آموزش مهارتی رایگان به دهکهای اول تا سوم
ادارهکل ورزش و جوانان میتواند نقش بسزایی در حمایت از جوانان برای تحقق اهداف و پرورش استعدادهایشان ایفا کند. از آنجا که آموزشهای رسمی در نظام آموزش و پرورش تا مقطع مشخصی ادامه دارد و دانشآموزان در سالهای پایانی مدرسه برای ورود به دانشگاه آماده میشوند، نیاز به بستری برای پس از آن دوران احساس میشود. لازم است فارغالتحصیلان دانشگاهی در کنار دانش نظری، مهارتهای عملی کسب کنند.
در این میان، جوانانی که از انرژی و ظرفیت لازم برای انجام فعالیتهای جمعی، داوطلبانه و مردمی برخوردارند، میتوانند با حمایت اداره ورزش و جوانان، بستری مناسب برای صرف انرژی خود در مسیر کارهای درست، ماندگار و پایدار بیابند. این بستر به آنها اجازه میدهد علاوه بر مشارکت در امور عامالمنفعه، مهارتهای حیاتی در حوزههای مختلف ازجمله آمادگی برای ازدواج، اشتغال، تحصیل و حتی کمک به دیگر همسالان خود را بیاموزند و در این زمینهها کارآمدتر شوند.
ادارهکل ورزش و جوانان نیز همانند سایر ارگانهای متولی، با صدور مجوز برای تأسیس سازمانهای مردمنهاد (سمن)، چارچوبی قانونی فراهم میکند تا جوانان در قالب این تشکلها به پیشرفت خود کمک کرده و با سایر نهادها همکاری داشته باشند. در این راستا، نوع برنامهریزی، نگاه کلی و تدوین تقویم سالانه توسط ادارهکل ورزش و جوانان، بهویژه معاونت جوانان، برای جوانان هر شهر اهمیت حیاتی دارد. اینکه این معاونت چگونه برای آینده جوانان برنامهریزی میکند، چه طرحهای مدونی در دست اجرا دارد و چگونه بر فعالیت و خروجی این سمنها نظارت میکند، ازجمله مسائل کلیدی و تعیینکننده است.
علاوه بر این، اداره ورزش و جوانان ظرفیت بالایی برای ترغیب نوجوانان و جوانان به کنشگریهای جمعی و فعالیتهای اجتماعی دارد و میتواند این انرژی پویا را به جریانی پایدار و مستمر تبدیل کرده و زمینه مشارکت فعال آنان را در اجتماع فراهم آورد.
در همین راستا، با چاروسایی، معاون امور جوانان ادارهکل ورزش و جوانان استان همدان، به گفتوگو پرداختیم تا درباره برنامهها، رویکردها و نوع نگاه این مجموعه نسبت به قشر جوان و دغدغههای اصلی آنان به بحث و تبادلنظر بپردازیم.
* با توجه به گستردگی وظایف معاونت جوانان، از سیاستگذاری تا حمایتهای اجتماعی، اولویت اصلی شما در استان همدان چیست و چگونه از نمادین شدن فعالیتها جلوگیری میکنید؟
پیش از هر چیز باید به یک نکته ساختاری اشاره کنم؛ سازمان ملی جوانان در گذشته بهصورت تخصصی و مستقل فعالیت میکرد، اما بهنظر من ادغام آن با سازمان تربیتبدنی و تشکیل وزارت ورزش و جوانان، کار اشتباهی بود. چون گستردگی حوزه ورزش از زیرساختها گرفته تا ورزش قهرمانی و همگانی، باعث شد بخش جوانان کمرنگتر شود. با این حال، ما در استان همدان تلاش میکنیم فقط حالت نمادین نداشته باشیم. اولویت ما در معاونت جوانان این است که مطالبات واقعی جوانان در زمینههای اشتغال، ازدواج و مسکن را پیگیری کنیم. ما فقط یک دستگاه اجرایی نیستیم؛ نقش ما بیشتر تسهیلگری و مطالبهگری است.
* نقش سایر دستگاهها در ستاد ساماندهی امور جوانان چیست و شما چطور بر عملکرد آنها نظارت میکنید؟
دستگاه ورزش و جوانان بهتنهایی متولی تمام امور نیست. بیش از 23 دستگاه عضو ستاد ساماندهی امور جوانان هستند که ریاست آن بر عهده استاندار است. برای مثال، اداره راه و شهرسازی در حوزه مسکن، بانکها در حوزه تسهیلات ازدواج و اداره کار در حوزه اشتغال مسئولیت مستقیم دارند. نقش ما در معاونت، نظارت بر عملکرد این دستگاهها و پیگیری دغدغههای جوانان است. ما بهطور جدی از دستگاهها مطالبهگری میکنیم تا تکالیف قانونی خود را در قبال جوانان انجام دهند.
* در زمینه وام ازدواج بهعنوان یک چالش اساسی برای جوانان، چه اقداماتی را در استان همدان انجام دادهاید؟
متأسفانه بهدلیل مشکلاتی مثل کمبود بودجه یا همکاری نکردن بعضی از بانکها، پرداخت وام ازدواج با چالشهایی روبهرو بود. سال گذشته استان همدان در پرداخت این تسهیلات رتبه 21 کشور را داشت. اما با ورود جدی ما و پیگیریهای مداوم، اتفاق خوبی افتاد؛ بهطوریکه از شهریور تا آذر، دو برابرِ کل 6 ماه اول سال وام ازدواج پرداخت شد. همین پیگیریها باعث شد رتبه همدان از 21 به یکی از پنج استان برتر کشور در پرداخت وام ازدواج برسد.
* آموزش و تحکیم بنیان خانواده بهعنوان یک مسئله ضروری در این روزها مطرح است، در این زمینه چه برنامههایی اختصاص دادهاید؟
یکی از وظایف تکلیفی ما، برگزاری کارگاههای آموزشی پیش، حین و پس از ازدواج است که بهطور مستمر در سطح استان برگزار میشود. همچنین بحث ارتقای مراکز مشاوره ازدواج و خانواده در اولویت ماست. ما موظف هستیم سالانه بر تعداد این مراکز بیفزاییم؛ به طوری که سال جاری نیز چهار تا 6 مرکز جدید به شبکه مراکز مشاوره ما اضافه خواهد شد. خوشبختانه در حال حاضر مراکز مشاوره ازدواج در تمام شهرستانهای استان همدان فعال هستند و به ارائه خدمات میپردازند.
*در حوزه مسکن ملی و زمینهای مربوط به طرح جوانی جمعیت چه نقشی ایفا میکنید؟
مسکن یکی از اصلیترین دغدغههای جوانان و خانوادههاست. ما در جلسات ستاد ساماندهی، بهطور ویژه پیگیر واگذاری زمینها و پیشرفت پروژههای مسکن ملی هستیم تا تکالیفی که دولت در این حوزه بر عهده دستگاههای متولی گذاشته، با سرعت بیشتری محقق شود و جوانان همدانی دغدغه کمتری در این زمینه داشته باشند.
*در حوزه آموزشهای مهارتی و اشتغال جوانان، چه اقدامات عملیاتی انجام دادهاید که به نتیجه ملموس ختم شود؟
ما سال گذشته طرح «مهتاب» به معنی «مهارت تا اشتغال» را با تمرکز بر سربازان و جوانان دهکهای یک تا سه اجرا کردیم که طی آن بیش از 800 سرباز و 300 جوان بهصورت کاملاً رایگان آموزشهای فنی و حرفهای دیدند. سال جاری نیز برنامهریزی کردهایم که در هر شهرستان، حدود 200 تا 300 جوانِ دهکهای پایین را تحت پوشش این آموزشهای رایگان قرار دهیم.
اما نکته مهم این است که ما فقط به آموزش تنها بسنده نکردیم. رویکرد ما «آموزش متصل به اشتغال» است؛ یعنی نخست نیازسنجی میکنیم تا ببینیم مثلاً یک کارخانه یا هتل به چه نیروی تخصصی مثل جوشکار صنعتی یا نیروی تشریفات احتیاج دارد. بعد بر اساس همان نیاز، دوره آموزشی برگزار میکنیم و فرد آموزشدیده را به همان واحد صنعتی معرفی میکنیم تا در نهایت استخدام شود. هدف ما این است که مدرک روی طاقچه نماند و خاک نخورد، بلکه تبدیل به ابزاری برای کسب درآمد شود.
* با توجه به هزینههای بالای مشاوره، چه تسهیلاتی برای خانوادههای کمبرخوردار در نظر گرفتهاید؟
سال گذشته بیش از 200 کارگاه آموزشی و تعداد زیادی جلسات مشاوره انفرادی برگزار کردیم. برای دهکهای یک تا سه، تدبیری اندیشیدهایم که مشاورهها کاملاً رایگان باشد. در واقع هزینه این مشاورهها را ما به مراکز پرداخت میکنیم تا جوانانِ این دهکها بدون دغدغه مالی از خدمات تخصصی بهرهمند شوند. همچنین با نظارت و بازرسی مستمر از مراکز مشاوره، کیفیت کار و میزان خروجی مثبت آنها را در کاهش آمار طلاق رصد میکنیم.
* نقش سازمانهای مردمنهاد (سمنها) در اجرای برنامههای معاونت جوانان چیست؟
سمنها بازوهای توانمند ما هستند. سیاست ما این است که بخش بزرگی از برنامههای اجرایی و اعتبارات را از طریق فراخوان به خودِ سمنها واگذار کنیم. برای مثال در حوزه اشتغال، سمنهای مرتبط طرحهای خود را ارائه میدهند و پس از داوری، بودجه به آنها تخصیص مییابد تا با نظارت ما برنامه را اجرا کنند. این کار علاوه بر تخصصی شدن فعالیتها، باعث دیده شدن و تقویت خودِ سمنها نیز میشود.
* در بحث کاهش آمار طلاق در استان، چه همکاریهایی با سایر نهادها دارید؟
متأسفانه آمار طلاق در برخی شهرستانها نگرانکننده است. به همین منظور جلسات مستمری با دستگاههای نظارتی ازجمله دادگستری داشتهایم. ما حتی پیشنهاد دادهایم که در پروندههای طلاق، پیش از وقوع قطعی، در کنار تیمهای مشاورهای حضور فعال داشته باشیم تا با برگزاری کارگاهها و مشاورههای تخصصی، تا حد امکان از فروپاشی خانوادهها جلوگیری کنیم.
*برنامهریزیهای شما تا چه حد بر اساس واقعیتهای بومی استان مثل بیکاری و مهاجرت است و چقدر تابع دستورالعملهای ابلاغی مرکز؟
دستورالعملهای ملی معمولاً بر اساس دغدغههای مشترک کل کشور مثل اشتغال و ازدواج تدوین میشوند، اما هنر ما در استان، بومیسازی این ابلاغیههاست. ما در جلسات ستاد ساماندهی امور جوانان که به ریاست استاندار برگزار میشود، مسائل خاص همدان را بررسی میکنیم. برای مثال، اگر میبینیم سرعت واگذاری زمین در طرح جوانی جمعیت در استان ما کند است، آن را بهعنوان یک دغدغه اولویتدار در دستور کار قرار میدهیم. نکته مهم این است که ما در این جلسات از نظرات خودِ جوانان نیز بهره میبریم تا بدون واسطه، مشکلاتشان را بیان کنند و بر همان اساس تصمیمگیری شود.
* در حوزه سازمانهای مردمنهاد (سمنها)، شاخص شما برای سنجش اثرگذاری واقعی چیست؟ آیا اولویت با تعداد سمنهاست یا کیفیت کار آنها؟
قطعاً اولویت ما کیفیت است. نگاه من در این دوره، عبور از آمار و ارقامِ کمی است. اینکه بگوییم صدها سمن داریم اما در واقعیت خروجی نداشته باشند، دردی را دوا نمیکند. من بهدنبال سمنهایی هستم که تیمسازی کرده باشند و عقبه فکری و دغدغهمندی داشته باشند. حتی در مواردی شخصاً با گروههای خودجوشِ فعال که مجوز ندارند وارد گفتوگو شدهام تا آنها را به مسیر قانونی و حمایتی هدایت کنم. برای ما داشتن 10 سمن فعال و اثرگذار بسیار ارزشمندتر از 100 سمن غیرفعال است.
* برای توزیع عادلانه خدمات سمنها و مراکز مشاوره در سطح استان چه ارزیابیهایی دارید؟
ما با رصد دقیق متوجه شدیم در برخی شهرستانها که آمار طلاق بالاست، متأسفانه مرکز مشاوره یا سمن فعال نداشتیم. این یک خلأ جدی بود که در حال رفع آن هستیم. اعتقاد داریم که فعالیت سمنها و مراکز مشاوره مستقیماً بر کاهش آسیبهای اجتماعی تأثیر دارد. برای ارزیابی دقیق نیز، هر سال «جشنواره اتفاق» را برگزار میکنیم. در این جشنواره، سمنها عملکرد یکساله خود را در سامانه بارگذاری میکنند و پس از داوری دقیق، از سمنهای برتر و واقعاً فعال تجلیل میشود. نتایج داوری جدید نیز بهزودی در اردیبهشتماه اعلام خواهد شد.
* ایجاد شبکههای تخصصی سمنها چه کمکی به پیشبرد اهداف شما میکند؟
سال گذشته انتخابات شبکههای تخصصی سازمانهای مردمنهاد را برگزار کردیم و اکنون 10 شبکه تخصصی در موضوعات مختلف در استان داریم. این شبکهسازی باعث میشود فعالیت سمنها از حالت پراکنده خارج شده و بهصورت منسجم و حرفهای بر روی یک موضوع خاص تمرکز کنند که این امر نظارت و حمایت ما را هم هدفمندتر میکند.
* شما به شبکهسازی سمنها اشاره کردید؛ این شبکهها دقیقاً چه مسیری را دنبال میکنند و چقدر به جوانان اعتماد شده است؟
ما 13 شبکه تخصصی در حوزههایی مثل اشتغال، کارآفرینی، ازدواج، مسکن و محلات راهاندازی کردیم. نکته مهم این است که برای هر شبکه، خودِ سمنها در یک انتخابات آزاد، رهبر یا دبیر شبکه را انتخاب کردند. استقبال فوقالعاده بود و بیش از 95 درصد سمنهای استان در این انتخابات شرکت کردند. ما اکنون هر هفته با این دبیران جلسات تخصصی داریم و به معنای واقعی کلمه، کارها را به خود جوانان واگذار کردهایم. اعتماد ما به جوانان در حد شعار نیست و برنامهریزی و اجرا را به خودشان سپردهایم.
* همیشه گفته میشود مشکل اصلی ازدواج، اقتصاد است؛ آیا شما فقط به تسهیلات مالی فکر میکنید یا برای مهارتهای زندگی هم برنامهای دارید؟
واقعیت این است که اقتصاد، معیشت و مسکن دغدغههای اصلی جوانان ما هستند و تا این مسائل حل نشود، کار سخت است، اما ما در حوزهای که دستمان باز است، یعنی فرهنگ و مهارتآموزی، بسیار جدی ورود کردهایم. ما سامانه ملی همراه را داریم که تمام کارگاههای آموزشی ما در آن بارگذاری میشود. در روزهای آینده و با بهبود شرایط، این کارگاهها مجدداً احیا میشوند.
* این کارگاههای آموزشی چه موضوعاتی را پوشش میدهند و هزینه آنها برای جوانان چقدر است؟
ما جوان را رها نمیکنیم. کارگاههای ما سه مرحله دارد؛ قبل، حین و بعد از ازدواج در هر دوره شامل هشت ساعت آموزش تخصصی چهار جلسه دو ساعته است. نکته مهم این است که تمامی این دورهها، از استاد و مکان تا محتوا، برای جوانان کاملاً رایگان است و هزینه آن را دولت پرداخت میکند.
* علاوه بر این کارگاهها، چه برنامههای شاخص دیگری برای کاهش آسیبهای اجتماعی داشتهاید؟
ما به کارگاههای ساده اکتفا نکردیم و از مشاوران مطرح کشوری دعوت کردیم. سمینارهایی مثل «نه به طلاق» یا کارگاههای تخصصی ارتباط والدین با فرزندان مثل طرح «قهرمان فرزندت باش» را برگزار کردیم تا با نزدیک کردن فاصله میان نسلها، آسیبهایی مثل افسردگی یا چالشهای دوران بلوغ را کاهش دهیم. همچنین طرح نوآورانهای به نام «از سفیر تا سمن» داشتیم که در آن دانشجویان ترم اولی را در قالب اردوهای یکروزه با ظرفیتهای اجتماعی و جاذبههای استان آشنا کردیم تا از همان ابتدای ورود به دانشگاه، روحیه دغدغهمندی و فعالیت اجتماعی در آنها شکل بگیرد.
* هدف از اجرای طرح از سفیر تا سمن چیست و چرا روی دانشجویان ترم اولی تمرکز کردهاید؟
ما در این طرح، دانشجویان غیربومی را که تازه وارد فضای استان شدهاند هدف قرار دادیم. دانشجویی که از شهر و خانوادهاش دور شده و در یک محیط غریب قرار میگیرد، در معرض آسیب است. ما با برگزاری اردوهای یکروزه و آشنا کردن آنها با جاذبههای استان و فضاهای جمعی، تلاش میکنیم آنها را از گوشه خوابگاه به بطن اجتماع بیاوریم. هدف ما این است که این جوانان جذب سازمانهای مردمنهاد شوند تا در طول چهار سال تحصیل، کنشگری اجتماعی را تجربه کنند. همچنین این آمادگی را داریم که مشاوران خود را به صورت کاملاً رایگان به مدارس و خوابگاههای دانشجویی اعزام کنیم.
* جوانان معمولاً در رویدادها حضور پرشوری دارند، اما این مشارکتها گاهی مقطعی و هیجانی است. چه سازوکاری برای تبدیل این انرژی به کنشگری مستمر دارید؟
بخشی از تخلیه هیجانی جوانان در ورزشگاهها و حین تماشای مسابقات رخ میدهد که بسیار لازم است، اما برای استمرار این حضور، ما در حال فعالسازی خانههای جوان در سطح استان هستیم. خانههای جوان، پاتوقهای امن و فعالی برای آموزش، سرگرمی و مسابقات خواهند بود. امسال بیش از یک میلیارد تومان اعتبار برای تجهیز این خانهها اختصاص یافته است.
* مدیریت این خانههای جوان بر عهده چه کسانی خواهد بود؟
نکته کلیدی همینجاست؛ ما مدیریت خانههای جوان را تماماً به خودِ جوانان و سمنها واگذار میکنیم. در همین راستا، تا یکی دو هفته آینده، خانه جوان فامنین را افتتاح خواهیم کرد. من از همینجا از تمام جوانان توانمند که گروه دارند، دعوت میکنم با تشکیل سازمان مردمنهاد، پای کار بیایند. ما نیز با افتخار در کنارشان هستیم و از برنامههای عملیاتی آنها حمایت مالی خواهیم کرد تا انرژیشان در مسیر درست و سازنده جریان یابد.