درباره اختلافاتی که در بین مراتب وجودی و روحیات انسان‌ها وجود دارد در قرآن آمده است که انسان‌ها همه با هم مساوی نیستند و هم در کمالات تکوینی و هم در بهره‌مندی از نعم مادی با هم اختلاف دارند.
چگونگی و میزان تأثیر دین در هر جامعه‌ای از یکسو به تعریف و نقش دین در زندگی افراد و از سوی دیگر به شرایط اجتماعی-فرهنگی آن جامعه بستگی دارد.جوانان سرمایه‌های عظیم یک جامعه و آینده‌سازان نظام و افتخارآفرین مردم‌اند جامعه‌شناسان معتقدند جامعه‌ای سالم است که جوانانی سالم داشته باشد. یکی از راه‌های مهم تربیت سالم آشنایی جوانان با آموزه‌های دینی و بایدها و نبایدهاست. بایدها و نبایدهای دین به مثابه نسخه دکتر است که انسان را از بیماری‌ها نجات می‌دهد و نتیجه آن ایجاد جامعه‌ای قانون مند متمدن و سالم است. از این رو بایسته است همه مردم به‌ویژه جوانان با دین بیشتر آشنا شوند زندگی بدون ایمان و دین رنج‌آور است.
به‌طور کلی جوانان ذهن خلاق و جستجوگری دارند و همواره به‌دنبال کشف حقیقت و حل مسائل و پاسخگویی به شبهات خویش‌اند. جوان با ده‌ها سوال ازجمله اینکه من کیستم و از کجا آمده‌ام و به کجا می‌روم رو به رو است که برای این پرسش‌ها باید جواب قانع‌کننده‌ای ارائه داد. این شبهات به تعبیر آیت‌الله شهید مطهری گذرگاه خوبی هستند اما عدم پاسخگویی به آن‌ها یا در نظر نگرفتن روحیه جوانان در هنگام پاسخگویی موجب تزلزل در باورهای دینی آنان می‌گردد و پایه‌های تربیت دینی را سست می‌گرداند.
خدای متعال به نسل امروز عنایت فرموده و آن این است که قوای فکری و عقلانی جوانان امروز ما نسبت به نسل‌های پیش خیلی زودتر به کار می‌افتد، به‌طوری که علاقه‌مندند مسائل را به‌صورت ریشه‌ای و همراه با استدلال درک کنند و تنها به تبعیت از دیگران اکتفا نکنند و این نعمتی خدایی است که زودتر انسان‌ها را در معرض تکامل قرار می‌دهد.
خداوند در قرآن برای افعال خود اهدافی را بیان می‌کند به‌خصوص درباره خلقت انسان آیات متعددی وجود دارد که با آهنگ‌های مختلف، هدف خلقت انسان و چرایی کیفیت خلقت عالم به شکل موجود را بیان می‌کنند. خداوند خود توضیح می‌دهد که من چرا عالم را خلق کردم، چرا شما را خلق کردم، چرا عالم را به گونه‌ای خلق کردم که برای شما جاذبه داشته باشد، چرا شما را به گونه‌ای خلق کردم که در شما اختلافات طبیعی وجود داشته باشد و … پاسخ همه این چراها در قرآن بیان شده و ما می‌توانیم همه این پاسخ‌ها را در پرتو همان برهان عقلی تبیین کنیم. البته لزومی ندارد ما بحث‌های عقلانی و فلسفی را این‌جا مطرح کنیم؛ بلکه از خود آیات قرآن کریم بهره می‌گیریم.
شاید یکی از کلی‌ترین آیاتی که درباره هدف آفرینش سخن گفته است آیه دوم از سوره ملک باشد: الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَیَاةَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا. آنچه که به انسان نسبت داده می‌شود، حیات وی و مرحله قبل و مرحله بعد از آن است (وَکُنتُمْ أَمْوَاتاً فَأَحْیَاکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یُحْییکُم) این موت و حیات، مجموعاً هویت انسان را تشکیل می‌دهند و خداوند هدف از آن را امتحان بیان می‌فرمایند.
در آیات دیگری اشاره فرموده که اصلاً آن‌چه در عالم و به خصوص در روی زمین هست برای هدفی آفریده شده که در راستای هدف آفرینش شماست: «إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَی الْأَرْضِ زِینَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَیُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا؛ ما آن‌چه روی زمین هست را دارای جاذبه‌ای قرار دادیم تا مقدمه و زمینه آزمایش شما باشد.» درباره اختلافاتی که در بین انسان‌ها وجود دارد نیز مشابه همین بیانات آمده است: وَرَفَعَ بَعْضَکُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِّیَبْلُوَکُمْ فِی مَا آتَاکُم ْ؛ انسان‌ها همه با هم مساوی نیستند و هم در کمالات تکوینی و هم در بهره‌مندی از نعم مادی با هم اختلاف دارند.
قرآن این اختلاف را وسیله آزمایش معرفی می‌کند. این یک دسته از آیات است که هدف آفرینش انسان بلکه آفرینش جهان را در ارتباط با آزمایش انسان می‌داند. در بعضی آیات دیگر هدف خلقت را رساندن رحمت می‌داند: وَلاَ یَزَالُونَ مُخْتَلِفِینَ *إِلاَّ مَن رَّحِمَ رَبُّکَ وَلِذَلِکَ خَلَقَهُم ْ؛ به حسب تفسیری که از آیه استظهار می‌شود که با دو روایت هم این تفسیر تأیید می‌شود، لذلک یعنی لاجل ذلک الرحمة؛ یعنی اصلاً شما را به خاطر همین رحمت آفرید. و بالاخره در آیه دیگری صریحاً مطلبی را می‌گوید که بیش از همه احتیاج به تفسیر و توضیح دارد و آن این است که می‌فرماید: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ؛ همه جنیان و انسیان را نیافریدم مگر برای این‌که مرا عبادت کنند.» در این آیه هدف از خلقت همه جن و انس عبادت خدا معرفی شده است.