صادق محمدی‌نیا تاب‌آوری را نه یک پدیده ایستا، بلکه فرایندی پویا توزیع‌شده در بطن ساختارهای اجتماعی توصیف کرد و اظهار کرد: این مفهوم در ایران، پیوندی ناگسستنی با هویت ملی و حافظه تاریخی جمعی پیدا کرده است.

وی با بازخوانی تجربه زیسته ایرانیان در دوران دفاع مقدس، خاطرنشان کرد: در آن مقطع، تاب‌آوری اجتماعی بر پایه همبستگی مکانیکی و ارزش‌های ایثارگرانه استوار بود که توانست شوک‌های ناشی از تهاجم نظامی بعثی را به فرصتی برای انسجام داخلی تبدیل کند.

وی در ادامه با تبیین ساختار جامعه در دوران بحران‌های اخیر، تأکید کرد: در جنگ تحمیلی اخیر و تجاوزات محور شرارت غربی-صهیونیستی، دین‌داری اجتماعی و متعهدانه به‌عنوان دو رکن اصلی، مانع از فروپاشی نظم عمومی شدند.

این جامعه‌شناس با اشاره به تغییر الگوهای رفتاری پس از پایان جنگ هشت‌ساله، یادآور شد: در آن مقطع، گذار به دوران نوسازی، الزامات جدیدی را در مفهوم تاب‌آوری ایجاد کرد که در تهاجم اخیر با شکلی از آمادگی راهبردی بازتولید شد.

به باور محمدی‌نیا، جامعه ایران وارد فاز تاب‌آوری هوشمند شده؛ مرحله‌ای که در آن مطالبات رفاهی و ضرورت‌های دفاعی به شکلی هم‌افزا در جهت حفظ کیان ملی در هم تنیده شده‌اند.

وی تأکید کرد: نقش طبقه متوسط جامعه در حفظ ثبات پس از جنگ‌های پی‌درپی بسیار مهم است، رشد آگاهی‌های مدنی در این دوران، به‌عنوان لایه‌ای حفاظتی عمل کرد که مانع از اثرگذاری جنگ روانی دشمن بر ساختار کلی جامعه می‌شد.

این پژوهشگر مسائل اجتماعی با اشاره به چالش‌های ناشی از تهاجمات نظامی و تحریم‌های همزمان یادآور شد: جامعه ایران در سال 1404 و 1405، شکلی از مقاومت مدنی را تجربه کرد که ریشه در تجربه‌های انباشته دهه 60 دارد.

محمدی‌نیا بر این نکته تأکید کرد: انتقال تجربیات از نسل دوران دفاع مقدس به نسل‌های جدید مدافعان حریم امنیت، نوعی پیوستگی راهبردی ایجاد کرده که در جریان تجاوز اخیر دشمن، محاسبات غرب را در فروپاشی اجتماعی ایران با کاملا باطل کرد.

وی با توضیح مفهوم فرسایش اجتماعی، هشدار داد: تاب‌آوری نباید به معنای نادیده گرفتن مطالبات برحق مردم در دوران صلح تعبیر شود؛ بلکه پایداری سیاسی واقعی زمانی محقق می‌شود که سیستم توانایی ترمیم زخم‌های ناشی از جنگ را داشته باشد.

*جامعه ایران شوک‌های نظامی را با آرامش اجتماعی مدیریت می‌کند

وی با اشاره به دو مقوله تاب‌آوری واکنشی در دفاع مقدس و تاب‌آوری پیش‌دستانه در جنگ سوم تحمیلی؛ تاکید کرد: جامعه ایران اکنون به سطحی از بلوغ رسیده که شوک‌های نظامی را با آرامش اجتماعی مدیریت می‌کند.

این این جامعه‌شناس در ادامه با بازخوانی نقش رسانه‌ها در شکل‌دهی به افکار عمومی، عنوان کرد: در جریان تجاوزات اخیر، قدرت روایت‌گری به ابزاری کلیدی برای حفظ تاب‌آوری سیاسی تبدیل شد و مانع از غلبه فضای ترس بر اراده عمومی گردید.

محمدی‌نیا همچنین به اهمیت عدالت در ارتقای سطح پایداری ملی پس از جنگ سوم تحمیلی اشاره کرد و گفت: بر این باور هستم که نابرابری‌های اقتصادی نباید اجازه یابد ریشه‌های تاب‌آوری اجتماعی را که در میدان نبرد مستحکم شده، سست کند.

وی در تحلیل تطبیقی میان دو دوران جنگ تحمیلی اول و سوم، خاطرنشان کرد: در دفاع مقدس هشت ساله، جبهه فیزیکی محوریت داشت، اما در تجاوز اخیر، با ترکیبی از آتش و الگوریتم روبرو بودیم که هوشمندی اجتماعی مضاعفی را می‌طلبید.

*جامعه شایسته ثبات و توسعه بر پایه اقتدار

وی با تجلیل از روحیه مقاومت مردم پس از شهادت رهبران بزرگ کشور در جریان تهاجم اخیر، تصریح کرد: ایرانیان نشان داده‌اند در بزنگاه‌های سخت، پیوند میان حاکمیت و ملت به‌نوعی اراده جمعی برای بقای تمدنی، تبدیل می‌شود؛ شهادت شخصیت‌های کلیدی در جنگ سوم، نه‌تنها باعث گسست نشد، بلکه به‌عنوان لنگرگاه عاطفی، انسجام جامعه را در برابر متجاوز دوچندان کرد.

این جامعه‌شناس، به‌روزرسانی زیرساخت‌های حقوقی را برای تقویت پایداری سیاسی در دوران فعلی ضروری عنوان کرد و افزود: قوانین باید حس تعلق ملی را در نسل‌های پساجنگ به شکلی نهادینه تقویت کنند.

محمدی‌نیا بر ضرورت افزایش نشاط اجتماعی پس از عبور از بحران‌های نظامی اخیر تأکید و عنوان کرد: تاب‌آوری سیاسی جامعه ایران محصول تقاطع باورهای اصیل مذهبی، تجربه زیسته در دو جنگ بزرگ و عقلانیت انقلابی است که شکلی منحصربه‌فرد از زیست سیاسی را پدید آورده است؛ پایداری سیاسی درازمدت بدون ایجاد افق‌های روشن امید برای جوانان، با چالش‌های جدی مواجه خواهد شد.

وی با تأکید بر اینکه حکمرانی هوشمندانه پایداری ملی را تقویت میکند؛ خاطر نشان کرد: این جامعه، شایسته ثبات و توسعه بر پایه اقتدار به‌دست‌آمده است.