وقتی دیوانسالاری سد راه تولید میشود؛ روایت یک کارخانه روغنکشی از فرصتهای از دسترفته دانههای روغنی
سپهرغرب، گروه سرآمدان- شهره کرمی: مدیرعامل شرکت روغن «نگین نهاوند» به چالشهای اداری پیش روی طرحهای توسعهای اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین مشکلات، روند طولانی تغییر کاربری برای اجرای پروژههای صنعتی است بهطوری که چهار طرح ما در انتظار این موضوع است. برای اجرای یکی از طرحهای جدید این مجموعه بیش از دو سال زمان صرف آمادهسازی زیرساختها شده و حتی تجهیزات آن نیز خریداری شده، اما پروژه همچنان در انتظار صدور مجوز تغییر کاربری باقی مانده است.
نهاوند یکی از مناطقی است که زمانی بهواسطه سطح قابل توجه کشت دانههای روغنی، زمینه شکلگیری صنایع تبدیلی مرتبط با این محصولات را فراهم کرد. وجود هزاران هکتار مزارع کلزا و سایر دانههای روغنی در این منطقه، برخی سرمایهگذاران محلی را به این فکر انداخت که به جای خامفروشی محصولات کشاورزی، زنجیره ارزش آن در داخل منطقه تکمیل شود. نتیجه چنین نگاهی، شکلگیری واحدهای صنعتی بود که با هدف فرآوری دانههای روغنی و تولید انواع روغن خوراکی فعالیت خود را آغاز کردند.
با این حال مسیر صنعت، بهویژه در حوزه صنایع غذایی و روغنکشی، همیشه هموار نبوده است. نوسانات بازار، کاهش سطح زیر کشت برخی محصولات، وابستگی به واردات مواد اولیه و همچنین روندهای طولانی اداری برای توسعه واحدهای تولیدی، ازجمله چالشهایی است که بسیاری از فعالان این حوزه با آن مواجه هستند. در چنین شرایطی، حفظ ظرفیت تولید و اشتغال برای واحدهای صنعتی به خودی خود به یک تلاش مستمر تبدیل میشود.
در همین چارچوب، بررسی تجربه واحدهای فعال در این صنعت میتواند تصویر دقیقتری از فرصتها و موانع پیشروی تولید در کشور ارائه دهد؛ روایتی که هم از ظرفیتهای مغفولمانده کشاورزی سخن میگوید و هم از دشواریهایی که تولیدکنندگان در مسیر توسعه با آن روبهرو هستند.
با توجه به اهمیت موضوع در این خصوص با مدیرعامل شرکت روغن نگین نهاوند، عضو هیئترئیسه انجمن روغنکشی ایران و رئیس خانه صنعت استان همدان که علاوه بر این دارای کارخانه آرد و کنجاله نیز در این شهرستان است؛ گفتوگویی ترتیب داده و به تشریح روند شکلگیری این واحد تولیدی، ظرفیتهای کشاورزی منطقه نهاوند و چالشهای پیشروی تولیدکنندگان پرداختیم که در ادامه میخوانید:
* روایت یک تولیدکننده از دل کشاورزی نهاوند؛ از رؤیای فرآوری دانههای روغنی تا چالشهای مسیر صنعت
مؤمنعلی خزایی، درباره آغاز این مسیر تصریح کرد: ایده راهاندازی کارخانه روغنکشی زمانی شکل گرفت که کشت دانههای روغنی در منطقه نهاوند رونق قابل توجهی داشت. در سالهایی نه چندان دور سطح زیر کشت دانههای روغنی همچون کلزا در این شهرستان به حدود 11 تا 12 هزار تن و آفتابگردان به 15 هزارتن میرسید، این ظرفیت میتوانست پشتوانهای جدی برای صنایع تبدیلی باشد. به همین دلیل تصمیم گرفتیم وارد این حوزه شویم و کارخانهای برای فرآوری این محصولات راهاندازی کنیم.
به گفته وی راهاندازی این مجموعه با سرمایهگذاری قابل توجهی همراه بود، در فاصله سالهای 1388 تا 1390 حدود 120 میلیارد تومان برای احداث و تجهیز کارخانه هزینه و تجهیزات لازم برای فرآوری دانههای روغنی تهیه و نصب شد.
وی با اشاره به آغاز فعالیت کارخانه افزود: در سالهای ابتدایی، حدود 150 تا 200 نفر در این مجموعه مشغول به کار شدند و هدف اصلی در آن مقطع، تثبیت تولید و حفظ اشتغال بود. این مجموعه با وجود مشکلات اقتصادی و صنعتی، تلاش کرده اشتغال موجود را حفظ کند؛ اما متأسفانه اخیراً 50 نفر از نیروهای آن کاسته شده است.
به گفته مدیرعامل شرکت روغن نگین نهاوند، در طول سالهای فعالیت کارخانه شرایط اقتصادی و مدیریتی کشور تأثیر مستقیمی بر وضعیت تولید داشته. واردات دانههای روغنی و ضعف در مدیریت بخش کشاورزی باعث شد بخش زیادی از ظرفیت تولید داخلی کاهش پیدا کند.
خزایی خاطرنشان کرد: در گذشته سطح کشت دانههای روغنی در استان بسیار بالا بود، اما امروز این میزان به حدود هزار هکتار کاهش یافته، اگر سیاستهای حمایتی درست اجرا میشد، هم کشاورزان سود میبردند و هم صنایع داخلی تقویت میشدند.
وی در ادامه به چالشهای اداری پیش روی طرحهای توسعهای اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین مشکلات، روند طولانیمدت تغییر کاربری برای اجرای پروژههای صنعتی است، به طوری که در حال حاضر چهار طرح توسعهای ما در انتظار این مجوز هستند.
به گفته رئیس خانه صنعت استان همدان، برای اجرای یکی از طرحهای توسعهای این مجموعه، بیش از دو سال صرف آمادهسازی زیرساختها شده و با وجود خریداری تجهیزات، پروژه همچنان در انتظار صدور مجوز تغییر کاربری است.
خزایی افزود: برای این طرح از 16 دستگاه مختلف استعلام گرفته شده و تمام مراحل اداری طی شده است، اما با عدم صدور مجوز نهایی، عملاً پروژه متوقف مانده است.
وی توضیح داد: زمین مورد نظر بیش از 35 تا 40 سال است که بدون استفاده مانده و پیش از این نیز یک واحد صنعتی در آن فعالیت داشته است. این مجموعه در گذشته یک کارخانه لبنیات بوده که تعطیل شده و اکنون با هدف راهاندازی یک واحد صنعتی جدید خریداری شده است.
او با اشاره به طرح توسعهای جدید کارخانه، تصریح کرد: تجهیزات بخشی از پروژه نیز خریداری شده و حتی برخی دستگاهها در بنادر کشور قرار دارند، اما بهدلیل طولانی شدن روند اداری 9 ماهه امکان آغاز فعالیت فراهم نشده است.
رئیس خانه صنعت استان همدان معتقد است اگر این طرحها به نتیجه برسد، ظرفیت اشتغال قابل توجهی در منطقه ایجاد خواهد شد که در صورت راهاندازی کامل پروژههای توسعهای، امکان ایجاد صدها فرصت شغلی جدید وجود دارد.
خزایی گفت: در شهرک صنعتی نهاوند، 124 قطعه زمین برای توسعه صنعتی پیشبینی شده، اما در حال حاضر تنها تعداد انگشتشماری از این قطعات مورد استفاده قرار گرفته و چهار واحد صنعتی در آن مشغول به فعالیت هستند که این وضعیت، بیانگر ظرفیتهای بدون استفاده منطقه است.
او در خصوص برنامههای آینده این مجموعه توضیح داد: طرحهای توسعهای با هدف افزایش خطوط تولید و تنوع محصولات در دست اجراست. در همین راستا، علاوه بر تولید روغنهای خوراکی، تولید روغن مورد نیاز در صنایع قنادی نیز در دستور کار قرار گرفته و حتی عملیات اجرایی فونداسیون این بخش تکمیل شده است.
مدیرعامل شرکت روغن نگین نهاوند از برنامهریزی برای احداث نیروگاه خورشیدی در مجاورت کارخانه خبر داد و گفت: این طرح با هدف تأمین پایدار برق مورد نیاز مجموعه طراحی شده است. با وجود اجرای فونداسیون این پروژه، مشکلات اداری و طولانی شدن روند صدور مجوزها منجر به توقف آن شده است.
خزایی در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیت تولید کارخانه اشاره کرد و افزود: این مجموعه قادر به تأمین بخش قابل توجهی از نیاز بازار داخلی است. سهمیه روغن خام اختصاصیافته به این کارخانه، و هزار و 400 تن است که تاکنون 600 تن آن تحویل داده شده است. در صورت تخصیص سهمیه بیشتر، شاهد افزایش اشتغالزایی و بازگشت بهکار 50 کارگر خواهیم بود.
وی معتقد است اگر سهمیه بیشتری در اختیار این کارخانه قرار گیرد، امکان افزایش تولید و اشتغال نیز فراهم خواهد شد. اگر فقط چند صد تن روغن بیشتر در اختیار ما قرار بگیرد، میتوانیم نیروی کار بیشتری جذب کنیم و ظرفیت تولید را افزایش دهیم.
او در ادامه بر اهمیت کیفیت محصولات تولیدی تأکید کرد و افزود: در این مجموعه تلاش شده محصولاتی تولید شود که خود تولیدکنندگان نیز با اطمینان از آن استفاده میکنند. آزمایشگاه کارخانه از بخشهای مهم مجموعه است و کنترل کیفیت محصولات با دقت انجام میشود.
این فعال اقتصادی همچنین به نقش خانواده در مسیر فعالیتهای اقتصادی خود اشاره کرد و گفت: همراهی اعضای خانواده در این سالها، نقشی حیاتی در تداوم مسیر شغلی من ایفا کرده است. فعالیت اقتصادی این مجموعه با سرمایهگذاری شخصی و دریافت وام دولتی توسط ما پنج برادر و یک خواهر، آغاز شد و اتکای اصلی ما همواره بر تلاش و سرمایه داخلی بوده است.
خزایی در بخش دیگری از سخنان خود به نگاه اعتقادیاش در مسیر فعالیت اقتصادی اشاره کرد و افزود: در مسیر تولید سختیهای زیادی وجود دارد، اما اگر انسان توکل به خدا داشته باشد میتواند از بسیاری از مشکلات عبور کند. ما همیشه باور داشتهایم که این مسیر نوعی آزمون است و باید با صبر و تلاش ادامه داد.
وی تأکید کرد: ایران از نظر ظرفیتهای اقتصادی و منابع طبیعی، کشوری غنی است، اگر موانع اداری کاهش یابد، تولیدکنندگان میتوانند نقش بسیار مؤثرتری در توسعه اقتصادی کشور ایفا کنند.
مدیرعامل شرکت روغن نگین نهاوند در پایان گفت: تولیدکنندگان ما باید به خدا توکل کنند. کشور ما ظرفیتهای بسیار بزرگی دارد که در هیچ کجای دنیا وجود ندارد؛ این را بر اساس تجربه شخصی خودم که به چندین کشور سفر کردهام، میگویم. اگر حمایت واقعی از تولید صورت گیرد، نهتنها این مجموعه، بلکه بسیاری از واحدهای صنعتی دیگر نیز میتوانند اشتغال بیشتری ایجاد و به رشد اقتصاد کشور کمک کنند.
*تولید در میانه فرصتها و موانع
مرور تجربه واحدهای صنعتی فعال در حوزه فرآوری دانههای روغنی نشان میدهد که مسئله تولید در ایران تنها به سرمایهگذاری اولیه یا راهاندازی یک کارخانه محدود نمیشود. آنچه در ادامه مسیر اهمیت پیدا میکند، مجموعهای از عوامل بههمپیوسته است؛ از سیاستهای حمایتی و تأمین مواد اولیه گرفته تا سرعت تصمیمگیریهای اداری و میزان توجه به ظرفیتهای محلی.
در بسیاری از مناطق کشور، کشاورزی و صنعت میتوانند مکمل یکدیگر باشند و زنجیرهای ایجاد کنند که هم برای کشاورزان ارزش افزوده بیشتری به همراه داشته باشد و هم برای صنایع غذایی امنیت تأمین مواد اولیه را فراهم کند. تجربه شهرهایی که زمانی در تولید برخی محصولات کشاورزی پیشرو بودهاند نشان میدهد اگر این پیوند بهدرستی برقرار نشود، هم بخش کشاورزی تضعیف میشود و هم صنایع وابسته به آن با چالشهای جدی روبهرو خواهند شد.
در چنین شرایطی، نگاه به واحدهای صنعتی فعال تنها بررسی وضعیت یک کارخانه نیست؛ بلکه بازتابی از وضعیت کلی تولید در یک منطقه و حتی در یک صنعت بهشمار میرود. از یک سو ظرفیتهایی وجود دارد که میتواند به افزایش تولید، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد محلی منجر شود و از سوی دیگر موانعی که گاه روند توسعه را کند یا متوقف میکند.
آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، یافتن راهی برای فعال کردن ظرفیتهای موجود و کاهش فاصله میان برنامهها و واقعیتهای اجرایی است. زیرا هر واحد تولیدی که بتواند فعالیت خود را تثبیت کند یا توسعه دهد، در عمل بخشی از زنجیره امنیت غذایی و اقتصادی کشور را تقویت میکند؛ زنجیرهای که پایداری آن به تصمیمهایی وابسته است که امروز گرفته میشود.
