«سقز کوردی»، گنجی در گنجینههای زاگرس
سپهرغرب، گروه خبر: سقز صمغ، رزین یا شیره غلیظ درختی به نام بنه یا درخت پسته وحشی است. معمولاً از تنه این درخت در فصل خزان، بهطور طبیعی یا با دادن شکاف، صمغی خارج میشود که در فارسی به آن سقز گویند و در آدامس مورد استفاده قرار میگیرد و همچنین خواص درمانی و صنعتی زیادی دارد.
سقز را با نامهای مختلفی میشناسند، از بنه و پسته کوهی گرفته تا کندر و جزء یکی از مفیدترین گیاهان دارویی یا شیره درختانی است که خواص دارویی فراوانی دارد.
سقز، یک ماده چسبناک مشتق شده از درخت پیستاکیالنتیسوس است که چیوس سقز نامیده میشود. این درخت به طور طبیعی در شمال آفریقا و کشورهای شرقی دریای مدیترانه هم رشد میکند. بهعنوان یک مکمل، سقز در کپسولهایی موجود است یا میتوان آن را بهعنوان آدامس جوید. قبل از استفاده از سقز بهعنوان یک درمان گیاهی با یک ارائهکننده خدمات بهداشتی واجد شرایط مشورت کنید.
رائد ناصریفر کارشناس مردمشناسی گفت: درخت بنه دارای شیره خام با مصارف دارویی و صنعتی زیاد است و از میوه آن بهعنوان گیاه دارویی استفاده میشود، این درخت زمینه صادرات دارد. در ارزآوری نقش ایفا میکند و در طب سنتی نیز کاربرد دارد.
وی افزود: اواخر فصل بهار در برخی از مناطق جنگلی استان ایلام، برداشت شیره یا صمغ درخت بنه آغاز میشود. در بازار و پیادهروهای شهر ایلام بهصورت بستهبندیهای کوچک تهیه و فروخته میشود.
مهمترین منابع سقز ایلام
این کارشناس مردمشناسی ادامه داد: مسیر شهرستان اسلامآباد به سمت ایلام، چمسرخ صالحآباد، تنگ بیجار، تنگ کافری، کوه نخجیر، کلگ نقی، سیاهکوه ایلام و دینارکوه مهمترین کانونهای تولید سقز این محصول خدادادی است.
ناصریفر خاطرنشان کرد: گشتن در میان کوهستان در کنار درختان بنه و کاسه گلی یا به اصطلاح کوردی کوچله، از خاک رُس و تیغ زدن درخت و سرازیر شدن شیره یا صمغ به داخل کاسه گلی، حکایت مربوط به این بستههای کوچک است.
وی گفت: متأسفانه جنگلهای بنه منطقه، بهدلیل بهرهبرداریهای بیرویه و همچنین بهرهبرداری در سالهای خشک که درخت نیاز به استراحت دارد، صدمات جبرانناپذیری دیدهاند. امید است با افزایش آگاهی از نابودی آن جلوگیری به عمل آید.
به گفته این کارشناس، این اثر در سال 1397 به شماره 1774در فهرست آثار ملی توسط وی به ثبت رسیده است.
مصرف بنه و خواص بینظیر آن
در خصوص خاصیت درمانی سقز سجاد عسگرزاد طبیب طب سنتی گفت: سقز در کل طبع گرم و خشک دارد. طیبعت سقز تازه گرم و خشک و سقز خشک شده گرم و خیلی خشک است.
وی افزود: جویدن سقز سبب پاکسازی معده و دستگاه گوارش میشود. در درمان یبوست، پوسیدگی دندان و جلای آن، رفع بوی بد دهان، تقویت چشم و... مورد استفاده قرار میگیرد.
«بنه» در زبان محلی ایلام درخت ون، از پتانسیل اقتصادی، ظرفیتهای سرمایهگذاری و اشتغالزایی فصلی برای شهروندان ایلامی است، درخت بنه یا ون که در اکثر نقاط جنگلهای زاگرس یافت میشود، کانون اصلی تهیه سقز است که استخراج شیره این درخت، از ساقه درخت بنه است.