رخوت دامنگیر روستای ملی منبت گلریز
سپهرغرب، گروه خبر - طاهره ترابی مهوش : به روستای اشترمل در پنج کیلومتری تویسرکان که میروی، از همان ابتدای روستا صدای مغار دستان هنرمندان به گوش میرسد، صدایی که نبض اشتغال و اقتصاد روستا را در دست گرفته است.
در کارگاههای تولیدی جوانان بسیاری مشغول به کاراند و این کار را آنچنان با ذوق و شوق انجام میدهند که گویی هنر با جانشان عجین شده است.
اسفندماه سال گذشته بود که رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان تویسرکان از معرفی روستای اشترمل توسط وزارت میراث فرهنگی کشور بهعنوان روستای ملی منبت گلریز خبر داد و گفت: روستای اشترمل با برخورداری از بیش از 520 کارگاه تولیدی صنایع مبل منبت در زمینه تولید منبت طرح «گلریز» بهعنوان نخستین روستا در بین 37 هزار روستا با طرح منحصربهفرد منبت گلریز ثبت ملی شد.
اسحاق ترکاشوند ادامه داد: شهرستان تویسرکان با برخورداری از بیش از چهار هزار و 500 کارگاه تولید صنایع مبل منبت و نزدیک به هشت هزار فعال در این بخش یکی از قدیمیترین و مهمترین شهرستانها در تولید مبل منبت در کشور است.
وی با تأکید بر اینکه در روستای اشترمل 450 کارگاه تولید منبت گلریز با شعار «هر خانه، یک کارگاه» وجود دارد و طرح و نقشی زیبا و منحصربهفرد توسط هنر زنان و مردان این روستا بر روی چوب نقش میبندد و عملاً در هر خانه یک کارگاه فعالیت دارد ابراز کرد: شهرستان تویسرکان پیش از این نیز نشان جغرافیایی مبل منبت و شهر ملی منبت گلریز را از سوی وزارت میراث فرهنگی به خود اختصاص داده بود و اکنون با معرفی اشترمل بهعنوان روستای ملی منبت گلریز، گام بلندی برای ثبت جهانی صنایع مبل منبت گلریز این روستا برداشته شد.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان تویسرکان در ادامه خاطرنشان کرد: دریافت چنین عناوینی در کنار ارتقای سطح کمی و کیفی فعالیتهای تخصصی مرکز مبل منبت روستای اشترمل میتواند منشأ ایجاد تحولات امیدبخشی در شهرستان تویسرکان باشد.
ترکاشوند افزود: دریافت نشان ویژه تجاری (برندسازی) و همچنین ایجاد زنجیره کامل تولید صنایع مبل منبت از طرح کلاف خام تا رویهکوبی و رنگکاری دو راهکار اثربخش در حوزه گسترش بازارهای فروش محصولات مبل منبت شهرستان تویسرکان بهحساب میآیند.
حال با گذشت نزدیک به یک سال از این اتفاق خوب برآن شدیم تا از حال و روز این هنر و صنعت غنی در روستای اشترمل اطلاعاتی را کسب کنیم پس گفتوگویی را با حمید ترکاشوند؛ دهیار این روستا، اسحاق ترکاشوند؛ رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری شهرستان و حسین افشاری؛ سرپرست فرمانداری تویسرکان ترتیب دادیم که در ادامه میخوانید:
دهیار روستای اشترمل با بیان اینکه متأسفانه وضعیت فعالان عرصه منبت گلریز در مهد این هنر و صنعت خوب نیست گفت: نداشتن بازار فروش به دلیل وضعیت اقتصادی حاکم بر کشور، لوکس بودن این محصول، کمبود و گرانی چوب مورد نیاز به علت ممنوعیت برداشت از جنگلهای شمال، مشکل واردات چوب از دیگر کشورها و درعینحال افزایش قیمت دیگر ملزومات مورد نیاز منجر به آن شده که تعداد کارگاههای فعال کمتر شود.
حمید ترکاشوند با بیان اینکه باید خریداران را نسبت به مبل منبت ساخته شده با دستگاه و یا کار دست آگاه کرد افزود: اطلاعرسانیهای لازم باید انجام شود چراکه امروزه دستگاه سی.ان.سی بلای جان منبت گلریز شده است.
وی این اقدام را در زمینه جلوگیری از ورود دستگاه «سی.ان.سی» و بیکاری منبتکاران گلریز روستای اشترمل مؤثر دانست و افزود: زحمات منبتکارانی که این هنر را از پدران خود به ارث بردهاند و با نگهداری و نوآوری این هنر را به ظهور و بروز رساندهاند، برای ما اهمیت دارد.
وی با تأکید بر اینکه متأسفانه اغلب فعالان منبت گلریز در حال مهاجرت از روستا هستند ابراز کرد: پیش از این تعداد 500 کارگاه در اشترمل در عرصه منبت فعال بودند اما هر روز شاهد تعطیلی و کاهش تعداد کارگاهها هستیم.
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تویسرکان نیز با تأکید بر اینکه متأسفانه ثبت ملی تویسرکان بهعنوان شهر ملی منبت در سال 98 و در عین حال ثبت اشترمل بهعنوان روستای ملی گلریز در سال 99 مقارن شد با شیوع بیماری کرونا گفت: همین امر اجرای برخی مباحث همچون برپایی نمایشگاه دائمی و غیره را به دلیل لزوم رعایت پروتکلهای بهداشتی تحت تأثیر قرار داد.
اسحاق ترکاشوند افزود: از طرفی شرایط اقتصادی کشور نیز به سمتی حرکت کرده بود که ما با افزایش وحشتناک قیمت مواد اولیه روبهرو بودیم.
وی با اشاره به مشکلات پیشِ روی تأمین چوب بهعنوان مهمترین مواد اولیه منبت ابراز کرد: در این زمینه منبتکاران با دو مشکل عمده کاهش برداشت چوب از جنگلهای شمال و درعینحال افزایش چندبرابری نرخ ارز روبهرو بودند که هر دو این مباحث منجر به آن شد تا چوب بهعنوان اصلیترین مواد اولیه با قیمت بالا در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد و در نتیجه شاهد افزایش قیمت نهایی محصول باشیم.
این مسئول با بیان اینکه شاهد افزایش قیمت در دیگر ملزومات تولید منبت همچون پارچه، چسب و دستمزد کارگران نیز بودیم تشریح کرد: در واقع افزایش قیمت سرسامآور منبت گلریز بهعنوان یک محصول لوکس، شرایط خاصی را برای فعالان این عرصه بهدنبال داشت زیرا غیر ضروری بودن این محصول در سبد خانوار با توجه به شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه، منجر به عدم رغبت به خرید آن شد.
ترکاشوند در پاسخ به این سؤال که در راستای حمایت از این هنر صنعت، اداره کل میراث فرهنگی بهعنوان حامی، در مسیر رایزنی با دستگاههای متولی همچون سازمان صمت، برای تأمین چوب ورودی داشته است؟ ابراز کرد: وزارت میراث فرهنگی و زیر مجموعه آن صنایع دستی بهصورت قانون نمیتوانند در عرصه تأمین چوب وارد شوند بنابراین برآن شدیم تا انجمن فعالان منبت در شهرستان شکل بگیرد و با هماهنگی که این تشکل میتواند با اتاق بازرگانی داشته باشد نسبت به حل این مشکلات بهعنوان تشکل ورود کند.
سرپرست فرمانداری تویسرکان نیز با بیان اینکه حدود پنج هزار کارگاه مبل منبت در شهرستان دایر است و هشت هزار نفر مشغول به کار هستند گفت: غالب کارگاهها نیز در حوزه منبت گلریز فعالیت دارند.
حسین افشاری اذعان کرد: عمده مشکل این فعالان به مسئله بازار (عرضه و فروش) و عدم امکان بازاریابی برای محصول بازمیگردد، بر این اساس دایر کردن بازارچه و احداث نمایشگاه دائمی بهعنوان یک اولویت در دستور کار قرار گرفته است.
وی ادامه داد: در این زمینه کمک حاکمیتی و دولتی، فراهم کردن زمین بهعنوان بستر اجرای این زیرساخت بوده است که طبق آخرین پیگیریها گویا زمینی نیز به همین منظور فراهم و تغییر کاربری لازم نیز بر اساس مصوبه ماده 5 انجام پذیرفته اما گویا متقاضی از اجرای پروژه منصرف شده بنابراین مجدداً بهدنبال آن هستیم تا همان مسیر را با فرد قدرتمندتر و پای کارتری دنبال کنیم.
سرپرست فرمانداری تویسرکان با بیان اینکه در کنار کمک برای ایجاد این زیرساختها بهعنوان بخش دولتی این هنرصنعت نیازمند ایجاد یک تشکل صنفی متخصص است ادامه داد: به تعبیر دیگر هیچکس بهتر از خود بهرهبرداران این هنرصنعت از مشکلات و راهکارهای پیشرو برای حل مشکلات آنها نیست.
افشاری ادامه داد: این تشکل صنفی با همکاری اتاق بازرگانی میتواند در عرصه صادرات محصولات به دیگر کشورها نیز ورود داشته باشد.
وی با تأکید بر اینکه در عرصه تأمین چوب و دیگر ملزومات مورد نیاز نیز رایزنی را با دستگاههای متولی خواهیم داشت اذعان کرد: برای سرمایه در گردش این کارگاهها نیز امکان پرداخت تسهیلات با درصد سود متعارف وجود دارد و در این زمینه فرمانداری همکاری لازم را با فعالان عرصه منبت خواهد داشت.
وی با تأکید بر اینکه علاوه بر رایزنی با سازمان صمت برای حل مشکل گرانی چوب و دیگر ملزومات مورد نیاز منبت اظهار کرد: از تنه و چوب حاصل از اجرای طرح سرشاخه کاری که در شهرستان در حال اجرا است نیز میتوان برای چوب مورد نیاز منبتکاران استفاده کرد.
معالوصف با توجه به گفتهها آنچه مسلم است اینکه علاوه بر بیخیالی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در پیگیری مشکلات فعالان حوزه هنرصنعت منبت، گویی نبود و کمبود مواد اولیه همچون چوب متأسفانه در تار و پود این هنرصنعت (منبت گلریز) در روستای اشترمل نیز رسوخ کرده و بهدنبال از بین بردن آن است، حال آنکه ازجمله راهکارهایی که میتواند مشکلات تأمین چوب را حل کند توسعه زراعت چوب است که علاوه بر اجرای طرحهای کلان در عرصه زراعت میتوان با کارهای کوچک همچون اهدای نهالهای رایگان به مردم، کاشتن درخت در کنار جادههای روستایی و شهری، در عرصه زراعت چوب ورود کرد جالبتر اینکه طرح توسعه زراعت چوب، کاری اقتصادی و محیط زیستی است که علاوه بر تأمین بخش زیادی از چوب مورد نیاز جامعه، یک نوع توسعه جنگل و فضای سبز هم در کشور محسوب میشود.
در پایان باید بگویم اگر بخواهیم مقایسهای را انجام دهیم؛ کشور ما طبق آمارهای جهانی نسبت به سرانه جهانی دو میلیون مترمکعب کمبود جنگل و درخت دارد. این موضوع سبب شده کشور در سالهای اخیر رو به خشکسالی پیش برود تا جایی که هماکنون نمیتواند پاسخگوی نیاز صنایع چوبی خود باشد.
بر طبق آنچه در گزارش عنوان شد اگر بخواهیم چوب را از خارج وارد کشور کنیم هزینههای بسیاری دربر دارد پس تنها راه، افزایش کاشت درختان و توسعه زراعت چوبی است، به نظر میرسد کاشت گونههای جدید درخت که سریع رشد، مناسب با آب و هوای استان و شهرستان تویسرکان که به درختان بومی آسیب نزند میتواند به کمبود چوب کشور کمک کند.
