التیام زخم «کاروانسرای شاهعباسی» قصرشیرین
کاروانسرای شاهعباسی قصرشیرین بهعنوان یکی از آثار تاریخی و ملی که در جریان زلزلههای سالهای 96 و 97 غرب کرمانشاه بهشدت آسیب دید، اینک تن زخمیش با آغاز مرمت و تعمیر این بنا التیام یافته و جسم رنجورش رو به بهبودی است.
کاروانسرای شاهعباسی قصرشیرین در فاصله 20 کیلومتری مرز ایران و عراق در مرکز شهر مرزی قصرشیرین واقع شده که معماری آن به سبک هنر ایرانی و اسلامی است.
این کاروانسرا در زمان شاهعباس صفوی بر سر راه زائران عتبات عالیات و کربلای معلا با طول و عرض 60 متر و ارتفاع پنج متر از داخل در زمینی به مساحت سه هزار و 600 مترمربع ساخته شده است.
این بنای تاریخی با توجه به شرایط اقلیمی این منطقه طراحی شده، بهگونهای که در گرمای شدید تابستان هوای داخل آن خنک و در سرمای خشک زمستان هوای آن گرم است.
کاروانسرای شاهعباسی قصرشیرین بهوسیله سنگ و آجر ساخته شده که در برخی از قسمتهای آن، ازجمله ورودی نیز آجرهای بناهای ساسانی بهکار رفته است.
در گذشته کاروانهای زیارتی و تجاری در فصل تابستان با قرار گرفتن در حیاط بیرونی و بردن باروبنه خود به درون اتاقکها که بهوسیله یک رواق به آن متصل است به استراحت پرداخته و در فصل سرما در درون دالانهای درونی کاروانسرا که گرم میماند، استراحت میکردند.
در درون هر راهرو، دالان یا شبستان چندین حجره قرار دارد که هر حجره، دارای طاقهای هلالیشکلی است که بهوسیله رواقهایی به اتاقهای کوچکتری متصل شده و این حجرهها، برای نگهداری بارهای تجاری استفاده میشده و گاهی نیز محل استراحت مسافران بوده است.
در چهار ضلع دیوار دور این کاروانسرا، برجهای نگهبانی برای حضور نگهبانان احداث شده که وظیفه حفاظت و حراست از کاروانها را در مقابل حمله دزدان و غارتگران برعهده داشتهاند.
یکی از شاهکارهای این بنای تاریخی، احداث طاقهای گنبدی است که بهمنظور استحکام طاقهایی به فاصله چندمتر از یکدیگر بهصورت گنبدی زدهاند که از نمای بیرون و بالای پشتبام گنبدی شکل و از داخل با یک ظرافت زیبایی بهصورت چهارضلعی که از ابتدا و دهانه طاق بزرگ و هرچه به انتهای طاق میرود، کوچکتر و باریکتر میشود، بنا شده است.
اثر تاریخی کاروانسرای شاهعباسی در جریان جنگ تحمیلی، حمله رژیم بعث عراق و اشغال قصرشیرین، قسمت اعظمی از آن تخریب شد که پس از آن موردمرمت قرار گرفت.
کاروانسرای شاهعباسی قصرشیرین بهعنوان یک مکان تاریخی و فرهنگی، از 28 مهر سال 87 با تصمیم استاندار وقت کرمانشاه و مسئولان محلی به مکانی برای عرضه کالاهای وارداتی و داخلی ازجمله فروش محصولات صوتی و تصویری، لوازم خانگی وارداتی، آرایشی و عرضه لباس تبدیل شده است.
کاروانسرای شاهعباسی ازنظر میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری اثری تاریخی است و برای بازسازی آن، هزینه زیادی صرف شده و میراث معتقد است که حضور غرفهداران و کاربری فعلی آن موجب شده به بخشی از این اثر تاریخی خسارتهایی وارد شود.
این موضوع سالهای اخیر به مناقشهای میان اوقاف و امور خیریه و میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری تبدیل شد و هریک از طرفین خود را در این خصوص محقتر از دیگری میداند؛ البته قسمتی از این اثر تاریخی نیز به موزه مردمشناسی تبدیل شده بود که ازسوی میراث فرهنگی وسایل آن جمع شده و به مرکز استان کرمانشاه منتقل شد و این قسمت نیز هماکنون در مالکیت اوقاف و بدون استفاده است.
این بنای تاریخی و فرهنگی که در یکی از خیابانهای پرتردد شهر قصرشیرین واقع شده، در زلزله آسیب فراوانی دید و با توجه به تخریب قسمت بیرونی این اثر، خطری برای پرتشدن سازه این بنا به سمت خیابان برای خودروهایی که از این مسیر تردد میکردند یا عابران پیاده و همچنین دانشآموزانی که در مدرسه جنب این اثر تحصیل میکنند، شده بود.
* مرمت کاروانسرای شاهعباسی قصرشیرین با 5 میلیارد ریال
فرماندار قصرشیرین گفت: بخشی از بنای تاریخی کاروانسرای شاهعباسی این شهر در جریان زلزله 7.3 ریشتری کرمانشاه آسیب دید که با پیگیریهای صورت گرفته از محل اعتبارات زلزله، پنج میلیارد ریال برای مرمت آن در مرحله نخست اختصاص یافته است.
مرادعلی تاتار افزود: چندین جلسه و نشست انجام شد که قرار شد مرمت کاروانسرا توسط اداره اوقاف با توجه به مالکیت آن انجام شود، اما با توجه به تاریخی بودن این اثر، میراث فرهنگی بر کار مرمت آن نظارت میکند.
وی اظهار کرد: مرمت کاروانسرای شاهعباسی قصرشیرین از خواستههای مردمی بوده که با عنایت استاندار کرمانشاه و پیگیریهای صورت گرفته، کار مرمت آن آغاز شده است.
نماینده عالی دولت در قصرشیرین گفت: با توجه به تداوم پسلرزهها و همچنین بارشهای فصل زمستان و بارش باران، امکان ریزش دیوار بیرونی این اثر و تهدید جانی برای شهروندان وجود داشت و همچنین باید این هویت گذشتگان حفظ میشد که ازاینرو مرمت این اثر تاریخی در دستور کار قرار گرفت.
* کاروانسرای شاهعباسی در قصرشیرین با نظارت میراثفرهنگی مرمت میشود
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری قصرشیرین نیز گفت: مرمت بنای تاریخی کاروانسرای شاهعباسی آغاز شده و با توجه به اینکه مالکیت این بنا با اداره اوقاف بوده، پیمانکار این اداره نیز مشغول مرمت است و میراثفرهنگی بهعنوان ناظر بر انجام کار نظارت میکند.
بهرنگ بابایی افزود: این کاروانسرا هماکنون در اختیار اوقاف است و متأسفانه موزه مردمشناسی که در محل این اثر نیز بهعنوان یک مکان فرهنگی بود، جمعآوری شده و تمامی ماکتها و وسایل آن به موزه استان انتقال یافته و این قسمت نیز تحویل اوقاف شده و اکنون کاربری آن به امری غیرفرهنگی تغییر یافته است.
وی اظهار کرد: با توجه به اینکه اثر تاریخی کاروانسرای شاهعباسی در مرکز شهر قرار گرفته، پیشتر قرار بر این شد که از این اثر دفع خطر شود تا دیوارها و بخشی از آ نکه در جریان زلزله آبان 96 خسارت دیده بود، مرمت شود.
او گفت: فصل نخست مرمت اثر شامل رفع خطر و برداشتن بخشهای آسیبدیده، آجرچینی سردر ورودی، بازسازی دیواره بیرونی ضلع جنوبی و مرمت پوشش بام بنا خواهد بود.
وی عنوان کرد: تمامی وجوهات و درآمد آن نیز از محل اجاره غرفهها در اختیار اوقاف بوده و ما تنها ناظر این اثر تاریخی هستیم.
منبع: خبرگزاری ایرنا