تاق بستان از قدیمی‌ترین و زیباترین آثار باستانی ایران واقع در شمال شهر کرمانشاه است. اثری که سنگ نگاره‌ها و سنگ نوشته‌هایی از چند پادشاه ساسانی را در بر می‌گیرد. با وجود تلاش‌هایی که طی سالهای گذشته برای ثبت جهانی این اثر باستانی صورت گرفته، اما هنوز به ثبت نرسیده است.
تاق بستان سال 2007 میلادی در فهرست موقت ثبت جهانی یونسکو هم ثبت شد، اما با این وجود تاکنون ثبت جهانی آن محقق نشده است. پاسخ به اینکه چه موانعی باعث شده که تاکنون تاق بستان به ثبت جهانی نرسد را از مدیر این پایگاه ملی جویا شدیم.
محمدمهدی فیض آقایی با بیان اینکه هر اثر تاریخی برای اینکه به ثبت جهانی برسد باید حداقل از دو سال قبل در فهرست موقت ثبت جهانی یونسکو قرار گیرد، اظهارکرد: تاق بستان هم از سالها پیش در این فهرست قرار گرفته، اما پاره‌ای مسائل از جمله نبود یک عزم ملی و استانی، باعث شده تا کماکان به ثبت جهانی نرسد.
وی افزود: برای اینکه تاق بستان به ثبت جهانی برسد، باید یک عزم ملی و استانی شکل می‌گرفت و همه از مسئولین ارشد تا نمایندگان استان و حتی مردم برای این مطالبه پای کار می‌آمدند، اما متاسفانه این اتفاق در سالهای گذشته نیفتاده است.
وی ادامه داد: با وجود اینکه در این سالها عزمی برای ثبت جهانی شدن تاق بستان در استان نبوده، اما اقداماتی از سوی اداره کل میراث فرهنگی و پایگاه جهانی برای این اثر انجام شده است.
مدیر پایگاه ملی تاق بستان به محدود شدن سهمیه کشورها برای ثبت آثارشان در فهرست جهانی نیز به عنوان یکی دیگر از مشکلات پیش رو اشاره کرد و گفت: هر کشور سالانه تنها یک اثر را می‌تواند در فهرست آثار جهانی ثبت کند و این درحالیست که کشوری مانند ایران با سابقه تمدنی بسیار کهن که آثار تاریخی مهم و فراوانی دارد، انبوهی از پرونده‌های در صف جهانی شدن دارد، لذا وزارتخانه نیز برای ثبت جهانی پرونده‌ها سعی می‌کند اولویت‌هایی را مد نظر قرار دارد.
وی افزود: برای نمونه پرونده الموت که طی روزهای گذشته به ثبت جهانی رسید از بیش از 25 سال قبل روی آن کار شده و از طرفی این پرونده مربوط به استانی است که هنوز هیچکدام از آثار تاریخی آن (غیر از یک کاروانسرا در پرونده کاروانسراهای ایرانی) به ثبت جهانی نرسیده است، در حالی که ما در استان کرمانشاه چند اثر ثبت جهانی شده داریم.
فیض آقایی در ادامه خاطرنشان کرد: با توجه به محدودیت‌هایی که اکنون برای ثبت جهانی آثار وجود دارد، وزارتخانه روی ثبت پرونده‌ها به شکل زنجیره‌ای تاکید دارد. در این راستا در استان کرمانشاه نیز طی سالهای اخیر سیاست و رویکرد بر این قرار گرفته که چند اثر شاخص استان همچون معبد آناهیتا، تاق بستان و عمارت خسرو را در قالب یک پرونده زنجیره‌ای تحت عنوان «محور اشکانی - ساسانی، از معبد آناهیتا تا ایوان مدائن» به ثبت برساند.
وی ادامه داد: این اقدام دو پیامد مثبت خواهد داشت، اول اینکه چون پرونده بین‌المللی است خارج از نوبت در یونسکو مورد بررسی قرار می‌گیرد و دیگر اینکه چنین پرونده‌هایی ارزش بیشتری دارند و شاخص‌تر خواهند بود.
مدیر پایگاه ملی تاق بستان در پاسخ به اینکه آیا وجود رستوران‌ها در اطراف تاق بستان و عدم تملک آنها و همچنین ساخت و ساز در حریم منظری تاق بستان علت اصلی عدم ثبت جهانی تاق بستان در سالهای اخیر بوده، گفت: اینکه رستوران‌ها مانع اصلی ثبت جهانی شدن این اثر بوده، درست نیست. هر چند که قطعا برای ثبت جهانی شدن تاق بستان نیاز است برخی از این رستوران‌ها تملک شود و یک ساماندهی منظری به آنها داده شود، اما آنها در طول دهه‌های گذشته به بخشی از هویت این مجموعه تبدیل شده‌اند و صرفا نمی‌توان گفت به دلیل وجود آنها تاق بستان ثبت جهانی نمی‌شود.
وی ادامه داد: در خصوص ساخت و سازهایی که در حریم منظری تاق بستان صورت می‌گیرد نیز دقیقا این مسئله صدق می‌کند. با این حال ما بصورت مداوم به کسانی که ساخت و ساز انجام می‌دهند تذکر و اخطار می‌دهیم و حتی برای حدود 110 ساختمان نیز حکم تخریب گرفته‌ایم، اما چون محل زندگی مردم هستند، با چالش‌هایی برای اجرای این احکام مواجه هستیم.
فیض آقایی تاکید کرد: رستوران‌ها و ساخت و سازها هر چند برای ثبت جهانی شدن تاق بستان مشکل آفرین هستند، اما مانع اصلی محسوب نمی‌شوند. از طرفی اگر پرونده تاق بستان در قالب پرونده «محور اشکانی - ساسانی از معبد آناهیتا تا ایوان مدائن» تدوین شود، چون پرونده بسیار گسترده است، بنابراین سخت‌گیری‌ها و تمرکز روی نقاط ضعف تاق بستان نیز کاهش پیدا خواهد کرد.