سپهرغرب، گروه خبر: زبان کردی ایلامی گویش‌های زیاد و زیبایی را شامل شده که این تعدد گویش، زیبایی آن را افزوده است.

در غربی‌ترین نقطه ایران در میان دامنه‌های زاگرس استانی وجود دارد که در کتیبه‌های باستانی آن را آلامتو به معنای سرزمین کوهستان یا طلوع خورشید نامیده‌اند.

استان ایلام با قدمت تاریخی دیرینه‌اش از دیر باز مورد توجه اندیشمندان و مشاهیر بزرگ بوده است. شکل‌گیری اولین تمدن بشری در تپه‌های «علی‌کش» واقع در شهرستان دهلران، تپه‌های هلیلان و نیز «چغا آهوان» در مهران اندیشمندانی چون واندنبرگ بلژیکی را بر آن داشت، تا سال‌ها به‌عنوان یک باستان‌شناس در این دیار به کاوش بپردازد.

این دیار با مردمانی مهربان، مهمان‌نواز و غیور که در همه ادوار تاریخ، زبان زد بوده است، کرد زبان هستند.

در این راستا و به‌منظور آشنایی بیشتر، بر آن شدیم تا بیشتر با این زبان اصیل آشنا شویم.

      ایلام و آغاز زبانی شیرین

رائد ناصری‌فر کارشناس ارشد مردم‌شناسی در خصوص زبان وگویش‌های مردم استان ایلام می‌گوید: پس از اسلام دو سلسله از خاندان‌های کرد در ایلام، به نام‌های « آل‌حسنویه» و «بنی‌عیار» در فاصله سال‌های 348 تا 507 هـ.ق در ایلام حکومت کردند.

وی افزود: مؤسس سلسله حسنویه، حسنویه پسر حسین، از رؤسای طایفه کرد برزیکانی بود که در حدود سال 348 هـ.ق در کردستان قدرت را در دست گرفت و در نواحی دینور، کردستان، همدان، ماسبذان و لرستان فعلی حکومت کرد و مؤسس و بانی سلسله بنی‌عیار، نیز شخصی به نام ابوالفتح محمدبن‌عیار از کردان شاذنجان (شاذیجان، شانجان) بود.

این کارشناس ارشد مردم‌شناسی ادامه داد: تنوع و گستردگی گویش‌های کردی، به حدی است که نمی‌توان گویشی از آن‌ها را به عنوان گویش غالب مطرح کرد. زیرا هر کدام از آن‌ها دارای قابلیت‌های لازم زبانی و ادبی هستند.

ناصری‌فرد افزود: در این میان استان ایلام از نظر تنوع گویش‌های رایج در آن، از موقعیت قابل توجه و تأملی برخوردار است.

      تقسیم‌بندی استان ایلام بر اساس گویش‌ها

وی ادامه داد: جمعیت اصلی و عمده استان ایلام را کردها تشکیل می‌دهند و بیشتر آنان در شهرهای ایلام، ایوان، مهران، سیروان، چرداول، بدره، بخش‌هایی از دره‌شهر، آبدانان و دهلران ساکن هستند.

ناصری‌فر یادآور شد: تنوع این گویش‌ها به‌گونه‌ای است که در بخشی از استان در حوزه جنوب استان در بخش‌هایی از شهرهای دره‌شهر، آبدانان و دهلران به‌سر می‌برند. همچنین در برخی از نواحی شهرستان‌های سیروان و چرداول نیز لهجه لکی رایج است و به‌دلیل هم‌جواری برخی مناطق با خوزستان، درصدی از جمعیت استان در مناطق موسیان و دشت عباس شهرستان دهلران را نیز عرب‌ها تشکیل می‌دهند.

      زبان کردی ایلامی و گویش‌های رایج در آن

ناصری‌فر گفت: زبان کردی یکی از زبان‌های هند و ایرانی است که زبان‌شناسان آن را در زمره زبان‌های ایرانی شمال غربی قرار داده‌اند.

وجود گویش‌های مختلف زبان کردی از یک‌سو و پراکندگی آن در کشورهای مختلف از سوی دیگر، باعث شده است تا تقسیم‌بندی‌های مختلفی درباره آن‌ها ارائه شود.

این کارشناس ارشد مردم‌شناسی با اشاره به این تقسیم‌بندی‌ها گفت: نخستین مورد کردی شمال شرقی است که شامل گویش کُرمانجی و در مناطق خراسان شمالی و آذربایجان ایران است. دومین دسته، کردی شمالی است که شامل گویش سورانی و مشتقات آن است و در کردستان ایران و بخش‌هایی از استان‌های کرمانشاه و آذربایجان غربی وجود دارد. سومین دسته، کردی مرکزی است که شامل گویش هورامی بوده و در اورامانات ایران پراکنده‌اند. آخرین دسته نیز کردی جنوبی است که شامل کلهری، ایلامی و لکی است.

      گونه‌های کردی جنوبی یا ایلامی

ناصری‌فر با توضیح این نوع گویش، بیان کرد: کردی کلهری که در کرمانشاه و مناطقی از استان ایلام، از جمله شهرستان‌های ایوان و سیروان چرداول و بخش چوار رایج است و با گویش کردی ایلامی یا فیلی اندکی تفاوت دارد.

وی افزود: کردی ایلامی فیلی یکی از گویش‌های زبان کردی است و به‌عنوان گونه‌ای از گویش کردی نام برده می‌شود که در کنار گویش‌های کلهری، سنجابی و لکی قرار دارد. این گویش را فیلی می‌نامند و عمده استان ایلام به این گویش شیرین تکلم می‌کنند.

وی با اشاره به گویش لکی، ادامه داد: این گویش که در سطح استان‌های لرستان، کرمانشاه، همدان و بخش‌هایی از استان ایلام گسترش دارد، خود گویشی اصیل و برجسته کردی به حساب می‌آید.

گویش فیلی دارای لهجه‌های مختلفی است که در شهرستان ملکشاهی، شهرستان‌های سیروان و چرداول، قسمت‌هایی از شهرستان‌های آبدانان، دهلران و دره‌شهر و بدره به لهجه‌های مختلف بیان می‌‌شود و واژگان آن‌ها که بستر کردی فیلی است، تنوع لهجه‌هایی در سراسر استان دارد و به زیبایی فرهنگ و تمدن استان، رنگ و بویی صد چندان داده است.