سپهرغرب، گروه جامعه- شهره کرمی: مدیر حوزه سفیران همدان با تبیین جایگاه تاریخی و شخصیتی حضرت معصومه (س) این بانوی بزرگوار را نه صرفاً یک چهره خانوادگی در خاندان امامت بلکه کنشگری اثرگذار در مسیر ترویج ولایت دانست.

درباره حضرت معصومه (س) روایت‌های بسیاری نقل شده است؛ از کرامت‌هایی که در طول قرن‌ها سینه‌به‌سینه رسیده تا نقشی که ایشان در رشد علمی و معنوی قم داشته‌اند.

بخش بزرگی از این احترام عمومی، از تجربه‌هایی برمی‌آید که مردم از زیارت این بانو نقل می‌کنند؛ از کسانی که در لحظه‌های سخت زندگی، گره‌ای به نام ایشان گشوده دیده‌اند، تا آنان که در سکوت حرم، آرامشی متفاوت را احساس کرده‌اند. در کنار این خاطره‌های نسل‌به‌نسل، تاریخ نیز گواهی می‌دهد که حضور حضرت معصومه(س) در قم، به رشد علمی و دینی این شهر شتاب بخشیده و زمینه‌ساز ظهور بزرگان بسیاری شده است.

با توجه به ولادت با سعادت حضرت معصومه (س) که در تقویم ما روز دختر نام گرفته، در خصوص مقام و منزلت این بانوی بزرگ با مدیر حوزه سفیران همدان گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

حجت‌الاسلام والمسلمین علی رسولی در پاسخ به پرسشی درباره جایگاه حضرت فاطمه معصومه (س) در تاریخ تشیع، با تأکید بر برجستگی شخصیت ایشان گفت: حضرت معصومه (س) بانویی معمولی یا عادی نبوده‌اند. افزون بر اینکه دختر امام و خواهر معصوم هستند، خود نیز شخصیتی پاک، خودساخته و دارای مقامی نزدیک به عصمت داشته‌اند؛ به‌گونه‌ای که علما از ایشان با تعبیر «نزدیک به معصوم» و «در حدّ معصوم» یاد کرده‌اند.

او با اشاره به نقش تاریخی این بانوی بزرگوار افزود: زندگی شخصی حضرت معصومه (س) زندگی‌ای نمونه و ایده‌آل بود، اما آنچه جایگاه اجتماعی و تاریخی ایشان را برجسته می‌کند، ورودشان به عرصه‌هایی است که مسیر امامت را پیش برد و تقویت کرد.

مدیر حوزه سفیران همدان ادامه داد: از جمله اقدامات مهم حضرت، حرکت به‌سوی محل اقامت امام رضا(ع) و تبیین شئون و جایگاه امامت بود. ایشان فقط یک زن در چارچوب خانواده نبودند، بلکه فراتر از آن، نقشی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مهم ایفا کردند. الگویی ارزشمند برای جامعه شیعه و به‌ویژه بانوان.

حجت‌الاسلام رسولی سپس درباره ویژگی‌های شخصیتی و رفتار اجتماعی حضرت معصومه (س) توضیح داد: ایشان زندگی در مدینه را رها کرده و با وجود سختی شرایط آن زمان، از گرمای مدینه تا نبود امکانات سفر، هجرت به ایران را برگزیدند.

وی خاطرنشان کرد: در دوره‌ای که مسیرهای معمول سفر به سوی مکه؛ مدینه یا بغداد بود، حرکت به سمت ایران اقدامی متفاوت و بی‌سابقه به‌شمار می‌رفت. این انتخاب نشان می‌دهد که اقدام حضرت معصومه (س) صرفاً دیدار برادر نبوده، بلکه با توجه به رفتار و سخنان ایشان، حرکتی جریان‌ساز در مسیر تبلیغ امامت و معرفی جایگاه امام رضا (ع) محسوب می‌شود.

وی درباره علت اختصاص زیارتنامه ویژه برای حضرت معصومه (س) نیز گفت: در زیارتنامه این بانوی بزرگوار، نام‌هایی به‌کار رفته که گویا شما انبیا، اولیا و حتی حضرت فاطمه زهرا (س) را زیارت می‌کنید؛ این نشان‌دهنده جایگاه خاص و استثنایی ایشان در میان اولیا و خاندان اهل‌بیت (ع) است.

مدیر حوزه سفیران همدان در ادامه درباره القابی همچون «معصومه» و «کریمه اهل‌بیت» افزود: این القاب کاملاً متناسب با ویژگی‌های شخصیتی حضرت معصومه (س) است. اهل‌بیت، همیشه اسامی و القاب را هدفمند انتخاب می‌کردند؛ هم برای بیان شأن واقعی صاحب نام و هم اینکه مسیر و آینده فرزند را ترسیم می‌کند.

حجت‌الاسلام رسولی در ادامه توضیح داد: وقتی پدر بزرگوارشان یا ائمه (ع) چنین القابی را بر ایشان نهاده‌اند، به این معناست که در وجود ایشان ویژگی‌هایی دیده‌اند که با این صفات هماهنگ است؛ پاکی، طهارت، مقامی نزدیک به عصمت و کرامت ویژه‌ای که متمایز از دیگران است.

وی، در ادامه تبیین ابعاد هجرت حضرت معصومه (س) به ایران، این حرکت را فراتر از یک سفر شخصی توصیف کرد و گفت: سفر ایشان یک حرکت جمعی با همراهی خاندان حضرت (ع) بود. ایشان به‌عنوان یک «محدثه» که مستقیماً از محضر امامان معصوم کسب فیض کرده بود، در طول مسیر به تبیین جایگاه ولایت می‌پرداختند و حدیث نقل می‌کردند که این امر اشتیاق و پرسش‌های فراوانی را در میان مردم ایجاد می‌کرد.

*نقش جغرافیای هجرت در گسترش تشیع

مدیر حوزه سفیران همدان افزود: وی با تحلیل مسیرهای هجرت سادات همچون شاه‌چراغ (ع) به ایران تصریح کرد: دو مسیر اصلی حرکت به سمت مشهد، یعنی مسیر جنوبی (اهواز و شیراز) و مسیر غربی (عراق، کرمانشاه، همدان، ساوه و قم به سمت مشهد)، دقیقاً همان مناطقی هستند که زودتر از سایر نقاط ایران به تشیع گرایش یافتند.

حجت‌الاسلام رسولی اظهار کرد: این تحول مذهبی مدیون رفت‌وآمد خاندان امام موسی کاظم (ع) و شخصیت‌هایی چون حضرت معصومه (س) و حضرت شاهچراغ (ع) بود که به بهانه زیارت یا پیوستن به امام رضا(ع)، به تبلیغ عملی دین پرداختند.

*جریان‌سازی سیاسی و شهادت در مسیر ولایت

وی به ابعاد سیاسی این هجرت نیز اشاره کرد و گفت: حاکمیت وقت از تجمع سادات در طوس هراسان بود؛ بنابراین در مسیر این حرکت‌ها کارشکنی می‌کرد که منجر به مسمومیت و شهادت این بزرگواران شد. حضرت معصومه (س) نیز از این قاعده مستثنی نبودند و در مسیر این مجاهدت به شهادت رسیدند.

مدیر حوزه سفیران همدان با بیان اینکه این حرکت جریان‌سازی کرد، افزود: ایشان با این حرکت، ولایتمداری را به نمایش گذاشتند؛ چنانکه می‌توان حرکت ایشان را «زینب‌گونه» توصیف کرد، با این تفاوت که حضرت زینب (س) بعد از شهادت امام زمان خویش جریان‌سازی کرد، اما حضرت معصومه (س) پیش از شهادت برادر، تابلوی تمام‌عیار تبلیغ امامت ایشان شد.

*برکات حضور در قم و تداوم نهضت توسط بانوان سادات

حجت‌الاسلام رسولی درباره جایگاه قم یادآور شد: اگرچه قم پیش از ایشان هم محل تجمع شیعیان بود، اما حضور حضرت معصومه (س) به این شهر برکت مضاعف بخشید. پس از ایشان، بسیاری از بانوان سادات در کنار مزار ایشان سکنی گزیده و به ترویج فرهنگ اهل‌بیت پرداختند. وجود چندین بانوی بزرگوار از خاندان عصمت در مقبره ایشان، گویای این است که قم به پایگاه اصلی تبلیغی برای زنان سادات تبدیل شده بود.

*زیارت‌نامه؛ سندی بر عظمت وجودی

وی گفت: بهترین منبع برای شناخت حضرت معصومه (س) زیارت‌نامه ایشان است. هرچند حضرت معصومه (س) امام معصوم نیستند، اما زیارت‌نامه‌ ایشان به توصیه امام معصوم (ع) نوشته شده است. در میان امامزادگان ایران، این ویژگی منحصر‌به‌فرد است که امام معصوم دستور زیارت با چنین مضمون عمیقی داده باشد. در این زیارت‌نامه، انسان احساس می‌کند همه پیامبران و معصومان را زیارت می‌کند که نشانه‌ بزرگی مقام و پیوند عمیق حضرت معصومه (س) با سلسله نبوت و امامت است.

مدیر حوزه سفیران همدان، در پاسخ به پرسشی درباره درس‌های سبک زندگی و سیره حضرت فاطمه معصومه (س) برای جامعه امروز، به‌ویژه جوانان و بانوان، اظهار کرد: سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی در دهه‌های اخیر با آسیب‌هایی مواجه شده و گویی در بسیاری از بخش‌ها رها شده؛ سبک زندگی فقط مجموعه‌ای از رفتارها نیست، بلکه فرهنگ، اخلاق، آداب و اعتقادات را در دل خود دارد. بخشی از این آسیب‌ها ناشی از برنامه‌ریزی‌های عمدی برخی گروه‌ها در داخل و خارج بوده و بخشی نیز سهوی است.

*حضرت معصومه(س)؛ الگوی رشد علمی بانوان از دوران کودکی

حجت‌الاسلام رسولی با تأکید بر اینکه توجه به شخصیت حضرت معصومه (س) می‌تواند در بازسازی این سبک زندگی نقش کلیدی داشته باشد، افزود: ایشان در 9 ‌سالگی به‌عنوان یک بانوی عالم شناخته می‌شدند. همسایگان و مردم برای پرسیدن احکام و مسائل اعتقادی به ایشان مراجعه می‌کردند. در حالی که امروز بسیاری از دختران در این سنین مشغول سرگرمی‌های کودکانه یا فضای مصرف‌گرایانه و فضای مجازی هستند، حضرت معصومه (س)، همچون حضرت زهرا (س) و حضرت زینب (س)، «عالمه غیر معلمه» بودند. این نشان می‌دهد که نوجوان امروز نیز می‌تواند در سن پایین مسیر علم‌آموزی جدی را آغاز کند.

*ولایت‌مداری؛ فراتر از رابطه خانوادگی

وی با اشاره به جایگاه ولایت در زندگی حضرت معصومه (س) گفت: نوع نگاه ایشان به امام رضا (ع) فراتر از یک رابطه خواهر و برادری است. اطاعت و ولایتمداری ایشان اصل بود، نه احساسات خانوادگی. امروز که نیمی از جمعیت کشور را زنان تشکیل می‌دهند، این نوع نگاه می‌تواند الگوی روشنی برای پیوند عاطفی و اعتقادی با رهبران دینی باشد. خوشبختانه امروزه در حضورهای شبانه شاهدیم که زنان بخش قابل توجهی از اجتماعات را تشکیل می‌دهند و حضور قابل توجهی دارند.

*زن؛ رسانه، مبلغ و کنشگر اجتماعی

مدیر حوزه سفیران همدان با تأکید بر نقش رسانه‌ای و تبلیغی زنان در تاریخ اسلام تصریح کرد: حضرت معصومه (س)، حضرت زینب (س)، ام‌کلثوم (س) و حضرت زهرا (س) نشان داده‌اند که زن می‌تواند مبلغ، مبارز و کنشگر فرهنگی باشد. توان احساسی و قدرت بیان زنان، ظرفیت بزرگی برای هدایت جامعه ایجاد می‌کند.

حجت‌الاسلام رسولی ادامه داد: دشمنان هم دقیقاً به همین دلیل تلاش می‌کنند نقش زن را در جامعه ایرانی تحریف کنند و از او چهره‌ای که ربطی به این مرزو بوم و گذشته این خاک ندارد، بسازند. اگر ما زنان را مثل حضرت معصومه (س) تبدیل به حاملان پیام دین، فرهنگ، هویت و وطن کنیم، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری اجتماعی را انجام داده‌ایم.

*توکل، پشتکار و مسئولیت‌پذیری؛ الگویی برای زنان امروز

وی با اشاره به شجاعت و پشتکار حضرت معصومه (س) اظهار کرد: ایشان با توکل کامل بر خدا، کاروانی سنگین را از مدینه تا ایران هدایت کردند. در دوره‌ای که فضا کاملاً ضد اهل‌بیت و دین بود و مسیرها امن نبود، یک بانوی جوان چنین راهی را پیمود. همین توکل و مسئولیت‌پذیری سبب شد که خداوند وجود ایشان را به «نگین مرکزی ایران» یعنی شهر قم تبدیل کند؛ شهری که امروز یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های فرهنگی و دینی جهان اسلام است.

*حضرت معصومه(س)؛ الگویی ماندگار برای زن مسلمان در عرصه علم و مسئولیت اجتماعی

حضور حضرت فاطمه معصومه (س) در تاریخ تشیع تنها یک رخداد تاریخی یا زیارتی نیست، بلکه نقطه‌ای الهام‌بخش در شکل‌گیری هویت فرهنگی و اجتماعی جامعه شیعه به‌شمار می‌رود. شخصیت این بانوی بزرگوار نشان می‌دهد که زن در منظومه فکری اسلام نه‌تنها نقش خانوادگی دارد، بلکه می‌تواند در عرصه‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی نیز نقشی تعیین‌کننده ایفا کند.

هجرت حضرت معصومه (س) از مدینه به ایران، نمونه‌ای روشن از مسئولیت‌پذیری دینی و اجتماعی است. این حرکت که در فضایی دشوار و ناامن صورت گرفت، در حقیقت تلاشی برای تبیین جایگاه امامت و حمایت از جریان ولایت بود. همین اقدام، نام و یاد ایشان را به‌عنوان یکی از چهره‌های اثرگذار در گسترش فرهنگ اهل‌بیت (ع) در ایران ماندگار کرد.

امروز نیز بازخوانی سیره حضرت معصومه (س) می‌تواند پاسخگوی بسیاری از نیازهای فرهنگی جامعه باشد. توجه به علم‌آموزی در سنین پایین، پایبندی به ارزش‌های دینی، حضور مسئولانه در جامعه و ایفای نقش فرهنگی، از مهم‌ترین درس‌هایی است که از زندگی ایشان می‌توان آموخت.

در حقیقت، حضرت معصومه (س) الگویی از زن مسلمان را به تصویر می‌کشند که در عین پاکی و معنویت، دارای بصیرت اجتماعی، قدرت تأثیرگذاری فرهنگی و روحیه مسئولیت‌پذیری است؛ الگویی که می‌تواند برای نسل امروز، به‌ویژه دختران و زنان مسلمان، الهام‌بخش مسیر رشد فردی و اجتماعی باشد.

شهره کرمی