بهره را مطرح کرده‌ایم. امیدواریم این پیگیری‌ها به نتیجه برسد و منابع مالی لازم در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد.
*چرم طبیعی در سایه محصولات مصنوعی
پاک‌نظر با اشاره به پیشینه تاریخی چرم‌سازی همدان اظهار کرد: همدان از گذشته در حوزه چرم‌سازی سابقه داشته و چرم اصیل همدان از محصولات شناخته‌شده این منطقه بوده است. با این حال، از حدود هزار عضو اتحادیه کیف و کفش، نزدیک به 50 کارگاه به تولید محصولات چرمی اشتغال دارند و بخش دیگری از تولیدات با استفاده از چرم مصنوعی و مواد جایگزین انجام می‌شود.
وی در توضیح دلایل کاهش رونق چرم طبیعی گفت: یکی از مهم‌ترین دلایل، افزایش قیمت محصولات چرمی است. در شرایط فعلی، خرید یک جفت کفش چرمی حدود هشت تا 9 میلیون تومان هزینه دارد؛ در حالی که کفش‌های مواد مصنوعی با قیمت یک میلیون و 500 هزار تا دو میلیون تومان عرضه می‌شوند.
رئیس اتحادیه افزود: وقتی قدرت خرید مردم کاهش می‌یابد، خانواده‌ها به سمت محصولات ارزان‌تر می‌روند. همین مسئله باعث شده محصولات مصنوعی سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دهند و تولید کفش چرمی با دشواری مواجه شود.
*چرا همدان از تبریز عقب ماند؟
پاک‌نظر با اشاره به تفاوت وضعیت صنعت کفش همدان و تبریز اظهار کرد: همدان از نظر سابقه تاریخی پیشینه قابل‌توجهی دارد، اما تفاوت اصلی در مسیر توسعه صنعتی این دو منطقه شکل گرفته است.
وی افزود: در گذشته، بخش مهمی از تولیدات همدان سنتی بود و به‌تدریج بخشی از تولیدکنندگان قدیمی از این صنعت خارج شدند؛ در حالی که فرایند صنعتی‌شدن در همدان آن‌گونه که باید شکل نگرفت.
وی ادامه داد: در مقابل، تبریز تولیدات خود را به سمت صنعتی‌شدن هدایت کرد و با استفاده از ظرفیت‌های صنعتی، جایگاه خود را در بازار ارتقا داد؛ به‌طوری که امروز کفش مردانه تبریز در کشور شناخته‌شده است.
این فعال اقتصادی درباره ظرفیت همدان در تولید کفش زنانه گفت: همدان در تولید کفش زنانه، به‌ویژه کفش‌های طبی، توانمندی خوبی دارد و محصولات این منطقه در این حوزه حرفی برای گفتن دارند، اما مشکلات اقتصادی و تورم باعث شده بسیاری از تولیدکنندگان نتوانند از این ظرفیت به‌درستی استفاده کنند.
پاک‌نظر با اشاره به کاهش اشتغال در واحدهای تولیدی افزود: نگرانی درباره آینده کارگاه‌ها افزایش یافته و تولیدکنندگان مرتب به اتحادیه مراجعه می‌کنند و می‌پرسند برای ادامه فعالیت چه باید کرد. برای نمونه، یکی از تولیدکنندگان که پیش‌تر 20 کارگر داشت، اکنون تعداد کارگران خود را به 5 نفر کاهش داده است.
*مانع صادرات؛ نوسان ارز
وی درباره تلاش‌های اتحادیه برای توسعه بازارهای خارجی اظهار کرد: در جلسه‌ای در اتاق بازرگانی تهران با حضور نمایندگان روسیه شرکت کردیم تا زمینه صادرات کفش تولیدی همدان به این کشور فراهم شود.
وی افزود: هدف این بود که با همکاری تولیدکنندگان، محصولات مناسب صادراتی آماده کنیم، اما نوسانات ارز و افزایش مداوم هزینه‌های تولید، اجرای این برنامه را دشوار کرده است.
این فعال حوزه چرم با بیان اینکه تغییر قیمت‌ها می‌تواند توافق‌های تجاری را مختل کند، توضیح داد: ممکن است تولیدکننده در ابتدا قیمت مشخصی اعلام کند، اما افزایش قیمت مواد اولیه در فاصله کوتاه باعث شود هزینه تمام‌شده از رقم توافق‌شده بالاتر برود؛ در این شرایط، تولیدکننده نمی‌تواند محصول را با قیمت اولیه تأمین کند و برنامه صادرات با مشکل مواجه می‌شود.
پاک‌نظر تأکید کرد: تا زمانی که وضعیت نرخ ارز مشخص و بازار به ثبات نرسد، نمی‌توان برای صادرات برنامه‌ریزی مطمئنی داشت.
*صنعت چرم همدان به عقب برگشته است
مدیر مجموعه چرم ماهان که به گفته خود 26 سال در حوزه چرم و محصولات چرمی فعالیت دارد، با اشاره به پیشینه این صنعت در همدان اظهار کرد: همدان از گذشته یکی از مراکز مهم تولید چرم در ایران بوده و صنعتگران آن از مهارت‌ها و ابتکارات خاصی برخوردار بوده‌اند، اما متأسفانه به دلیل نبود حمایت‌های کافی و بی‌توجهی، این شهر نه‌تنها پیشرفت نکرده، بلکه در سال‌های اخیر از جایگاه گذشته خود نیز فاصله گرفته است.
هادی شهبازی افزود: شهرهایی مانند تبریز، مشهد، تهران و حتی اصفهان در حوزه تولید چرم از همدان پیش افتاده‌اند و بخش قابل‌توجهی از سنت‌های مرتبط با این صنعت در همدان از بین رفته است.
وی ادامه داد: به‌جز یکی دو کارگاه، فعالیت‌های سنتی چرم‌سازی بسیار محدود شده و حتی برخی فعالان قدیمی نیز تولید چرم را کنار گذاشته و به فعالیت‌هایی مانند سالامبورسازی و آماده‌سازی پوست خام روی آورده‌اند.
وی با اشاره به مشکلات فعالان این حوزه گفت: واقعیت این است که مشکلات صنعت چرم همدان بسیار زیاد است؛ از جمله هزینه‌های بیمه کارگران که این روزها اعتراض بسیاری از اصناف را به دنبال داشته است.
این فعال اقتصادی افزود: تولیدکنندگان از حذف معافیت‌های بیمه‌ای گلایه دارند و اکنون برای بیمه هر کارگر باید ماهانه حدود هشت میلیون و 900 هزار تومان پرداخت کنند؛ رقمی سنگین که در شرایط تورم و افزایش هزینه‌های جاری، فشار زیادی به تولیدکننده وارد می‌کند.
شهبازی اظهار کرد: با وجود تمام این مشکلات، من شخصاً با تلاش فراوان توانسته‌ام حدود 80 نیروی انسانی را در مجموعه خود حفظ کنم و اجازه ندهم اشتغال این افراد از بین برود.
*چرم قرمز همدان و خاطره شیپور چرم‌سازی
وی در تشریح ویژگی‌های تاریخی چرم همدان اظهار کرد: چرم همدان اصالت زیادی داشته و چرم قرمز این شهر نیز از محصولات شناخته‌شده بوده است.
مدیر مجموعه چرم ماهان افزود: شیوه تولید چرم با روش‌های امروزی تفاوت داشت و بخش قابل‌توجهی از مراحل تکمیل محصول در دباغ‌خانه انجام نمی‌شد؛ بلکه چرم به‌صورت نیمه‌تمام در اختیار سراچه‌ها و فعالان پایین‌دستی ازجمله کفاشان و کیف‌سازان قرار می‌گرفت تا مراحل تکمیلی روی آن انجام شود.
شهبازی ادامه داد: این شیوه نشان‌دهنده قدمت دیرینه صنعت چرم در همدان است. در گذشته محله‌ای ویژه چرم‌سازی در شهر وجود داشت و فعالیت روزانه صنعتگران از همان منطقه آغاز می‌شد. حتی شیپور چرم‌سازی نمادی از شروع کار شهر بود و حدود ساعت هفت‌ونیم صبح، با نواخته‌شدن آن، فعالیت صنعتگران کلید می‌خورد.
وی با مقایسه گذشته و امروز این صنعت گفت: متأسفانه روند تغییرات نزولی بوده و نتوانسته‌ایم متناسب با ظرفیت‌ها پیشرفت کنیم. اگر شرایط به همین شکل ادامه پیدا کند، باید به‌تدریج با بخش مهمی از صنعت سنتی چرم همدان خداحافظی کنیم.
*تغییر مسیر از چرم‌سازی به تولید کیف و کفش
وی با اشاره به سابقه خانوادگی خود در صنعت چرم اظهار کرد: پدرم در این حوزه فعالیت می‌کرد و خودم نیز سابقه دارم، اما به‌دلیل کاهش توانمندی‌های چرم‌سازی در همدان، به سمت تولید محصولات چرمی ازجمله کیف و کفش رفتم.
این فعال حوزه چرم افزود: در حال حاضر برای تأمین چرم موردنیاز خود ناچار هستم از شهرهایی مانند تبریز و تهران خرید کنم؛ زیرا ظرفیت تولید چرم در همدان مانند گذشته نیست و بسیاری از توانمندی‌های این شهر از بین رفته است.
شهبازی با اشاره به مشکلات واحدهای تولیدی محصولات چرمی اظهار کرد: به اعتقاد من، مهم‌ترین مشکل این حوزه تأمین مواد اولیه است. واردات با مشکلات زیادی مواجه شده و همین مسئله تولیدکنندگان را با دشواری روبه‌رو کرده است.
وی افزود: اگر قرار است صنعت چرم دوباره رونق بگیرد، باید مسیر واردات مواد اولیه باز شود و امکان تأمین آن با شرایط مناسب فراهم گردد. در حال حاضر بخشی از مواد اولیه به‌صورت غیررسمی و قاچاق وارد بازار می‌شود و تولیدکنندگان ناچارند آن را با قیمت‌های بسیار بالا تهیه کنند.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت دولت گفت: اگر امکان دسترسی به مواد اولیه با قیمت مناسب فراهم شود، بخش مهمی از مشکلات برطرف خواهد شد. از نظر من، مشکل اصلی فقط نبود مشتری یا کاهش استقبال مردم نیست، بلکه تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت به مواد اولیه دسترسی مناسب و مستمر نیاز دارند.
مدیر مجموعه چرم ماهان با اشاره به گستره فعالیت این مجموعه اظهار کرد: ما در همدان 6 شعبه و فروشگاه با نام چرم ماهان راه‌اندازی کرده‌ایم و خوشبختانه محصولات مجموعه با استقبال خوبی مواجه شده است.
شهبازی افزود: با وجود شرایط نامساعد اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم، همچنان تقاضای مناسبی برای محصولات چرمی در فروشگاه‌های ما وجود دارد.
وی ادامه داد: اگر مشکل تأمین مواد اولیه برطرف شود، امکان توسعه فعالیت‌ها و بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های موجود را خواهیم داشت. در شرایط کنونی سایر چالش‌های اقتصادی قابل‌انکار نیست، اما به باور من، کمبود و گرانی مواد اولیه مهم‌ترین مانعی است که باید در اولویت رسیدگی قرار گیرد.
وی با اشاره به ظرفیت رقابت محصولات چرمی ایران در بازارهای جهانی اظهار کرد: صنعت چرم و ملزومات وابسته نظیر کیف، کفش و کمربند ظرفیت بالایی برای صادرات دارند. در صورت دسترسی به مواد اولیه باکیفیت و مهیاشدن زیرساخت‌های تولید، محصولات ایرانی کاملاً توان رقابت با نمونه‌های خارجی و حتی برندهای سرشناس ایتالیایی و ترکیه‌ای را دارا هستند؛ چرا که نیروی کار ماهر و متخصص در کشور کم نیست.
مدیر مجموعه چرم ماهان با تکیه بر تجربه فعالیت صادراتی خود گفت: هم‌اکنون در کشور آذربایجان سه فروشگاه مستقیم داریم و پیش از این نیز به کشورهایی مانند آلمان و ترکیه صادرات داشته‌ایم.
شهبازی اضافه کرد: در صورتی که کیفیت و قیمت کالا رقابتی باشد، دروازه‌های بازارهای بین‌المللی باز خواهد شد؛ بنابراین حل چالش مواد اولیه، موتور محرک توسعه صادرات است.
وی نوسانات شدید نرخ ارز و جهش هزینه‌های تولید را بزرگ‌ترین دست‌انداز پیش‌بینی‌های صادراتی برشمرد و تأکید کرد: برای تداوم حضور در بازارهای هدف، ثبات اقتصادی و تسهیل واردات مواد اولیه الزام‌آور است.
*ضرورت نوسازی تجهیزات و آموزش نسل جدید
مدیر مجموعه چرم ماهان درباره راهکارهای احیای صنعت چرم همدان تصریح کرد: متأسفانه بخش عمده‌ای از دانش و مهارت‌های سنتی رو به فراموشی است؛ چراکه بسیاری از استادکاران قدیمی از کار کناره گرفته یا دار فانی را وداع گفته‌اند؛ بنابراین احیای این صنعت با الگوهای گذشته میسر نیست.
شهبازی افزود: احیای چرم‌سازی نیازمند ورود ماشین‌آلات مدرن و پیوند تولید با فناوری‌های روز است تا انگیزه کافی برای جذب و آموزش نیروهای جوان ایجاد شود. نوسازی خطوط تولید نیز مستلزم تأمین نقدینگی و گشایش در مسیر واردات تجهیزات است.
وی در پایان با اشاره به آمار اشتغال در این مجموعه خاطرنشان کرد: در حال حاضر حدود 80 نفر در مجموعه ما فعال هستند و نهایت تلاش ما حفظ این فرصت‌های شغلی در دل بحران است. چرم همدان یک هویت تاریخی و ظرفیت اقتصادی ماندگار است، اما پاسداری از این میراث، نیازمند حمایت عملی و بهبود فضای کسب‌وکار تولیدکنندگان است.
*دست‌کم 10 هزار نفر در صنعت کیف و کفش همدان فعالیت می‌کنند
در ادامه عضو انجمن کفش ایران با اشاره به ظرفیت‌های اشتغال‌زایی صنعت کیف، کفش و محصولات چرمی همدان اظهار کرد: این صنعت از مشاغل اصیل شهر است و با برخورداری از استادکاران باتجربه و نیروهای ماهر، در صورت تأمین زیرساخت‌ها می‌تواند پویایی خود را حفظ کند.
احمد گازرانی افزود: گاه در برنامه‌ریزی‌ها فراموش می‌کنیم که این حوزه یکی از پایه‌های اقتصادی شهر است و ظرفیت بالایی برای اشتغال‌زایی و ارزآوری دارد. تولید محصولات چرمی از جمله فعالیت‌هایی است که با حمایت کافی می‌توانند بازارهای صادراتی متنوعی را فتح کنند.
وی با اشاره به گستره فعالیت این صنف گفت: حدود هزار واحد صنفی و تولیدی در رسته کیف، کفش و محصولات چرمی همدان فعال‌اند، اما به اعتقاد من، در سال‌های گذشته آن‌گونه که باید برای ارتقای این صنعت تلاش نشده است.
وی با برآورد آمار اشتغال این حوزه ادامه داد: هم‌اکنون حدود 6 هزار نفر در بخش تولید و نزدیک به 4 هزار نفر در حوزه توزیع و مشاغل مرتبط فعالیت می‌کنند؛ بنابراین دست‌کم حدود 10 هزار نفر به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از این چرخه اقتصادی ارتزاق می‌کنند.
عضو انجمن کفش ایران با اشاره به افت تولید بیان کرد: افزایش قیمت مواد اولیه و هزینه‌های سربار تولید، حجم خروجی کارگاه‌ها را نسبت به سال‌های گذشته کاهش داده است، با این حال همدان همچنان می‌تواند حدود 10 درصد از سهم بازار کشور و سهمی هرچند محدود در صادرات را به خود اختصاص دهد.
*کمبود نیروی متخصص؛ چالش ساختاری
گازرانی درباره موانع توسعه تصریح کرد: یکی از چالش‌های مزمن ما کمبود نیروی کار متخصص است. صنعت کیف و کفش برای رقابت و تداوم تولید به استادکاران ماهر نیاز دارد، اما تأمین نیروی انسانی کارآمد همواره کار ساده‌ای نیست.
وی افزود: آموزش و تربیت نیروی انسانی باید در کانون برنامه‌های توسعه‌ای قرار گیرد؛ چرا که بدون نیروی متخصص، حتی با وجود سایر امکانات، ارتقای کیفیت و توسعه پایدار میسر نخواهد شد.
رئیس سابق اتحادیه کیف، کفش و چرم همدان «سرمایه در گردش» را از دیگر نیازهای اساسی تولیدکنندگان دانست و گفت: در گذشته خریدوفروش مواد اولیه به‌صورت مدت‌دار و چکی انجام می‌شد، اما اکنون معاملات نقدی شده و همین مسئله فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
گازرانی افزود: تولیدکنندگان برای تأمین مواد اولیه به تسهیلات بانکی نیاز مبرم دارند و در صورت تزریق نقدینگی، می‌توانند چرخ تولید را فعال نگه داشته و فعالیت خود را توسعه دهند.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت همه‌جانبه اظهار کرد: لازم است شرایطی ایجاد شود تا صنعتگران با دسترسی توأمان به سرمایه کافی، نیروی متخصص و مواد اولیه، قدرت رقابت در بازار را حفظ کنند.
عضو انجمن کفش ایران برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی را راهکاری موثر برای رونق این صنعت دانست و تصریح کرد: برپایی نمایشگاه‌های تخصصی در طول سال و در استان‌های مختلف، بستری مناسب برای بازاریابی، ارتباط بی‌واسطه تولیدکننده با خریداران و معرفی توانمندی‌های بومی است.
گازرانی با اشاره به هزینه‌های سنگین غرفه‌داری گفت: هزینه‌های حضور در نمایشگاه‌ها چنان افزایش یافته که از توان مالی بسیاری از کارگاه‌ها خارج است؛ از این رو حمایت نهادهای مسئول برای تسهیل حضور تولیدکنندگان در این رویدادها ضرورت دارد.
وی با اشاره به نقش تشکل‌ها در حمایت از این صنف خاطرنشان کرد: اتحادیه در کنار ساماندهی و شناسایی اعضا، در حوزه آموزش و کمک به حضور صنعتگران در نمایشگاه‌ها نقشی کلیدی دارد و همکاری هم‌زمان اتحادیه، انجمن‌های تخصصی و خودِ تولیدکنندگان، ضامن ارتقای جایگاه صنعت کیف و کفش همدان خواهد بود.
*تکمیل زنجیره ارزش و کاهش وابستگی به سایر مناطق
عضو انجمن کفش ایران با اشاره به وضعیت زنجیره تولید این صنعت اظهار کرد: در سال‌های اخیر، بخش‌هایی از زنجیره صنعت کیف و کفش در همدان در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، اما همچنان برای تکمیل این زنجیره به حمایت و همکاری بیشتر نیاز داریم.
گازرانی افزود: لازم است اتحادیه، انجمن‌های تخصصی، تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران برای تکمیل زنجیره ارزش همکاری کنند تا بخش‌های مختلف این صنعت بتوانند در کنار یکدیگر فعالیت کنند و نیاز به واردات برخی محصولات یا تأمین آن‌ها از سایر مناطق کاهش یابد.
وی ادامه داد: اگر بتوانیم زنجیره تولید را کامل‌تر کنیم، مواد اولیه و محصولات موردنیاز در دسترس تولیدکنندگان قرار می‌گیرد و امکان توسعه فعالیت‌های تولیدی فراهم می‌شود. برای رسیدن به این هدف، باید سرمایه‌گذاران نیز به این حوزه ورود کنند و شرایط مناسب برای مشارکت آن‌ها فراهم شود.
وی با تأکید بر ضرورت توجه مسئولان به این صنعت اظهار کرد: اگر صنعت چرم و کفش همدان به‌عنوان یکی از اولویت‌های اقتصادی استان شناخته شود، می‌تواند با تکیه بر ظرفیت‌های تولیدی خود به سمت رشد حرکت کند و در حوزه اشتغال و صادرات نقش مؤثرتری داشته باشد.
مع‌الوصف برآیند این دیدگاه‌ها نشان می‌دهد که احیای صنعت چرم همدان به یک اقدام مقطعی یا حمایت محدود مالی خلاصه نمی‌شود. این صنعت برای بازگشت به مسیر توسعه، به برنامه‌ای هماهنگ نیاز دارد که در آن تأمین مواد اولیه، دسترسی به تسهیلات بانکی، نوسازی تجهیزات، آموزش نیروی انسانی، توسعه بازارهای داخلی و خارجی و تقویت زنجیره تولید به‌صورت هم‌زمان دیده شود.
در گام نخست، لازم است آمار دقیقی از تعداد واحدهای فعال، کارگاه‌های نیمه‌فعال و تعطیل، میزان اشتغال و ظرفیت تولید این حوزه تهیه شود. ارقام مطرح‌شده از سوی فعالان صنف، ازجمله برآورد حدود هزار واحد و دست‌کم 10 هزار شاغل مستقیم و غیرمستقیم، اهمیت اقتصادی این صنعت را نشان می‌دهد، اما برای برنامه‌ریزی دقیق باید با آمار رسمی دستگاه‌های مسئول تطبیق داده شود.
در گام بعد، دستگاه‌های متولی صنعت و تولید باید به‌طور مشخص اعلام کنند که برای رفع مشکل تأمین مواد اولیه، کاهش فشار نقدینگی، تسهیل نوسازی تجهیزات و حمایت از حضور تولیدکنندگان در نمایشگاه‌ها چه اقداماتی در نظر گرفته‌اند و زمان‌بندی اجرای این اقدامات چیست.
همچنین، ظرفیت صادراتی این صنعت نباید تنها در حد برگزاری جلسات و گفت‌وگو باقی بماند. تجربه صادرات برخی فعالان این حوزه به کشورهای خارجی نشان می‌دهد که امکان حضور در بازارهای فرامرزی وجود دارد، اما دستیابی به این بازارها مستلزم ثبات نسبی قیمت‌ها، تأمین پایدار مواد اولیه، حفظ کیفیت و امکان عرضه محصول با قیمت رقابتی است.
از سوی دیگر، اگر هدف احیای چرم اصیل همدان است، باید برای حفظ دانش استادکاران قدیمی، آموزش نسل جدید، توسعه فناوری و تکمیل زنجیره تولید نیز برنامه‌ریزی شود؛ زیرا بدون پیوند میان تجربه سنتی و فناوری روز، بازسازی جایگاه گذشته این صنعت دشوار خواهد بود.
اکنون انتظار می‌رود مسئولان استان همدان به‌جای اکتفا به تأکید بر قدمت تاریخی چرم‌سازی، برنامه‌ای عملیاتی با مسئول مشخص، منابع مالی معین و شاخص‌های قابل‌اندازه‌گیری ارائه کنند. حفظ واحدهای تولیدی، جلوگیری از کاهش اشتغال، افزایش ظرفیت تولید و توسعه صادرات باید به معیار سنجش عملکرد این برنامه تبدیل شود.
صنعت چرم همدان برای زنده‌ماندن به یادآوری گذشته خود نیاز ندارد؛ به تصمیم‌هایی نیاز دارد که امروز از تعطیلی کارگاه‌ها جلوگیری کند و فردا امکان تولید، اشتغال و رقابت را برای آن فراهم آورد.
ارسال
نظر
*شرایط و مقررات*
کلمه امنیتی را بصورت حروف فارسی وارد
نمایید
بعنوان مثال : پایتخت ارمنستان ؟ ایروان
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین
(فینگیلیش) خودداری نمايید.
توصیه می شود به جای ارسال نظرات مشابه با نظرات منتشر
شده، از مثبت یا منفی استفاده فرمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای
نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابهی دارند، انتشار نمی یابد.