سپهرغرب، گروه - زهره پوروهابی : در تقویم رسمی کشور، روز ارتش جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک مناسبت تشریفاتی نیست، این روز نقطه‌ای برای بازخوانی یکی از بنیادی‌ترین ستون‌های ثبات، امنیت و اقتدار ملی است. نهادی که در بزنگاه‌های تاریخی از آزمون بقا تا مرحله تثبیت و سپس در مسیر تعالی و پیشرفت، همواره نقشی تعیین‌کننده ایفا کرده است.

ارتش جمهوری اسلامی ایران در نخستین سال‌های پس از پیروزی انقلاب، با چالش‌هایی چندلایه مواجه بود؛ از تردیدها نسبت به کارآمدی‌اش گرفته تا تلاش‌های سازمان‌یافته برای تضعیف آن. اما آغاز جنگ تحمیلی، به‌مثابه یک آزمون تاریخی، فرصت بازتعریف هویت ارتش را فراهم کرد. ارتش در کنار سایر نیروهای مسلح نه‌تنها از مرزهای جغرافیایی کشور دفاع، بلکه از ایران به‌عنوان یک موجودیت تاریخی–تمدنی، پاسداری کرد.

در هشت سال دفاع مقدس، ارتش با ارائه الگویی از ترکیب دانش نظامی کلاسیک و ایمان انقلابی توانست کارنامه‌ای برجسته از خود به‌جا بگذارد. از عملیات‌های پیچیده زرهی و هوایی گرفته تا مدیریت صحنه‌های نبرد در شرایط نابرابر، ارتش نشان داد که می‌تواند در سخت‌ترین شرایط نقش‌آفرینی مؤثر داشته باشد. نام‌هایی چون شهید سپهبد علی صیاد شیرازی، در همین بستر معنا پیدا می‌کنند؛ فرماندهی که نه‌فقط یک استراتژیست نظامی، بلکه نماد پیوند عقلانیت نظامی با معنویت جهادی بود.

اما اهمیت ارتش تنها به گذشته پُرافتخار آن محدود نمی‌شود. آنچه امروز ارتش جمهوری اسلامی ایران را به «ستون امنیت و عزت کشور» تبدیل کرده، توانایی این نهاد در بازتولید خود در شرایط متغیر محیطی است. در جهان معاصر، مفهوم جنگ دچار تحول شده است؛ جنگ‌ها دیگر صرفاً در میدان‌های کلاسیک رخ نمی‌دهند، بلکه در عرصه‌های سایبری، شناختی، اقتصادی و رسانه‌ای نیز جریان دارند. ارتش ایران در این میان، با توسعه ظرفیت‌های خود در حوزه‌های نوین، تلاش کرده است از یک نیروی صرفاً کلاسیک، به یک بازیگر چندبُعدی تبدیل شود.

پیشرفت‌های چشمگیر در حوزه‌های پهپادی، پدافند هوایی، جنگ الکترونیک و توانمندی‌های دریایی نشان‌دهنده همین تغییر رویکرد است؛ ارتش امروز نه‌تنها حافظ مرزها بلکه یکی از مؤلفه‌های بازدارندگی فعال کشور به‌شمار می‌رود. این بازدارندگی صرفاً مبتنی بر نمایش قدرت نیست، بلکه بر پایه ترکیبی از توان عملیاتی، دانش بومی و اراده سیاسی شکل گرفته است.

در این میان نباید از نقش ارتش در بحران‌های غیر نظامی نیز غافل شد. از حضور در حوادث طبیعی مانند سیل و زلزله گرفته تا مشارکت در مدیریت بحران‌های ملی، ارتش نشان داده است که فراتر از یک نیروی رزمی یک نهاد اجتماعی-ملی است که در لحظات سخت در کنار مردم می‌ایستد. این پیوند میان ارتش و جامعه یکی از سرمایه‌های راهبردی کشور محسوب می‌شود که در بسیاری از کشورها به‌سادگی به‌دست نمی‌آید.

در سال‌های اخیر و به‌ویژه در مواجهه با تنش‌های جدید و آنچه از آن به‌عنوان جنگ تحمیلی سوم یاد می‌شود، ارتش بار دیگر در خط مقدم دفاع از کشور قرار گرفت. جنگی که اگرچه در مقیاس زمانی کوتاه‌تر بود، اما ازنظر پیچیدگی و چندلایگی، ابعادی متفاوت داشت. در این میدان نیز ارتش نشان داد که توانایی تطبیق با شرایط جدید را دارد و می‌تواند در برابر تهدیدهای ترکیبی، عملکردی مؤثر از خود به نمایش بگذارد.

در این مسیر، نام شهیدان بار دیگر به‌عنوان ستون‌های معنوی این نهاد برجسته می‌شود. یاد و نام شهید سپهبد علی صیاد شیرازی، همچنان الهام‌بخش نسل‌های جدید فرماندهان و نیروهای ارتش است؛ شخصیتی که در اوج اقتدار نظامی، تواضع و اخلاص را سرلوحه خود قرار داد. همچنین، شهادت سرلشگر عبدالرحیم موسوی در تحولات اخیر یادآور این حقیقت است که مسیر دفاع از کشور همچنان مسیری زنده و جاری است و امنیت امروز، حاصل فداکاری‌هایی است که در همین زمانه رقم می‌خورد.

اگر بخواهیم به‌صورت راهبردی به جایگاه ارتش نگاه کنیم، باید آن را در چارچوب «معماری امنیت ملی» تحلیل کرد. در این معماری ارتش نه‌تنها یک ابزار نظامی، بلکه یک نهاد تولیدکننده «ثبات» و «اطمینان» است. وجود یک ارتش کارآمد پیام روشنی برای دوستان و دشمنان دارد و آن اینکه ایران کشوری است که می‌تواند از خود دفاع کند و در برابر تهدیدها منفعل نخواهد بود.

در عین حال ارتش جمهوری اسلامی ایران با حفظ رویکرد دفاعی و پرهیز از ماجراجویی، نشان داده است که به اصول راهبردی خود پایبند است. این ویژگی در کنار توانمندی‌های فنی و عملیاتی، موجب شده است که ارتش به‌عنوان یکی از عناصر قابل اتکای سیاست خارجی کشور نیز مطرح شود؛ عنصری که در عین قدرت، از عقلانیت راهبردی برخوردار است.

روز ارتش، فرصتی است برای قدردانی از این نهاد و مردانی که در آن خدمت می‌کنند اما فراتر از آن فرصتی است برای بازاندیشی در این حقیقت که امنیت و عزت ملی مفاهیمی انتزاعی نیستند، بلکه بر شانه‌های انسان‌هایی واقعی استوارند که با جان و دل از این سرزمین دفاع می‌کنند.

به عبارت دیگر، ارتش جمهوری اسلامی ایران را باید نه‌فقط در قامت یک نیروی نظامی، بلکه به‌عنوان یکی از ارکان هویت معاصر ایران فهم کرد؛ نهادی که در گذشته، حال و آینده این کشور، نقشی تعیین‌کننده داشته و خواهد داشت.

زهره پوروهابی