مدیرکل امور عشایر استان همدان از بازسازی 120 کیلومتر راه عشایری با اعتبار پنج میلیارد و 800 میلیون تومان خبر داد و گفت: این مهم طی سال جاری نیز جزء اولویت‌های تعریف‌شده، قرار دارد.
استان همدان به سبب وجود اقلیم و منطقه جغرافیایی کوهستانی و سرد، دارای ایلات و عشایر کوچ‌رویی است که ییلاق و قشلاق، زمان‌های کوچ، شیوه زندگی اجتماعی و شیوه معیشت آن‌ها، جلوه‌های زیبایی از زندگی اجتماعی را به‌وجود آورده‌اند و امروزه به یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های اجتماعی استان همدان تبدیل شده‌اند.
در بین این جامعه، دامداری به‌علت تنوع آب‌وهوایی و وجود مراتع، از رونق خاصی برخوردار است و درعین‌حال شیوه دامداری، سنتی بوده و همین امر می‌تواند در زمینه توسعه گردشگری و جذب توریست، مورد استفاده واقع شود؛ اما در مقابل همواره این قشر با مشکلات عدیده‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کنند، از تأمین نهاده، آب و برق گرفته تا از بین رفتن ایل‌راه و تعارض با روستاییان و منابع طبیعی که این مشکلات باعث شده‌اند از این ظرفیت، به‌درستی در مسیر توسعه، بهره نبریم. بر این اساس و با توجه به اهمیت موضوع، بر آن شدیم تا درخصوص مشکلات مطرح‌شده و درعین‌حال تلاش‌های صورت‌گرفته، گفت‌وگویی را با جعفر کاویانی‌دلشاد، مدیرکل امور عشایر استان همدان ترتیب دهیم که در ادامه می‌خوانید:
مدیرکل امور عشایر استان همدان با بیان اینکه کل عشایر استان همدان چهار هزار خانوار با 14 هزار نفر جمعیت و با چهار ایل و 24 طایفه هستند که حدود دو هزار و 600 خانوار آن نیمه‌کوچ و کوچ‌رو بوده و در زمستان به استان‌های خوزستان، لرستان، ایلام و کرمانشاه کوچ دارند، اظهار کرد: گرچه جامعه عشایر به‌لحاظ جمعیتی هشت دهم درصد جمعیت استان را تشکیل می‌دهند، اما درمجموع نزدیک به 500 هزار رأس دام سبک داشته و سالانه حدود 6 هزار تُن گوشت قرمز (یعنی 20 درصد گوشت قرمز استان) تولید می‌کنند که این میزان تولید، سهم قابل توجهی در تأمین پروتئین استان و کشور دارد.
جعفر کاویانی‌دلشاد اظهار کرد: ورود عشایر از 15 اردیبهشت‌ماه به استان همدان طبق روال هرسال آغاز شده و کاملاً مجاز و قانونی است.
وی اظهار کرد: با هماهنگی دستگاه‌های مرتبط و پیگیری برای احیای ایل‌راه‌ها، تلاش می‌شود کوچ عشایر این استان در زمان مناسب و براساس تقویم مصوب منابع‌ طبیعی، انجام شود تا تخریب مراتع به حداقل برسد و بهره‌وری از ظرفیت‌های قشلاقی و ییلاقی عشایر، افزایش یابد.
کاویانی‌دلشاد خاطرنشان کرد: به همین منظور جلسات کارشناسی با حضور دستگاه‌های مرتبط ازجمله منابع طبیعی، بخشداری‌ها و دهیاری‌ها، برگزار و مکاتباتی با استان‌های جنوبی ازجمله خوزستان برای جلوگیری از خروج زودهنگام عشایر، انجام شده است.
وی با بیان اینکه تاریخ استقرار عشایر در سامانه‌های عرفی عشایری سطح استان معمولاً متفاوت است، تصریح کرد: سامانه عرفی عشایری حیدره، سولان، ارزانفود و غیره، ازجمله سامانه‌هایی هستند که به‌علت برف و سرما، معمولاً استقرار عشایر در آن‌ها دیرتر انجام می‌شود.
مدیرکل امور عشایر استان همدان بیان کرد: همه‌ساله مناطق ییلاقی استان همدان میزبان عشایر از استان‌های خوزستان و ایلام از ایل ترکاشوند، یارمطاقلو، رحمتی و جمور است.
کاویانی‌دلشاد درخصوص برنامه‌های پیش روی این ارگان در راستای پایداری کوچ و ارتقای معیشت عشایری با اشاره به اینکه احیای ایل‌راه‌های سنتی در دستور کار سازمان قرار گرفته تا مسیرهای کوچ که در سال‌های اخیر به‌دلیل فعالیت‌های عمرانی، تغییر کاربری‌ها و فشارهای طبیعی از بین رفته‌اند بازسازی شوند، تشریح کرد: هرساله 90 هزار هکتار معادل 9.5 درصد از مراتع و عرصه‌های منابع طبیعی استان در اختیار عشایر قرار می‌گیرد.
وی با تأکید بر اینکه عشایر در سطح استان همدان دارای 72 سامانه عرفی برای استقرار هستند، اذعان کرد: در برخی مواقع شاهد این هستیم که هنگام آغاز فصل میان‌بند، فشارهایی از سوی مردم محلی و دهیاری‌ها برای ورود زودهنگام عشایر به مناطق ییلاقی، وارد می‌شود؛ درحالی‌ که رعایت دقیق زمان میان‌بند برای حفظ تعادل چرای دام و پایداری مراتع، حیاتی است.
مدیرکل امور عشایر استان همدان جمعیت دام عشایر برای ورود به سامانه‌های عرفی عشایر استان همدان را 500 هزار رأس دانست و خاطرنشان کرد: عشایر استان همدان سالیانه دارای 6 هزار تُن تولید گوشت قرمز هستند که با این میزان تولید، 20 درصد گوشت قرمز مورد نیاز جمعیت استان را تأمین ‌می‌کنند.
وی اظهار کرد: با توجه به شرایط اقلیمی استان، برودت هوا و بارش‌های بهاره، پوشش گیاهی مراتع به‌طور کامل رشد نکرده؛ بنابراین عشایر در مراتع میان‌بند و مسیر ایل‌راه یا اراضی آیش، مستقر می‌شوند.
کاویانی‌دلشاد با اشاره به اینکه عشایر تا زمان شروع گل‌دهی مراتع (یعنی تا اوایل خردادماه) به‌صورت دستی دام خود را تعلیف می‌کنند، عنوان کرد: عشایر پس از رشد کامل پوشش گیاهی، وارد سامانه عرفی می‌شوند.
مدیرکل امور عشایر استان همدان با بیان اینکه سال گذشته 265 میلیارد ریال تسهیلات کم‌بهره چهار درصدی به عشایر معرفی شده که در حوزه‌های دامپروری، صنایع دستی، گردشگری، زنبورداری و گیاهان دارویی بوده و سال 1403 نیز حدود 300 میلیارد ریال تسهیلات در این بخش معرفی شد، اذعان کرد: در حوزه تأمین نهاده و اقلام حمایتی، 18 هزار تُن نهاده دامی و یک‌هزار و 248 تُن آرد یارانه‌ای بین عشایر توزیع شده و همچنین 300 پنل خورشیدی با اعتبار 100 میلیارد ریال به‌صورت بلاعوض با پرداخت 10 درصدی، در اختیار خانوارهای عشایری قرار گرفت.
این مقام مسئول از بازسازی 120 کیلومتر راه عشایری با اعتبار پنج میلیارد و 800 میلیون تومان خبر داد و گفت: این مهم طی سال جاری نیز جزء اولویت‌های تعریف‌شده قراردارد.
وی ادامه داد: علاوه‌بر این، سال گذشته همچنین 50 هزار متر مکعب آب‌رسانی سیار به مناطق عشایری با اعتبار 60 میلیارد ریال انجام شده و چهار دستگاه کامیون آب‌رسان نیز درحال خریداری است.
مدیرکل امور عشایر استان همدان مهم‌ترین مشکل فعلی تولیدکنندگان عشایری را افزایش قیمت نهاده‌ها و کمبود سرمایه در گردش دانست و تصریح کرد: با توجه به رشد قیمت جو و سایر نهاده‌ها، تأمین نقدینگی برای خرید علوفه به یکی از دغدغه‌های اصلی عشایر تبدیل شده و درصورت حمایت بانکی و پرداخت به‌موقع تسهیلات، بخشی از فشار تولید کاهش خواهد یافت.
کاویانی‌دلشاد با اشاره به تأثیر خشک‌سالی بر مراتع استان، گفت: کاهش بارندگی موجب تضعیف پوشش گیاهی و افزایش وابستگی دامداران به نهاده‌ (جهت خرید) شده که این مسئله هزینه تولید را بالا برده است.
وی با تأکید بر نقش آموزش و فرهنگ‌سازی، ابراز کرد: با رعایت زمان‌بندی کوچ، مشکلات زیست‌محیطی کاهش می‌یابد، میزان آتش‌سوزی‌های مراتع کمتر می‌شود و حفاظت از منابع طبیعی، آب و خاک، تسهیل خواهد شد؛ عشایر به‌عنوان حافظان واقعی طبیعت، نقشی مهم در حفظ تنوع زیستی و پایداری اقتصادی روستاهای مرزی دارند.
مدیرکل امور عشایر استان همدان با بیان اینکه ایل‌راه‌های اصلی به‌دلیل احداث کارخانه‌ها، تعریض جاده‌ها و شخم زدن مزارع توسط روستاییان دیگر وجود خارجی ندارند و عشایر مجبور هستند از جاده‌های پُرتردد خودروها عبور کنند، عنوان کرد: تصادف هرساله جان ده‌ها رأس دام گران‌بهای آن‌ها را می‌گیرد و خسارت مالی سنگینی برجا می‌گذارد؛ حفظ این مسیرها نه یک درخواست، بلکه یک ضرورت برای جلوگیری از درگیری‌ها و تأمین امنیت این قشر زحمتکش است.
مع‌الوصف؛ با توجه به آنچه گفته شد، به نظر می‌رسد تلاش‌های صورت‌گرفته از سوی اداره کل امور عشایر استان همدان، ستودنی است، اما مسئله این بوده که این تلاش‌ها با وجود مشکلات اساسی در بحث تأمین نهاده‌های دامی و کمبود زیرساخت‌هایی همچون برق و آب، نتوانسته رضایت نسبی را در بین این جامعه فراهم آورد؛ بنابراین انتظار می‌رود روند خدمات‌دهی با جدیت و صرف اعتبارات بیشتر، از سوی نهادهای تصمیم‌گیرنده دنبال شود.

طاهره ترابی مهوش