در پی حملات اخیر رژیم منحوس و کودک‌کش صهیونیستی و آمریکای جنایت‌کار به کشور عزیزمان و با توجه به مورد حمله قرار گرفتن مناطق مسکونی در شهرهای مختلف، موضوع اهمیت آمادگی شهروندان در مواجهه با شرایط اضطراری مورد توجه قرار گرفته است. در چنین حوادثی، لحظات اولیه پس از اصابت یا تخریب ساختمان‌ها از حساس‌ترین زمان‌ها برای نجات جان مصدومان به‌شمار می‌رود؛ لحظاتی که در آن بسیاری از مردم با انگیزه کمک‌رسانی به محل حادثه می‌شتابند و تلاش می‌کنند افراد گرفتار را از زیر آوار بیرون بکشند.

با این حال کارشناسان امداد و نجات تأکید می‌کنند که عملیات نجات از زیر آوار از پیچیده‌ترین مراحل امدادرسانی است و هرگونه اقدام غیرتخصصی می‌تواند خطرات جدی برای مصدومان به همراه داشته باشد. جابه‌جایی ناگهانی اجسام سنگین، ایجاد لرزش در سازه‌های آسیب‌دیده یا بیرون کشیدن فرد گرفتار بدون رعایت اصول ایمنی، گاهی نه‌تنها روند امدادرسانی را مختل می‌کند بلکه ممکن است آسیب‌های جدی‌تری به مصدومان وارد کند.

تجربه حوادث مختلف نشان می‌دهد بسیاری از آسیب‌های ثانویه در صحنه‌های ریزش ساختمان و انفجار، در نتیجه اقدام‌های شتاب‌زده و بدون آموزش رخ می‌دهد. در مقابل، حضور نیروهای آموزش‌دیده و استفاده از تجهیزات تخصصی می‌تواند شانس زنده ماندن افراد گرفتار زیر آوار را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. به همین دلیل، آگاهی عمومی از اصول رفتار در چنین شرایطی و شناخت مرز میان «کمک مؤثر» و «مداخله خطرناک» اهمیت زیادی دارد.

در چنین شرایطی دانستن این نکته ضروری است که شهروندان چگونه می‌توانند بدون ایجاد خطر بیشتر، به روند امدادرسانی کمک کنند و چه اقداماتی باید تنها توسط نیروهای متخصص انجام شود.

برای بررسی مهم‌ترین نکات ایمنی در مواجهه با افراد گرفتار زیر آوار و تشریح خطاهای رایجی که ممکن است جان مصدومان را تهدید کند، در این باره با رئیس مرکز علمی‌کاربردی جمعیت هلال‌احمر استان همدان و از کارشناسان باتجربه در حوزه آموزش هلال‌احمر گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

محمدرضا اعتصام در تشریح اقدامات ضروری هنگام اصابت پرتابه‌ها به مناطق مسکونی گفت: وقتی نشانه‌های اصابت مانند صدای انفجار یا هشدار خطر شنیده می‌شود، اگر هنوز برخوردی صورت نگرفته باشد، مهم‌ترین و نخستین اقدام، پناه‌گیری فوری است. فرد باید در نزدیک‌ترین نقطه امن، در حالت زانوزده کنار یک دیوار مستحکم قرار بگیرد و با دست‌ها از سر و گردن خود محافظت کند.

او همچنین بر فاصله گرفتن از شیشه‌ها تأکید کرد و افزود: شیشه‌ها در اثر موج انفجار می‌توانند همانند ترکش عمل کرده و موجب جراحت شدید شوند؛ بنابراین باید حداقل فاصله ممکن از پنجره‌ها و سطوح شیشه‌ای حفظ شود.

وی درباره رفتار پس از اصابت نیز گفت: افراد نباید بلافاصله پس از حمله از جا بلند شوند یا محل را ترک کنند. لازم است تا پایان کامل حمله در همان محل پناه‌گیری باقی بمانند و تنها زمانی که کاملاً مطمئن شدند خطر رفع شده، با آرامش و طمأنینه از موقعیت خارج شوند.

*اقدامات ضروری پیش از رسیدن نیروهای امدادی؛ از قطع تأسیسات تا کنترل خون‌ریزی

رئیس مرکز علمی‌–کاربردی هلال‌احمر استان همدان، درباره اقداماتی که فردِ آزاد پس از اصابت باید انجام دهد توضیح داد: نخستین و مهم‌ترین کار قطع کامل تأسیسات است. فرد باید فوراً شیر اصلی آب، گاز و کنتور برق را ببندد تا از بروز آتش‌سوزی، انفجار یا تشدید خطر جلوگیری شود.

اعتصام در ادامه بر اهمیت هماهنگی‌های خانوادگی پیش از وقوع حادثه تأکید کرد و گفت: خانواده‌ها باید پیش از بحران یک محل قرار مشخص در بیرون از منزل تعیین کرده باشند؛ مثلاً ورودی کوچه یا مقابل مسجد. پس از حمله، اعضا در آن نقطه همدیگر را پیدا می‌کنند و از وضعیت هم مطلع می‌شوند.

وی هشدار داد: ورود بی‌محابا به محیط تخریب‌شده بسیار خطرناک است و گفت: کمک‌رسانی اولیه کار حساسی است و برای همه مناسب نیست. باید تا حد ممکن منتظر نیروهای امدادی ماند، اما اگر فرد آسیب‌دیده در محل حضور داشت، یک اقدام حیاتی وجود دارد؛ کنترل خون‌ریزی فعال.

رئیس مرکز علمی‌–کاربردی هلال‌احمر همدان درباره روش درست کنترل خون‌ریزی گفت: اگر فرد دچار خون‌ریزی فعال است، باید از پارچه استفاده شود؛ نه دستمال کاغذی و نه مواد سلولزی. حتی اگر پارچه کاملاً تمیز نباشد، باز هم قابل استفاده است. کافی است پارچه روی زخم گذاشته شود و تا رسیدن نیروهای امدادی، فشار مستقیم و یکنواخت روی آن حفظ شود.

اعتصام ادامه داد: اگر خون‌ریزی با فشار مستقیم و یکنواخت، کنترل نشد و وضعیت بسیار بحرانی بود، فرد حاضر در محل می‌تواند بالای محل خون‌ریزی را ببندد تا شدت خون‌ریزی کاهش یابد؛ البته تنها زمانی که تمام روش‌های استاندارد مثل فشار مستقیم و یکنواخت، امتحان شده اما مؤثر نبوده باشد.

وی تأکید کرد: این کار فقط برای کنترل موقت خون‌ریزی است و تا زمان رسیدن تیم‌های امدادی باید ادامه یابد.

*ثابت‌سازی عضو آسیب‌دیده؛ مهم‌ترین اقدام برای مصدومان دچار شکستگی

رئیس مرکز علمی‌–کاربردی هلال‌احمر همدان درباره برخورد درست با فرد دچار شکستگی گفت: اگر با مصدومی که احتمال شکستگی دارد روبه‌رو شدیم، بهترین کار این است که او را جابه‌جا نکنیم و در همان وضعیت اولیه به نیروهای امدادی تحویل دهیم. اگر تیم‌های امدادی در محل حضور دارند، رسیدگی باید کاملاً به آن‌ها سپرده شود.

اعتصام افزود: اما اگر نیروهای امدادی دیر برسند و لازم باشد مصدوم جابه‌جا شود، نخستین اقدام این است که عضو آسیب‌دیده کاملاً ثابت شود تا از حرکت کردن آن جلوگیری شود. حرکت عضو شکسته می‌تواند میزان آسیب را چند برابر کند.

وی درباره ابزارهای لازم برای ثابت‌سازی گفت: برای این کار می‌توان از هر وسیله در دسترس استفاده کرد؛ مانند یک تکه تخته، پلاستیک سخت، کتاب، مجله ضخیم یا مقوا. مهم این است که عضو آسیب‌دیده بین دو سطح ثابت قرار بگیرد و حرکت عضو به صفر برسد تا فرد تا زمان رسیدن نیروهای امدادی در وضعیت پایدار بماند.

*هشدار درباره نجات افراد زیر آوار؛ نجات‌دادن بدون تخصص می‌تواند مرگ‌بار باشد

رئیس مرکز علمی‌– کاربردی هلال‌احمر استان همدان با تأکید بر حساسیت بالای عملیات نجات افراد زیر آوار گفت: نجات‌دادن افراد گرفتار زیر آوار کاملاً کار تخصصی است و مردم نباید خودسرانه وارد عمل شوند. پیدا کردن محل دقیق فرد مفقودشده و نحوه برداشتن آوار، هر دو نیازمند تجربه و تجهیزات حرفه‌ای است.

اعتصام، یکی از مهم‌ترین خطرات در این شرایط را «سندرم له‌شدگی» عنوان کرد و توضیح داد: اگر یک جسم سنگین مدت طولانی روی قسمتی از بدن فرد بماند، برداشتن ناگهانی آن می‌تواند آسیب جدی به همراه داشته باشد. برای چنین مواردی، باید اقدامات اولیه‌ی مشخصی انجام شود که فقط نیروهای هلال‌احمر و اورژانس با آن آشنایی دارند؛ بنابراین، مردم هرگز نباید جسم سنگین را به یک‌باره از روی فرد بردارند.

وی خواستار پرهیز جدی مردم از مداخله شد و افزود: اگر امکان نجات اصولی وجود ندارد، بهتر است فرد زیر آوار بماند تا نیروهای متخصص برسند و او را به شکل صحیح خارج کنند.

*اگر خود فرد زیر آوار گیر افتاد چه کند؟

رئیس مرکز علمی‌– کاربردی هلال‌احمر استان همدان درخصوص این پرسش که اگر خود فرد زیر آوار گیر افتاد چه کند؟ توصیه کرد: بهترین کار این است که فرد از هرگونه حرکت اضافی خودداری کند. کاهش حرکت، مصرف اکسیژن را پایین می‌آورد و شانس زنده ماندن را افزایش می‌دهد.

اعتصام درباره نحوه‌ی علامت دادن توضیح داد: افراد می‌توانند با ضربه‌های منظم و ریتمیک، مثلاً سه ضربه کوتاه، سه ضربه بلند و دوباره سه ضربه کوتاه (مانند کد SOS)، به لوله‌های آب، گاز یا هر سطحی که به بیرون راه دارد (مثل دیوار یا پنجره) ضربه بزنند. این صدا به تیم‌های جست‌وجو کمک می‌کند تا محل فرد گرفتار را پیدا کنند.

*تأکید بر ایمنی صحنه حادثه؛ ورود مردم به منطقه داغ و گرم ممنوع است

وی به نکته‌ مهمی اشاره کرد و گفت: اغلب در حوادث نادیده گرفته می‌شود: «محل هر حادثه به سه بخش تقسیم می‌شود؛ منطقه‌ خطرناک (Hot Zone) که خودِ محل حادثه است و بسیار ناامن است؛ منطقه‌ نیمه‌خطرناک (Warm Zone) که اطراف محل حادثه است و تا حدی ناامن است و منطقه‌ امن (Cold Zone) که محیطی کنترل‌شده و ایمن است. مردم عادی فقط باید در منطقه‌ی امن حضور داشته باشند.

او تأکید کرد: ورود به منطقه خطرناک و نیمه‌خطرناک (داغ و گرم) مطلقاً ممنوع است. این بخش‌ها تنها برای نیروهای عملیاتی است، چون ایمنی در حوادث، بیش از زمان عادی، در اولویت قرار دارد.

*خطر ناپایداری صحنه؛ احتمال حمله دوم یا فعال‌شدن پرتابه‌ها

رئیس مرکز علمی‌– کاربردی هلال‌احمر استان همدان هشدار داد: در چنین شرایطی احتمال رخدادهای ثانویه همیشه وجود دارد؛ چه سقوط سازه‌های ناپایدار و چه فعال‌شدن پرتابه‌هایی که عمل نکرده‌اند. همین موضوع منطقه حادثه را بسیار خطرناک می‌کند.

اعتصام اضافه کرد: ازدحام مردم در صحنه حادثه علاوه بر اینکه جان خودشان را به خطر می‌اندازد، روند امدادرسانی را هم مختل می‌کند. اگر تجمع باشد، همکاران ما نمی‌توانند صدای مصدوم را از زیر آوار بشنوند و برای رسیدن به محل حادثه نیز با تأخیر مواجه می‌شوند.

*مردم فقط در نقاط تعیین‌شده مستقر شوند

وی توضیح داد: اگر افراد نگران بستگانشان هستند، باید فقط در نقطه‌ای که تیم‌های عملیاتی تعیین می‌کنند مستقر شوند؛ نه نزدیک محل حادثه و نه در مسیر امدادرسانی.

*توصیه ویژه؛ افراد آموزش‌ندیده فقط یک کار مجازند

این کارشناس باتجربه هلال‌احمر گفت: اگر کسی دوره کمک‌های اولیه نگذرانده، فقط مجاز است خون‌ریزی فعال را کنترل کند و دیگر هیچ اقدام دیگری نباید انجام دهد. توضیحات روش کنترل خون‌ریزی را هم که قبلاً ارائه کردیم. هر اقدام اضافه‌تری ممکن است آسیب را چند برابر کند.

اعتصام در پایان افزود: رعایت نکردن این نکات می‌تواند جان مردم و مصدومان را به خطر بیندازد؛ اما اگر مردم در منطقه امن بمانند و ازدحام ایجاد نکنند، سرعت امدادرسانی چند برابر می‌شود و شانس نجات مصدومان بسیار بالاتر خواهد رفت.

*ازدحام در صحنه حادثه؛ مانعی در مسیر نجات

در بسیاری از حوادث ازجمله حمله دشمن به مناطق مختلف در جنگ رمضان، نخستین واکنش طبیعی شهروندان حرکت به سمت محل حادثه و تلاش برای اطلاع از وضعیت مصدومان بود. کارشناسان امداد و نجات تأکید می‌کنند که تجمع مردم در اطراف محل حادثه، اگرچه از سر نگرانی و همدلی است، می‌تواند پیامدهای خطرناکی به همراه داشته باشد و حتی روند نجات مصدومان را مختل کند.

ازدحام در صحنه حادثه علاوه بر اینکه جان افراد حاضر را در معرض خطر قرار می‌دهد، شرایط عملیات جست‌وجو و امدادرسانی را نیز دشوارتر می‌کند. یکی از مهم‌ترین مراحل در عملیات نجات، شناسایی و شنیدن صدای افراد گرفتار زیر آوار است؛ موضوعی که در بسیاری از موارد تنها نشانه زنده بودن مصدومان محسوب می‌شود. در صورت وجود تجمع و سروصدای زیاد در اطراف محل حادثه، نیروهای امدادی ممکن است نتوانند صدای مصدومان را تشخیص دهند و همین مسئله می‌تواند روند پیدا کردن و نجات آن‌ها را با مشکل مواجه کند.

از سوی دیگر، حضور گسترده مردم در اطراف محل حادثه اغلب موجب ایجاد ترافیک و مسدود شدن مسیرهای دسترسی می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند رسیدن آمبولانس‌ها، تیم‌های جست‌وجو و نجات و سایر نیروهای عملیاتی را با تأخیر مواجه کند. در شرایطی که هر دقیقه برای نجات جان افراد اهمیت دارد، چنین تأخیری می‌تواند سرنوشت مصدومان را تغییر دهد.

بر همین اساس از شهروندان درخواست می‌شود در صورت وقوع حوادث، از تجمع در محل حادثه خودداری کرده و تنها در نقاطی که توسط تیم‌های عملیاتی تعیین می‌شود حضور داشته باشند. اگر افرادی نگران وضعیت بستگان خود هستند، بهتر است در همان نقاط مشخص‌شده مستقر شوند؛ نه نزدیک محل حادثه و نه در مسیر تردد نیروهای امدادی. رعایت این موضوع می‌تواند به تسریع عملیات امدادرسانی و افزایش شانس نجات مصدومان کمک کند.