کردستان جدا از زیبایی‌های طبیعی و تاریخی، یکی از استان‌های منحصربه‌فرد کشور در حوزه صنایع‌دستی بوده و امروز شماری از صنعت‌های دست کردستانی‌ها به شهرت ملی و بین‌المللی رسیده است.

مردم استان کردستان از گذشته‌های دور تا کنون و به‌دلیل عدم دسترسی مناسب به سایر مناطق کشور، بخش زیادی از نیازهای خود را در حوزه‌های مختلف تأمین می‌کردند و امروز نیز شمار زیادی از این تولیدی‌ها که با هنر دست انجام می‌شود، به ظرفیت‌های اصلی کردستان در حوزه گردشگری تبدیل شده است.

براساس شرایط جغرافیایی طبیعی، نوع صنایع‌دستی کردستان نیز تغییر می‌کند و مردم این استان در سال‌های گذشته و بسته به نیاز خود، صنایع مختلفی را تولید می‌کردند. هرچند که گذشت زمان باعث فراموشی شماری از این تولیدات شده، ولی همچنان هستند صنایعی که اکنون به ظرفیتی مهم، برای کردستان تبدیل شده‌اند.

نوع صنایع دستی تولیدشده در استان کردستان با توجه به وضعیت محل سکونت مردم در مناطق شهری و روستایی تغییر می‌یابد و به همین دلیل است که حتی نوع پوشاک مردم این استان نیز برگرفته از شیوه زندگی و همچنین نوع رفتار آن‌ها است.

*سفالگری و سرامیک سازی

هنر سفالگری از زمان‌های بس کهن در کردستان، رایج بوده و ظرف‌های سفالین متعددی که از زیر زمین کشف شده، نشان می‌دهد که این هنر در دوره پیش از تاریخ، در کردستان موردتوجه فوق‌العاده مردم بوده و تعدادی از آن‌ها را در گورهای مردگان پیدا کرده‌اند.

مردم آن زمان اعتقاد داشتند که پس از مرگ، مجددا زنده شده و به این ظروف، احتیاج خواهند داشت و ازاین‌رو در هنگام به‌خاک سپردن مردگان، مایحتاج زندگی را هم با آنان دفن می‌کردند.

در دوره ساسانیان جنس لعاب تکامل یافت و کردستانی‌ها ظروف لعابدار بسیار زیبایی می‌ساختند که تعدادی از این ظروف، از زیر خاک بیرون آمده است. هنر سفال‌سازی از آن تاریخ به‌بعد، در ایران رونق پیدا کرد و این ظروف با گل معمولی ساخته می‌شد و آن از خاک رس بدون ماسه، شن و مواد آهکی بود و از این نوع ظروف، در کردستان به‌وفور پیدا می‌شود.

*کاشی‌کاری

صنعت کاشی‌کاری نیز در کردستان رونق بسیاری دارد و این صنعت از قرن سیزدهم هجری قمری به‌بعد، ‌پیشرفت کرد و داخل مساجد «دارالاحسان» و «دارالامان» و خانه‌های قدیمی سنندج از کاشی‌های معرق پوشیده شده است و هنر ساختن کاشی‌های معرق در زمان «امان‌الله‌خان اول اردلان»ٍ اوج گرفت و صنعت کاشی‌سازی در این زمان، رو‌به‌تکامل گذاشت.

*قالی‌بافی

قالی‌بافی در کردستان بسیار رایج بوده و نام کردستان، همیشه مترادف با مهم‌ترین قالی‌های دستباف بوده که با کمال ذوق و سلیقه پدید آمده است و قالی افشار، سنندج، بیجار و بوکان، امروز شهرت جهانی دارد و به‌تحقیق یکی از پرارزش‌ترین فرش‌های ایران است.

بیشتر طرح‌های مورداستفاده قالی‌بافان در کردستان، طرحهای شکسته بوده و به‌ندرت از طرح‌های دیگر استفاده می‌شود. از میان این طرح‌ها می‌توان به طرح ماهی درهم (هراتی)، ریزماهی نقش‌بته‌ای، گل وکیلی، گل میرزاعلی، گل مینا، شاخ گوزن و میناخانی اشاره کرد.

*گلیم

مشهورترین گلیم‌های کردستان، سنه است که اکنون شامل سنندج و اطراف آن می‌شود. این منطقه از مراکز مهم تولید قالی و گلیم‌های کردستان به‌شمار می‌آید.

سنه از زمان سلطنت صفویان، پایتخت کردستان بوده و تأثیر صفویان در گلیم‌های به‌جای مانده از قرون هجدهم، نوزدهم و اوایل قرن بیستم به‌وضوح دیده می‌شود.

گلیم‌های قبایل سنجابی و جاف، تحت‌تأثیر آویزهای زربافت و قلاب‌دوزی‌شده صفوی است. گلیم‌های سنه چه ازنظر فنی و چه ازلحاظ زیبایی‌شناسی، با دیگر گلیم‌هایی که توسط قبایل و چادرنشینان کرد بافته شده، تفاوت دارد.

در بافت آن‌ها نوعی ذوق هنری دیده می‌شود و بیش از گلیم‌های دیگر به فرش‌های گره‌دار ایرانی شبیه است.

*منبت‌کاری

منبت‌کاری چوب در کردستان از قدیم رواج داشته و درهای چوبی در کردستان و برخی از روستاهای آن که به‌جای مانده، متعلق به دوران صفوی بوده که دارای کنده‌کاری‌های دقیق و به‌صورت گل و کتیبه‌های گوناگون است.

منبت‌کاری‌هایی که بر در امامزاده‌ها و مشایخ انجام شده، بسیار باارزش است و امروز هم منبت‌کاران کرد در کردستان به‌ کار خود ادامه می‌دهند و منبت‌کاری رواج کامل دارد.

اکنون در سنندج معروف‌ترین و زبردست‌ترین منبت‌کاران در کارگاه‌های خود مشغول به‌کارند؛ البته همراه با سبک‌های جدید که در آن ابداع و ابتکار خود را محفوظ داشته‌اند.

*نازک‌کاری چوب

ساخت فرآورده‌های چوبی و نازک‌کاری در سنندج، سابقه طولانی دارد و محصولات چوبی این شهر از قدیم‌الایام، خواستاران فراوانی داشته، به‌ویژه تخته‌شطرنج‌های سنندج که از مرغوبیت خاصی برخوردار است و در کارگاه‌های نازک‌کاری علاوه‌بر تهیه تخته‌شطرنج، محصول‌های دیگری ازقبیل قوطی‌سیگار، شیرینی‌خوری، کیف زنانه، جعبه لوازم آرایش، سینی، بشقاب و غیره تولید می‌شود.

امروز کارگاه‌های خراطی کردستان بیشتر به تهیه قلیان، پیپ چپق، عصا، چوب‌دستی و چوب‌سیگاری می‌پردازند.

*موج‌بافی

یکی دیگر از صنایع دستباف کردستان، موج‌بافی است. کردها از موج برای نگهداری رختخواب و وسایل اضافی بهره‌برداری کرده و گاهی به‌عنوان پشتی هم از آن استفاده می‌کنند که زیبایی خاصی به محل زندگی می‌دهد.

تهیه موج که مانند پارچه نازک و لطیف است در اغلب شهرها از‌جمله سنندج، سقز، بانه و مریوان رواج دارد و از این نوع صنعت دست، مردم در شرایط مختلفی استفاده می‌کنند.

*شال‌بافی

شال یک نوع پارچه است که برای تهیه لباس کردی مورداستفاده قرار می‌گیرد و بیشترین میزان تولید آن، مربوط به مردم ساکن در مناطق روستایی شهرستان‌های بانه، مریوان و سروآباد بوده و امروز این نوع پوشش ازسوی مردم ساکن در مناطق شهری استان کردستان نیز مورداستقبال قرار می‌گیرد.

هرچند که در طول سال‌های اخیر و با ورود پارچه‌های صنعتی، تا حدودی از میزان استفاده از شال برای لباس کردی کم ‌شده، ولی همچنان هستند مردمی که از این نوع لباس استقبال کرده و از آن به‌عنوان پوششی محلی بهره می‌گیرند.

*گیوه محلی

گیوه یکی دیگر از صنایع‌دستی استان کردستان به‌شمار می‌رود که امروز هم بعد از گذشت سال‌های بسیار، یکی از رایج‌ترین کفش‌های محلی مورداستفاده کردستانی‌ها به‌شمار می‌رود.

گیوه یا کفش‌های محلی استان کردستان، دارای سابقه‌ای طولانی بوده و به‌دلیل استفاده از نخ و پارچه در تولید آن، میزان مقاومتش نیز در شرایط مختلف افزاش می‌یابد و با گذشت زمان، از میزان رغبت مردم برای استفاده از آن کاهش نیافته و همچنان از آن استفاده می‌کنند.