تعریف انواع گردشگری
سپهرغرب، گروه گردشگری: در دنیای امروز گردشگری همچون حیطههای متنوع حیات انسان تعاریف گوناگونی دارد.
1. گردشگری فرهنگی:
گردشگری فرهنگی بخش مهمی از تقاضای جهانی گردشگری را تشکیل میدهد. طبق آمار سازمان جهانی گردشگری 37 درصد گردشگری بینالمللی با انگیزه فرهنگی انجام میشود و این تقاضا درحال افزایش بوده، رشد گردشگری فرهنگی و گردشگری میراث بهعنوان عناصر گردشگری نوین توجه سیاستگذاران و محققان را در سراسر دنیا به خود جلب کرده است. گردشگری فرهنگی عبارت بوده از مسافرت افراد به مکانهایی که جاذبههای فرهنگی دارند؛ این جابهجایی به قصد کسب اطلاعات و تجارت برای ارضای نیازهای فرهنگی گردشگران انجام میشود.
ازجمله ویژگیهای گردشگران فرهنگی میتوان به سطح خوب تحصیلات، میانگین سنی بالا و شاغل بودن آنان اشاره کرد. گردشگران فرهنگی مایل به آشنایی با فرهنگ مناطق مختلف، خواهان کاوش در چشماندازهای فرهنگی جوامع انسانی و درک آنها هستند؛ در این نوع گردشگری به جذابیتهای فرهنگی توجه میشود؛ موزهها، نمایشگاهها، ارکسترها، نمایشنامهها، هنرهای دستی، معماری در ایران علاوه بر موارد فوق، آیینهای سنتی نظیر تعزیه، مراسم چهارشنبهسوری، جشنهای مذهبی، زرتشتی و اسلامی، عزاداریها مانند محرم و غیره نیز از جذابیتهای فرهنگی میتواند تعریف شود. در سالهای اخیر از سوی مسئولان گردشگری ایران بارها بر میزان اهمیت گردشگری فرهنگی و سهمی که ایران میتواند در این زمینه بهدست آورد تأکید شده و ایران تلاش میکند در نبود امکانات و شرایط مناسب در دیگر انواع گردشگری، این نوع گردشگری را تبلیغ کند و رواج دهد.
2. گردشگری هنری:
گردشگری هنری در پی شناخت هنرهای ملل دیگر و آگاهی از آنان است؛ ایرانیان از هزاران سال پیش در زمینه انواع هنرها مانند سفالگری، معرقکاری، کاشیکاری، قالیبافی، نمدمالی، نقاشی، خوشنویسی، مینیاتور و غیره دارای ابداعات و آثار با ارزشی بودهاند که خوشبختانه بسیاری از آنها باقی ماندهاند و از جاذبههای ایران برای گردشگران هستند.
3. گردشگری تاریخی:
این گونه از گردشگری که گردشگری میراث نیز نامیده میشود و به بازدید از موزهها، مکانها و ابنیه تاریخی میپردازد، امروزه بخش عمدهای از گردشگری را به خود اختصاص داده است؛ ایران به دلیل دارا بودن هزاران ابنیه با ارزش تاریخی (یک میلیون و 200) در این زمینه میتواند بسیار موفق باشد.
4. گردشگری تفریح و تفرج:
در این نوع گردشگری مسافرت برای تفریح در کانون توجه است. در کشورها یا مکانهایی که پذیرای گردشگر هستند کسانی مسافر تفریحی محسوب میشوند که در مقصد به تفریح و تفرج میپردازند، از اماکن دیدنی بازدید میکنند، سوغات میخرند، عکس میگیرند و سرانجام برای دورههای کوتاهمدت در آن مکانها اقامت میگزینند. در این نوع گردشگری، گردشگری ساحلی بسیار مورد توجه است و گردشگران معمولاً برای بهرهبرداری از دریاها به سواحل نقاط مختلف سفر میکنند؛ در این نوع گردشگری کشورهایی همچون اسپانیا، ایتالیا، ترکیه، یونان و آمریکا توانستهاند بیشترین جاذبهها را فراهم آورند. بیشتر تلاش بازاریابها و پژوهشگران صرف درک این گروه میشود و میکوشند تا چنین گردشگری را میان گروههایی از افراد که ازنظر اجتماعی، ترکیب جمعیتی یا روانشناسی ویژگیهای مشابه دارند، تقسیم کنند. با توجه به اینکه ایران کشور گرمی است و هزاران کیلومتر مرز آبی با دریای خزر در شمال و خلیج فارس و دریای عمان در جنوب دارد، در این زمینه کشوری با تواناییهای بالقوه است؛ اما به دلایل قانونی، عرفی و مذهبی تمایلی به رواج این نوع گردشگری وجود ندارد.
5. گردشگری دریایی:
گردشگری که از ساحل دور میشود و به وسط دریا و اقیانوس میرود، از دهه 1980 درحال گسترش است. کشتیهای بزرگ اقیانوسپیما که گردشگران را پذیرا میشوند و انواع تفریحات سالم و ناسالم را برای آنها فراهم میکنند، درحال گسترشاند. کشتی تایتانیک نمونه مشهور آن است، کشتی بزرگ کویین که سالن کنفرانس آن یکهزار و 80 نفر گنجایش دارد نیز هست و آنقدر مهم بوده که به دست ملکه الیزابت، پادشاه انگلستان افتتاح شد.
سایر تفریحات دریایی مثل غواصی، صید، شکار و مشارکت در پژوهشها (بهعنوان گردشگر) نیز درحال گسترش است. اما این شاخه از گردشگری دریایی نسبت به شاخه ساحل دریا درصد بسیار کوچکی از گردشگران را جذب میکند.
6. گردشگری طبیعت:
گردشگری طبیعت نوعی توریسم طبیعی و پایدار است که با مشارکت گردانندگان بومی و بهرهگیری از پتانسیلهای طبیعی میسر میشود. سازمان جهانی گردشگری اکوتوریسم را اینگونه تعریف میکند: «نوعی از گردشگری است که در آن مسافرت به مناطق طبیعی (که به نسبت بدون آسیب مانده) با اهداف مطالعاتی، بهره بصری از مناظر، رستنیهای طبیعی و حیات وحش و با توجه به جنبههای فرهنگی در گذشته و حال صورت میپذیرد.»
گستره فضایی این الگو محیط طبیعی مثل ساحل، جنگل، کوه، کویر، غار و نظیر اینها است؛ این گردشگری دربرگیرنده گونههای متفاوتی از گردشگران همچون زیستمحیطی، دریایی، ورزشی، صید و شکار، جمعآوری گیاهان و حیوانات و نظیر اینها است. طبق برآورد انجمن گردشگری زیستمحیطی، گردشگری طبیعت یا طبیعتگردی 20 درصد و گردشگری زیستمحیطی هفت درصد بازار مسافرت جهانی را در اختیار دارد؛ درآمد این نوع گردشگری اغلب جهت حفاظت از محیط و یا امور تحقیقاتی هزینه میشود و تنها تعداد کمی از کشورها نظیر کنیا بخشی از درآمدهای بهدستآمده را صرف امور دیگری میکنند. «گردشگری زیستمحیطی سرمایه و پول فراوانی را از نواحی مرکز به پیرامون میبرد و بدینترتیب عدالت اقتصادی پدید میآورد.» هرگونه برنامهریزی و سیاستگذاری در حوزه اکوتوریسم باید واجد شرایطی باشد که در وهلۀ نخست موجب توسعه اقتصادی جوامع شود و بعد تضاد میان منابع مورد استفاده گردشگران و زندگی ساکنان بومی را به حداقل برساند؛ چگونگی توسعه گردشگری در این بخش نباید تعارضی با ویژگیهای اجتماعی، زیستمحیطی و فرهنگی جوامع محلی داشته باشد.
منبع: کتاب اطلاعات توریستی کشورهای جهان. سایت کارناوال