سپهرغرب، گروه گردشگری: استان لرستان از استان‌هایی با ظرفیت بالای صنایع دستی انبوه و متنوع است که در برخی موارد بسیار گمنام مانده است. در ادامه سلسله مباحث معرفی ظرفیت‌های صنایع دستی لرستان و تأثیرات آن بر اقتصاد کشور، به معرفی برخی دیگر از تولیدات بومی روستایی و شهری پرداخته‌ایم.

صنایع دستی از عناصری همچون هنر، صنعت و فرهنگ تشکیل شده و با توجه به این شاخص‌ها، می‌تواند در رونق اقتصادی کشور بسیار اثرگذار باشد. امروزه صنایع دستی به عنوان ظرفیت‌های غیرنفتی در اقتصاد، در سطح بین‌الملل به عنوان یک پیام‌رسان فرهنگی شناخته می‌شوند. با تقویت و ساماندهی و سرمایه‌گذاری در صنایع دستی و حمایت از آن، می‌توان وابستگی اقتصاد کشور به نفت را کاهش داده و در هر جایی از کشور که تولیدات صنایع دستی در آنجا رواج دارد، اشتغال‌زایی انجام شود.

      چوغا

بافته‌ای گلیم‌گونه با تار پنبه‌ای و پود پشمی است که با تکنیک گلیم‌بافی ساده‌باف تولید می‌شود. این دست‌باف است که مردان بختیاری از آن به‌عنوان بالاپوش استفاده می‌کنند. چوغا به‌صورت نواری به عرض50 تا 70 سانتی‌متر و به بلندی حدود 2.5 متر بافته می‌شود.

پس از بافت این نوار به دو قسمت مساوی که یکی ساده و دیگری دارای نقش پلکانی است، تقسیم شده و تکه‌ها از پهلو به یکدگیر دوخته می‌شوند که در نهایت چوغا از آن به‌وجود می‌آید.

بافت چوغا در مناطق بختیاری‌نشین استان لرستان، به‌خصوص در شهرستان الیگودرز رواج دارد.

      هور

هور بافته‌ای کیسه‌مانند است که در قدیم از آن برای نگهداری و انبارکردن گندم و آرد استفاده می‌شده است. این دست‌بافت کاملاً یک‌رنگ و بدون‌نقش بوده و معمولاً با استفاده از نخ پشمی و تکنیک گلیم‌باف تولید می‌شود.

     هوراسیان

هوراسیان وسیله خورجین مانندی است که برای نگهداری و حمل اشیاء و مایحتاج زندگی عشایر بر روی اسب به‌کار می‌رود. این دست‌باف معمولاً تلفیقی از تکنیک‌های قالی‌باف و گلیم‌باف بوده و نقوش آن بسیار متنوع است.

     خورجین

از وسایل زندگی کوچ‌نشینی است و از این وسیله برای نگهداری و حمل مواد و وسایل شخصی استفاده می‌شود.

معمولاً قسمت روی خورجین با تکنیک قالی یا گلیم‌باف با نقوش متنوع بافته شده است و قسمت پشت با تکنیک جاجیم‌باف بافته می‌شود.

     جل

از جمله دست‌بافته‌ای عشایری است که از آن به‌عنوان روانداز چهارپایان به‌خصوص اسب، استفاده می‌شود. این پوشش به‌منظور جلوگیری از خراش پوست حیوان، هنگام حمل بار و حفظ آن در مقابل سرما، مورد استفاده قرار می‌گیرد. جل در میان عشایر لرستان معمولاً با تکنیک جاجیم‌باف تولید می‌شود.

     صنایع ‌دستی شهری

صنایع‌ دستی شهری آن‌دسته از صنایع است که از دیرباز متناسب با امکانات و فرهنگ شهرهای مختلف جهت پاسخگویی به نیازهای جوامع وابسته به آن، به‌وجود آمده است. مهم‌ترین مرکز این‌گونه صنایع در استان لرستان، در شهرستان بروجرد می‌باشد که در این زمینه از قدمتی دیرینه برخوردار است.

برخی از صنایع شهری لرستان عبارتند از: گیوه‌بافی و گیوه‌دوزی، حرمی‌بافی، ماشته‌بافی، خراطی، منبت و معرق چوب، سوزن‌دوزی، آجیده‌دوزی، قلم‌زنی، علم‌سازی، قفل‌سازی سنتی، نمدمالی، زرگری و ساخت زیورآلات سنتی، دوخت البسه محلی، ساخت سازهای سنتی، تذهیب و تشعیر، رنگرزی سنتی، نقاشی روی شیشه، ورشو سازی و... که به معرفی برخی از این صنایع می‌پردازیم.

     گیوه‌بافی و گیوه‌دوزی

گیوه نوعی پای‌افراز است که رویه آن نخ پرک، یعنی ریسمان‌های پنبه‌ای و زیره‌ی آن از چرم و پنبه می‌باشد.

زیره‌ی گیوه در لرستان به آژیه معروف است. بافت رویه گیوه، همچنان که از نامش پیداست، هنرگیوه‌بافی و دوخت زیره آن آژیه‏‌دوزی نام دارد. همچنین اتصال و دوخت رویه به زیره گیوه را نیز گیوه‌دوزی می‌نامند.

گیوه‌بافی در شهرهای خرم‌آباد و بروجرد رواج دارد. به‌خصوص این هنر در شهرستان بروجرد، از سابقه فراوانی برخوردار است.

رنگرزی سنتی: رنگ‌پذیری الیاف و مواد طبیعی در حمام، با مواد رنگی طبیعی و مواد کمکی را، رنگرزی سنتی می‌نامند. رنگزای طبیعی از گیاهان، کانی‌ها و جانوران مانند حشرات و برخی صدف‌های دریایی تهیه می‌شوند. زنان عشایر لُر نیز از دیرباز دستی توانا در رنگرزی الیاف با مواد رنگزای طبیعی دارند. از جمله مواد رنگزای بومی لرستان که مورد استفاده عشایر این استان قرار می‌گیرد؛ می‌توان به گیاه گندل یاگنل در گویش لُری، جفت، خاکستر چوب بلوط و غیره اشاره کرد.

     ماشته

ماشته پارچه‌ای پشمی و ضخیم با ابعاد 2در2 متر می‌باشد. این دست‌باف دارای نقوش چهارگانه رنگین است و در آن معمولاً از چهار رنگ نارنجی مایل به قرمز، قرمز تیره، سبز تیره و بنفش تیره استفاده می‌شود.

کاربرد عمده ماشته این است که به‌عنوان رختخواب‌پیچ استفاده می‌شود. علاوه‌بر این، ماشته دارای مصارف دیگری چون زیرانداز، روانداز، رویه کرسی، پرده، سجاده و... می‌باشد. مهم‌ترین مناطق بافت ماشته در لرستان شهرهای بروجرد، خرم‌آباد، کوهدشت، الشتر و نورآباد می‌باشند.