سپهرغرب، گروه خبر: جاذبه‌های گردشگری کردستان که به کام هر مسافری خوش می‌آید، سال‌هاست مورد بی‌مهری حوزه تبلیغات و اطلاع‌رسانی در داخل و خارج کشور قرار گرفته؛ به‌طوری که پتانسیل‌های گردشگری این استان هنوز نتوانسته است آن‌گونه که باید وارد کوره صنعت توریسم شود تا بلکه بوی خامی را از خود بزداید.
بوی این خامی، مشام‌آزار بوده؛ چراکه کردستان با دارا بودن نزدیک به یک‌هزار جاذبه گردشگری ثبت‌شده در سطح ملی و بین‌المللی (براساس آمارهای میراث فرهنگی و گردشگری)، هنوز تنها میزبان بیش از 200 هزار مسافر و بازدیدکننده در طول سال از این اماکن است که درصورت معرفی صحیح ظرفیت‌ها و فراهم کردن زیرساخت‌های این بخش و جذب چندبرابری گردشگران داخلی و خارجی می‌توان به توسعه اقتصادی استان بیش‌ازپیش امیدوار بود.
ازجمله مهم‌ترین دلیل خام ماندن صنعت گردشگری در کردستان که در دنیای امروز به‌عنوان سومین صنعت پول‌ساز شناخته می‌شود، می‌توان به تأثیر جنگ‌افروزی‌های گروه‌های معاند در طول سالیان دراز برای ناامن جلوه دادن این منطقه، ناآگاهی، بی‌توجهی و کم‌کاری متولیان و مسئولان استانی طی دهه‌های گذشته و عدم آگاهی مردم از اهمیت این بخش در اقتصاد آن‌ها اشاره کرد؛ هرچند ماهی را هروقت از آب بگیری، تازه است.
اما امروز که کردستان جزء امن‌ترین مناطق کشور است، مسئولانش آگاه و دلسوز هستند و مردم نیز به اهمیت این قضیه پی برده‌اند، وقت حرکت از آن‌ها و از صنعت گردشگری برکت برای این استان فرا رسیده است.
      بانه، شهر مراکز تجاری
به کردستان سفر می‌کنیم؛ این سفر را از شمال غربی یعنی شهرستان مرزی بانه آغاز کردیم، شهری تجاری با پاساژهای معروفش که با فاصله 270 کیلومتری از سنندج، به‌عنوان یکی از مناطق مرزی ایران با منطقه اقلیم کردستان عراق نیز شناخته می‌شود.
این شهر در کنار داشتن جاذبه‌های گردشگری همچون پارک کوهستانی دوکانان، پیرمراد و مجاورت با کوه آربابا، روستاهای هدف گردشگری هفتاش، سبدلو، تفرجگاه سورن و دریاچه سد بانه و با داشتن بازارچه‌های مختلف لوازم خانگی، در همه فصول سال توانسته پذیرای گردشگران از سراسر ایران باشد.
      میعادگاه مادها
پس از آن اگر 48 کیلومتر به سمت سنندج حرکت کنید، میهمان میعادگاه مادها یا همان سقز باستانی می‌شوید که قلعه زیویه آن به‌عنوان میراثی ماندگار از دوران حکومت مادها برجای مانده تا سفر به این شهر هر مسافری را مجاب به بازگشت دوباره به آن کند.
قلعه باستانی زیویه محل کشف آثاری همچون عاج منقوش، گردنبند طلا و سر عقاب طلایی، در 55 کیلومتری جنوب شرقی سقز و بر روی تپه‌ای نسبتاً بلند بنا شده است؛ محلی که اگر امروز لب به سخن بگشاید، سرد و گرم روزگار چشیده این منطقه تاریخی را به همراه مقاومت مردمان کُرد برای شنونده و بازدیدکننده بازگو می‌کند.
سقز که از تاریخی‌ترین شهرهای کردستان است، در دل خود برخی آثار تاریخی دیگر را نیز به یادگار نگه داشته که می‌توان به بازار تاریخی آن اشاره کرد، هم‌اکنون نیز حیات در این بازار به‌واسطه فروش پارچه‌های رنگی و پولکی ادامه دارد و مسجد دومناره آن واقع در بافت تاریخی، نمادی بر نفوذ باور الهی در این شهر است.
رد پای صفوی‌ها نیز در این شهر به‌واسطه حمام حاج‌صالح به یادگار مانده و یکی از قدیمی‌ترین حمام‌های منطقه در بافت قدیمی سقز و در مجموعه بازار تاریخی شهر واقع شده و شامل بخش‌های مختلفی چون بینه، سربینه، گرم‌خانه، خزینه، خلوتی‌ها، تون انبار (مخزن سوخت حمام) و سیستم آب و فاضلاب است.
      غار کرفتو
اگر از شهر سقز به سمت دیواندره حرکت کنی و اگر در بلندی‌های زرینه خنکی هوا و طبیعت چشم‌نواز تو را برای چند لحظه مجاب به توقف در آن ‌کنند، این توقف بهانه‌ای می‌شود تا راهت را به سمت یک غار تاریخی و دست‌کندی کنی که همه آن را با نام غار کرفتو می‌شناسند.
سابقه تاریخی کرفتو که به اوخر هزاره پنجم و هزاره چهارم پیش از میلاد نیز می‌رسد، نمونه بارز از تلاش انسان برای غلبه بر طبیعت و ادامه حیات بوده که در دوره‌های مختلف تاریخی ازجمله اشکانی و ساسانی مورد استفاده قرار گرفته است.
می‌رسیم به دیواندره‌، شهری که در مرکزیت استان کردستان و در بین کوه‌های هواز واقع شده تا جایگاهی برای غارهای باش‌قشلاق و قالوجه در دل طبیعت دست‌نخورده روستاهای این شهرستان باشد.
وجود غارهای مختلف در دل کوه‌های این شهرستان، آن را به مأمنی برای غارنوردان تبدیل کرده و همه‌ساله گردشگران بسیاری برای طبیعت‌گردی و غارنوردی این شهر را به‌عنوان مقصد خود انتخاب می‌کنند.
      بیجار، قدمگاه تاریخ کردستان
اگر قصد سفر به شرق کردستان را دارید، باید پس از دیواندره به سمت بیجار که از تاریخ هفت‌هزارساله برخوردار بوده، حرکت کنید؛ شهرستانی که به‌واسطه قدمتش حدود 500 اثر تاریخی دارد و تاکنون 151 مورد آن در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
برخی بیجار را در ایام محرم به‌عنوان مقصد گردشگری خود انتخاب می‌کنند تا علاوه بر عزاداری در مراسم گلگیران آن نیز شرکت کنند و در سوگ شهادت امام حسین (ع) اشک ماتم بریزند.
در سایر ایام سال نیز در سفر به این شهر نباید بازار تاریخی آن که از قدیمی‌ترین بازارهای ایران است را فراموش کرد که یادگاری از دوره صفویان در کردستان است.
اگر به دنبال سوغاتی‌های شهر بگردی، نباید از ترشی هفت‌بیجار آن گذشت؛ اواخر مهرماه و اوایل آبان‌ماه هرسال که هوا رو به سرد شدن می‌رود، فروش سبزی‌ها و ملزومات تهیه ترشی در این بازار همواره جایی ویژه برای خود دارد.
بیجاری‌ها ترشی‌های خود را به صورت‌های مختلف ازجمله سنتی و اصیل هفت‌بیجار، گل‌کلم، کلم‌شور، ترشی‌موسیر، ترشی‌مخلوط، بادامجان‌سیاه و شکم‌پر، ترشی‌بندری، آلبالو، انگور، زغال‌اخته، فلفل‌ریز، درشت و لیته‌ای تهیه می‌کنند و در آن از انواع سبزی‌های همچون گل‌کلم ساده و زعفرانی، کرفس، سیر، هویج، سیب‌ترشی، فلفل دلمه‌ای رنگی، گوجه‌فرنگی، شوید، جعفری و موسیر استفاده می‌کنند.
منطقه حفاظت‌شده بیجار نیز از جاذبه‌های گردشگری ویژه افراد علاقه‌مند به محیط‌زیست بوده که در 15 کیلومتری شمال غرب شهر قرار دارد و از پوشش گیاهی متنوعی برخوردار است.
در این منطقه رودخانه‌ها و چشمه‌های بسیاری وجود دارد که ازجمله آن‌ها می‌توان به رودخانه قزل‌اوزن و قمچقا اشاره کرد و چشمه حاج‌زاغه‌سی، کله‌شیر، سیدشهاب و قره‌بلاغ از مهم‌ترین چشمه‌های آن محسوب می‌شوند که در فصل تابستان و پاییز برای حیات وحش این منطقه که شامل بیش از 30 گونه پستاندار، 140 گونه پرنده و 20 گونه خزنده است، اهمیت حیاتی دارند.
      قروه شهر آب‌های درمانی
مسافرانی که دنبال آب‌درمانی هستند، باید در شرقی‌ترین نقطه کردستان دنبال شهرستان قروه برای درمان دردهای خود بگردند و باید به چشمه باباگُرگُر این شهرستان که در جوار امام‌زاده‌ای به همین نام واقع شده است، سفر کنند؛ زیارتگاهی که منسوب به امام‌زاده سیدجلال‌الدین از نوادگان امام باقر (ع) است.
غار و صخره‌های تاریخی فرهاد تاش وینسار، حمام قصلان، منطقه حفاظت‌شده بدر و پریشان، دریاچه سراب کوثر، پل فرهادآباد و آبشار کانی شاه‌پسند از دیگر جاذبه‌های این شهر است.
      شهر خلاق موسیقی
علاقه‌مندان به موسیقی عرفانی نیز باید مسیر خود را به سنندج، پایتخت دف جهان و شهر خلاق موسیقی تغییر دهند و علاوه بر آن برای خرید صنایع دستی استان کردستان ازجمله تخته‌های بازی نرد و انواع محصولات نازک‌کاری، به خیابان شهدای این شهر بروند.
     خانه کرد سنندج
موزه تاریخی سنندج و خانه کرد نیز در خیابان امام خمینی (ره) این شهر واقع شده و هرکدام گویای بخشی از شناسنامه مردمان کرد است؛ به‌طوری که نقل آن‌ها از تاریخ و تمدن این قوم شروع شده و به فرهنگ اجتماعی آن‌ها ازجمله نحوه زندگی، کار و تلاش، پوشش و فرهنگ این مردمان ختم می‌شود.
کوه آبیدر سنبل ایستادگی و استقامت مردم این دیار در هر نقطه‌ای از شهر سنندج چشم هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند، سنبلی که اگر از سنندج گرفته شود، چیزی از آن باقی نمی‌ماند و میعادگاه و خاطره‌ساز تمامی مردمانی است که پا به سنندج گذاشته و در آن زندگی کرده‌اند.
به بالای آبیدر که بروی، ناگهان شهر هزارتپه زیر پایت قدم علم می‌کند و بسیاری از نقاط طبیعت سنندج در مقابل چشم‌هایت صف می‌کشند تا دیده شوند.
اما این شهر تنها به موسیقی عرفانی و آبیدرش زنده نیست، مستوره اردلان در سینه دارد که امروز شیوه معماری خاص عمارتش موجب شده این ساختمان به‌عنوان خسرو عمارت‌های کردستان شناخته شود و به دنبال شکوه ازدست‌داده‌اش باشد.
در سنندج هرکه به دنبال زیارت باشد، نمی‌تواند هاجره‌خاتون، خواهر امام هشتم شیعیان را فراموش کند و هنگام بازارگردی بدون دیدار با این امام‌زاده شهر را ترک کند.
بسیاری از مردم مذهبی کردستان روستای تاریخی نگل را نه به‌خاطر طبیعتش، بلکه به‌خاطر قرآن تاریخی این روستا می‌شناسند که سرگل بیش از هشت قرآن تاریخی در شهرستان‌های بانه، سروآباد و کامیاران است.
این روستا در 40 کیلومتری مسیر بین سنندج- مریوان واقع شده تا بهانه‌ای باشد که مسافران زریوارندیده از کردستان به خانه بازنگردد؛ حال زریوار کجاست؟
      دریاچه زریبار، سرزمین خودساخته لک‌لک‌ها
بزرگ‌ترین دریاچه آب شیرین خاورمیانه، محصور بین خانه‌ حاجی‌لک‌لک‌ها در شهرستان مرزی مریوان قرار دارد که طبیعت بکر و چشم‌انداز بی‌نظیر آن هر بیننده‌ای را مشتاق قایق‌سواری و خاطر‌ه‌سازی در این مکان می‌کند.
لک‌لک‌ها با اینکه تنها 15 سال از مهاجرتشان به روستاهای اطراف دریاچه زریبار می‌گذرد، اما آنجا را وطن خود کرده‌اند تا مریوان شهره مهربانی شود.
     تندیس کلاش در مریوان
مریوان علاوه بر زریبار، میراثی جهانی را در زیر پاهایش دارد که چند سالی از جهانی شدن آن می‌گذرد؛ پای‌افزار کلاش نماد گام برداشتن مردمان این دیار در مسیر‌های سخت و کوهستانی آن است.
      سرزمین هزارماسوله
می‌خواهم شما را دعوت کنم به سرزمین هزارماسوله کردستان، همان ‌جایی که سنگ‌ها بدون هیچ ملات و سیمانی با ذوق و هنر معماران کرد بر روی هم چیده شده‌اند تا سقف خانه‌های مردمان کرد ساکن در هورامان تاریخی و فرهنگی همانند مهرشان استوار بماند.
هوارمان همان منطقه دست‌نخورده‌ای که صفای مردمان روستاهایش انارش را ملس‌تر از انار سایر مناطق کشور کرده و بلوطش نماد زاگرس‌نشینانی شده است که همواره مرزداران کهن دیار ایران هستند.
هرچه از طبیعت بکر و معماری بی‌نظیر و فرهنگ متفاوت کوه‌های سربه‌فلک‌کشیده این منطقه گفته شود، به مانند دیدار خود گردشگران از این منطقه نیست.
هورامان خود به‌تنهایی می‌تواند با پتانسیل‌هایش صنعت گردشگری کردستان را به تکاپو بیندازد، به شرطی که در سبد مقاصد گردشگری جهانیان قرار بگیرد که ثبت جهانی این منطقه هم‌اکنون از سوی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری درحال پیگیری است.
این منطقه دارای 87 روستا در سه شهرستان سروآباد، سنندج و کامیاران است و تاکنون 23 روستای آن به بهانه ثبت جهانی هورامان در فهرست آثار ملی قرار گرفته که مشهورترین این روستاها پالنگان در مسیر سروآباد به کامیاران است.
      سرزمین جشن‌های باستانی نوروز
پالنگان روستای دوتکه‌شده‌ای بوده که رود خروشان سیروان رگ حیات این روستا را شکل داده است تا حیات مردمان آن با خروش زندگی جریان داشته باشد.
جشن نوروز و ماهی‌ها را در پالنگان نباید از دست داد، چراکه در ایام نوروز برگزاری این جشن معرف فرهنگ مردمان کرد است و گردشگران را با خاطره‌ای سبز به سمت بهار بدرقه می‌کند.
چون آب سیروان حیات ماهیان این دیار را تأمین می‌کند و بزرگ‌ترین مجتمع ماهی استان کردستان را در خود جای داده، این منطقه را تبدیل به یکی از نقاط روستاگردی کردستان کرده است.
کتیبه باستانی تنگی وی، مقبره حضرت عکاشه از صحابه پیامبر (ص) و درختان کهنسال گردوی توقه گویز روستای کوره دره سفلی از دیگر جاذبه‌های تاریخی کامیاران برای جذب گردشگر در این منطقه است که همه‌ساله آنان را فرا می‌خواند.
اما اگر به دنبال تهیه سوغات از فرهنگ اجتماعی مردم دیار کردستان هستی، نباید بازار پارچه‌فروشان کامیاران را فراموش کنی؛ چراکه می‌توانی پارچه‌هایی را در آن تهیه کنی که ویترینی از فرهنگ لباس سورانی، اردلانی، کرمانجی و هورامی است.
کردستان‌گردی که تمام می‌شود، این فکر که چرا این استان هنوز جزء مناطق پُرخطر گردشگری محسوب می‌شود، همه ذهنم را احاطه می‌کند و می‌گویم دلیل این اتفاق حتماً نشأت‌گرفته از آن بوده که فرهنگ مردم کرد ناشناخته مانده است.
      توسعه گردشگری کردستان در گرو ثبت جهانی هورامان
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کردستان گفت: کردستان امروز به‌عنوان یکی از امن‌ترین مناطق کشور پذیرای گردشگران بسیاری از نقاط مختلف کشور و دنیا است.
سیدمحسن علوی با اشاره به اینکه استان دارای یک‌هزار و 524 اثر تاریخی ثبت ملی شده است، افزود: تقویت حوزه گردشگری منجر به افزایش سطح درآمد، رفع بیکاری، ایجاد اشتغال و تأمین امنیت پایدار برای استان می‌شود.
وی اظهار کرد: آثار باستانی، غارهای طبیعی، درختان کهنسال، میراث منقول، قنات و مکان‌های طبیعی ازجمله این آثار هستند که 872 اثر از این تعداد شامل اثر غیر منقول (آثار تاریخی، تپه، محوطه و بنا)، 20 مورد میراث طبیعی، 60 مورد میراث معنوی و 23 مورد میراث منقول در فهرست آثار باستانی کشور به ثبت رسیده است.
علوی با بیان اینکه با پیروزی انقلاب اسلامی در حوزه گردشگری کردستان نیز انقلاب ایجاد شد، اضافه کرد: قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در کردستان تنها یک آژانس مسافرتی فعالیت داشت، اما با پیروزی انقلاب امروز تعداد این آژانس‌ها به 46 مورد رسیده است.
      گردشگری روستایی 2020 معرف امنیت کردستان است
وی درخصوص اقدامات میراث فرهنگی برای معرفی پتانسیل‌های گردشگری این استان یادآور شد: برگزاری مراسم‌ها و جشن‌های مختلف با حضور تورهای داخلی و خارجی، اقدامات مختلف در راستای ثبت جهانی هورامان، میزبانی برگزاری همایش جهانی گردشگری روستایی 2020 و میزبانی از همایش جهانی باستان‌شناسی، ازجمله برنامه‌های مهم در این راستا است.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کردستان گفت: تولید چندین‎فیلم به زبان‌های فارسی و انگلیسی از جاذبه‌های گردشگری استان و توزیع آن در مکان‌های مختلف، استفاده از ظرفیت فضای مجازی، همکاری با شبکه‌های مختلف تلویزیونی و رادیو، حضور در جشنواره‌های مختلف گردشگری و صنایع دستی و چاپ پوستر و بروشور از مکان‌های گردشگری اقدامات دیگر در این راستا است.
وی یادآور شد: برای نخستین‌بار در کشور میراث فرهنگی کردستان کتاب تاریخچه هتلداری کردستان را منتشر کرده که در معرفی تاریخچه گردشگری این استان بسیار مؤثر بوده است.
علوی با بیان اینکه با کردستان عراق در حوزه گردشگری وارد مذاکره شدند، اضافه کرد: جذب و ورود گردشگر از کردستان عراق می‌تواند در توسعه گردشگری استان بسیار مفید باشد.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کردستان افزود: براساس آمار هتل‌ها و میهمان‌پذیرهای استان سال گذشته 178 هزار و 477 گردشگر داخلی و 12 هزار و 832 گردشگر خارجی به این استان سفر کردند.
وی با اشاره به اینکه میراث فرهنگی تمام توان خود را برای معرفی جاذبه‌های این استان به‌کار گرفته است، گفت: ثبت جهانی هورامان می‌تواند موجب کاهش بسیاری از چالش‌های پیش روی استان در این حوزه شود.
علوی با اشاره به فرموده رهبر معظم انقلاب مبنی بر فرهنگی بودن استان کردستان، اظهار کرد: با استناد به فرمایش ایشان زیبنده نیست کردستان همچنان در فهرست مناطق پُرخطر گردشگری باشد.
سومین صنعت پول‌ساز دنیا برای توسعه در کردستان نیازمند تفسیر این بیت مولاناست که می‌گوید:
بسیار سفر باید تا پخته شود خامی / صوفی نشود صافی تا درنکشد جامی