سپهرغرب، گروه گردشگری: وجود تالاب‌های زیبا، رودخانه‌ها و تنگه‌های پُرآب و بی‌نظیر در کنار دیگر ظرفینت‌های آبی موجود در لرستان می‌تواند، زمینه‌ساز رونق گردشگری و اشتغال در این دیار باشد. اما شوربختانه با وجود برخورداری از این ظرفیت‌ها و استقبال پرشور گردشگران، صنعت گردشگری لرستان، از این حضور منتفع نمی‌شود و اقدامی نیز برای سامان‌دهی تورهای ورودی به استان و دریافت هزینه از آنان صورت نمی‌گیرد.

آب را الفبای آبادانی نامیده‌اند و هسته‌ نخستین آفرینش، جوهره‌ وجودی انسان و تشکیل‌دهنده‌ نیمی بیشتر کره زمین است. آب، آفرینش و آبادانی واژگانی دیرپا در شکل‌گیری هستی‌اند. ایرانیان باستان، در این سرزمین کم‌آب و نیمه‌بیابانی هماره آب را گرامی داشته‌اند و ارزش قطره‌قطرهی آن را دانسته‌اند. به‌ گاه خشک‌سالی، نذر و نیاز قربانی کرده و هنگامه‌ بارش باران، جشن و سُرور برپا.

اهمیت آب در اساطیر کهن تا حدی ا‌ست که ایرانیان، الهه‌ای به نام آناهیتا برای نگاهبانیش متصور شدند؛ این اعتقاد از دوران باستان تا اسلام نیز تداوم یافت و به جایی رسید که آب را مِهر حضرت فاطمه(س) پنداشتند.

در باور مردمان این سرزمین، نگاه معنوی به آب، جایگاه رفیعی دارد. نگاهی به جشن‌های آب در تاریخ ایران، زمان و شیوه اجرای آن، پیوندی میان آب و گردشگری برقرار می‌کند که گویی حلقه‌ مفقود شده گذشته و زمان حال است.

عموم صاحب‌نظران و اندیشمندان صنعت توریسم بر این باورند که گردشگری بدون آب، معنی و مفهوم دیگری می‌یابد. اکنون اکثر کشورهایی که چرخ اقتصادشان از این طریق می‌چرخد، آب را سنگ‌بنای گردشگری قرار داده‌اند. از آب‌گرم‌های معدنی تا رودهای خروشان، دریاچه و تالاب، چشمه‌سار و آبشار، غارهای آبی و موجودات غارزی، ورزش‌های آبی و ماهی‌گیری؛ تنها گوشه‌ای از مقوله‌ی آب-گردشگری در صنعت توریسم است.

آب‌بناهای کهن موجود در ایران که تنوع آن‌ها در لرستان بسیار چشم‌گیر است و توجه گردشگران زیادی را در دنیا به خود جلب کرده است. قنات، پایاب، گاوچاه، سد یا بند، پل، کانال و تونل‌های آب‌بَر، یخ‌چال، مهرابه، آسیاب، حوض‌های صخره‌ای و آب‌انبار برخی از این نمونه‌هاست.

این سازه‌های آبی-تاریخی تحت عنوان گنجینه آب، نقش بی‌بدیلی در میان جاذبه‌های تاریخی-طبیعی ایفا می‌کنند. در بسته‌های گردشگری استان‌هایی مانند یزد، کرمان و کاشان، بازدید از این قبیل آثار در اولویت قرار دارد.

به گواه آمار، سالانه بیش از 12 میلیارد متر مکعب آب شرب و شیرین از استان لرستان خارج می‌شود. در حالیکه نه اجازه برداشت کافی از آن به کشاورزان لرستان داده می‌شود و نه امکان احداث سدهای بزرگ و نیروگاه برق‌آبی بر روی رودخانه‌های خروشان کشکان، زال و سزار وجود دارد. بنابراین در چنین شرایطی تنها راه بهره‌مندی از این ثروت و فرصت جاری گردشگری است.

خوش‌بختانه جریان رودخانه‌ها در لرستان، محل زایش سراب‌ها و تالاب‌ها با رشته‌کوه‌های درهم‌تنیده‌ و جنگل‌های زاگرس، طبیعی کم‌نظیر آفریده که دل هر بیننده‌ای را می‌رباید. تنگه‌های شیرز، هَلد، دره‌خزینه، کول‌چپ، کول‌پیر، کول‌خانی، کول‌راد، لی‌لی، نی‌گاه، شوه‌خو و... به‌عنوان بسته‌های بی‌مانند گردشگری در این راستا نقش کلیدی ایفا می‌کنند.

در هیچ کجای ایران، تجمع 11 تالاب متنوع در یک مکان وجود ندارد. کمتر نقطه‌ای از کشور را سراغ داریم که ده‌ها پدیده ژئوتوریسمی را دارا باشد یا بیش از هزار سازه آبی-تاریخی در آن خودنمایی کند.

اما شوربختانه با وجود برخورداری از این ظرفیت‌ها و استقبال پرشور گردشگران، صنعت گردشگری لرستان از این حضور منتفع نمی‌شود و اقدامی نیز برای سامان‌دهی تورهای ورودی به استان و دریافت هزینه از آنان صورت نمی‌گیرد.

در بسیاری از مواقع شاهدیم که خیل گردشگر داخلی از تنگه‌های زیبای لرستان بازدید می‌کنند. اما ریالی از این سفر، عاید صنعت گردشگری استان یا جوامع محلی نمی‌شود و برآیند این‌گونه سفرها، رهاسازی پسماند و زباله‌ در عرصه طبیعت و تخریب محیط زیست انسانی و جانوری منطقه است.

می‌دانیم که امکانات دولتی محدود و جذب سرمایه‌گذار برای تک‌تک این آثار، امری دشوار یا محال است و نیک‌تر می‌دانیم که وضعیت اسف‌بار بیکاری به‌خصوص در جوامع روستایی، دردی گران است. بنابراین در شرایط فعلی، جوامع محلی به‌خاطر حضور دائم و اشراف کامل به محیط پیرامون می‌توانند، بهترین متولی و بهره‌بردار از بخش گردشگری ‌آب باشند.

با تقویت این قشر اجتماعی به همراه آموزش‌های لازم و مدیریت صحیح، می‌توان به راحتی، بخش گردشگری آبی را به درآمدزایی رساند و در کنار آن، اشتغال صدها نفر از روستاهای دوردست لرستان را رقم زد. نمونه موردی، تنگ لی‌لی شهرستان دورود است که مالک منطقه به‌صورت خودجوش وارد عمل شده و با ارائه خدمات اندکی به متقاضیان، اشتغالی به نسبت پایدار را در منطقه رقم زده است.

اگرچه در این میان جای آموزش و مدیریت صحیح خالی است، اما ازنظر ورود جوامع محلی به‌عنوان بهره‌بردار از آب‌های روان و بلااستفاده قابل تحسین است.

امید که مسئولان امر با الگوبرداری از این نمونه به شیوه‌ای منطقی‌تر و علمی، از ظرفیت فوق‌العاده جوامع محلی و آب‌های سطحی بهرمند شوند و گامی مثبت و ماندگار در راستای تقویت صنعت توریسم و توسعه پایدار لرستان بردارند.