سپهرغرب، گروه فرهنگی - عباس سریشی: سرانجام بعد از مدت‌ها انتظار، قطار 2018 میلادی به ایستگاه شهریور در همدان رسید تا مسافران آن که از اقصا نقاط آسیا، بزرگ‎ترین و کهن‌ترین قاره جهان برای شرکت در گردهم‌آیی بزرگی که از چندی قبل کارت دعوت‌های آن صادر شده بود شرکت کنند. همدان، پایتخت گردشگری آسیا؛ شهری که قرار است حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد، البته نه صرفاً برای خود بلکه به نمایندگی از یک سرزمین و تاریخ چند هزارساله و مردمانش. درواقع قرار است تا در این رخداد بزرگ، عیار صنعت گردشگری یک کشور در این شهر کهن تاریخی به محک داوری و ارزش‌گذاری گذاشته‌شده و اعلام شود که تا چه میزان در این حوزه و صنعت صاحب توانایی و هنر و مرد عمل هستیم. بسیاری بر این عقیده‌اند که برگزاری رویداد‌های بین‌المللی در همدان بیشتر از آنکه بتواند معرف ظرفیت‌ها و فرصت‌های گردشگری این استان در دید جهانیان باشد بیشتر یک آزمون کشوری است که می‌توان در آینه آن انعکاس و برآیند‌های این حوزه را مشاهده و مشخص کرد و ازآنجاکه این اجلاس نخستین بار است که در ایران و به میزبانی همدان برگزار می‌شود پس باید ضمن توجه خاص به آن دقت کرد که نتایج این آزمون بزرگ (در حوزه توانمندی‌ها و شایستگی‌ها حوزه گردشگری) در کل کشور ما نیز تأثیرگذار باشد.؛ بنابراین می‌طلبد که نوع توجه به کمیت و کیفیت اجرایی این رویداد مهم و ساختار میزبانی آن در حد و اندازه و سطح بین‌المللی باشد و نه استانی و حتی کشوری. از منظر صاحب‌نظران برگزاری این اجلاس فرصت مغتنم و بسیار خوبی برای معرفی استان همدان و جذب گردشگر برای آن است و باید برای استفاده از تمام ظرفیت‌ها و فرصت‌های آن آماده شد گو اینکه برای تحقق این امر نیز می‌طلبد که همه دلسوزان و دغدغه مندان، پا را از مرز شعار فراتر نهاده و با ساماندهی و زدودن گرد غفلت از چهره داشته‌های تاریخی و جاذبه‌های همدان، این فرصت را تبدیل به افقی درخشان برای همدان 2018 کنند. درواقع اگر رونق گردشگری و ایجاد درآمد پایدار در ایران و همدان مهم‌ترین هدف رویداد همدان 2018 باشد پس طبیعی است که تنها یک سازمان خاص مانند میراث فرهنگی و گردشگری نمی‌تواند و نباید که به‌تنهایی بار سنگین آن را بر دوش کشیده و متولی اول و آخر آن محسوب شود و یک همت همگانی و جمعی متشکل از همه ارگان‌ها، سازمان‌ها و نهادها را می‌طلبد تا در اجرای مطلوب آن مشارکت لازم را در دستور کار ویژه خود قرار داده و پای‌کار باشند، موضوعی که در نخستین روز برگزاری این اجلاس آن را از نگاه مردم به‌نقد و بررسی نشستیم. مردم چقدر در جریان این رخداد بودند شاید نخستین و مهم‌ترین سؤالی که دراین‌بین به ذهن همه ما برسد میزان اطلاعات مردم شهر همدان به‌عنوان ساکنان شهر میزبان این مراسم از چند چون آن است. اینکه باوجود گذشت بیش از یک سال از انتخاب این شهر برای میزبانی چنین رویدادی تا چه میزان بستر برای آشنایی و هماهنگ‌سازی مردم و فرهنگ آنان با این رخداد مهیا شده قطعاً یکی از مهم‌ترین موضوعات قابل‌طرح و تأمل این فرایند و رخداد بین‌المللی است. اگرچه به گفته مسؤولان برای پیش‌نمایش و نیز آماده‌سازی فکری مردم بیش از ده‌ها برنامه در سطح ملی و جهانی برای این دو رخداد تدارک و در شبکه‌های سراسری صداوسیما نیز اقدام به ساخت آگهی‎های تبلیغاتی انیمیشنی در خصوص توانمندی‌های استان در حوزه گردشگری شده و یا طی این مدت با نصب صدها پرچم و بنر و طراحی‌های روی اتوبوس‌های درون‌شهری با موضوع اجلاس گردشگری و یا برخی آرایه‌های درون‌شهری تلاش و فعالیت‌هایی در این خصوص صورت گرفته اما آنچه از سخنان برخی از شهروندان برمی‎آید بیشتر بیانگر وجود نوعی بی‌اطلاعی و یا کم‌اطلاعی از محتوا و یا حتی اصل این برنامه است! موضوعی که هم می‌تواند مبین عدم توجه و یا اشتیاق مردم به درک محتوای این رخداد باشد و یا کمبود و کمرنگی در تبلیغات میدانی، واقعیتی که می‌توان با توجه به پاسخ‌های دریافتی آن را کاملاً حس و درک کرد. این پرسش که تا چه میزان در جریان برگزاری نشست گردشگری در همدان بودید برای 50 نفر از همشهریان همدانی مطرح ‌شد که در این نظرسنجی 10 نفر عنوان کردند که برایشان اهمیتی نداشته، 19 نفر بیان کردند که اخیراً از رسانه‌ها متوجه شده‎اند، 13 نفر کاملاً اظهار بی‌اطلاعی کردن و هشت نفر نیز گفتند که تا حدودی در جریان بوده‎اند. در این گروه 50 نفره، خانم‌ها کمترین اطلاع را از چگونگی برگزاری کمی و کیفی این برنامه داشتند، درعین‌حال عدم تبلیغ میدانی مناسب و پررنگ را برای این رخداد از مهم‌ترین علل بی‌اطلاعی خود عنوان می‌کردند. این موضوع چقدر برای مردم شهر ما مهم است بی‌شک برگزاری چنین رخدادهایی همان‌گونه که برای دولت‌ها از منظر روابط دیپلماتیک مهم تلقی می‌شود برای مردم نیز باید جالب باشد به این شرط که مردم درک ملموسی از آن داشته و یا بتوانند نتایج آن را (به‎خصوص در کوتاه‌مدت) در زندگی خود حس کنند. طرح این سؤال که برگزاری چنین رخدادی چقدر برای مردم شهر ما مهم است پاسخ‌های زیر را به همراه داشت که البته قضاوت آن نیز با خوانندگان خواهد بود. نظر 4 نفر بر این بود که تأثیر خاصی را تصور نمی‌کنند، 20 نفر معتقد بودند که باید منتظر گذشت زمان بود، 11 نفر اظهار کردند که تا حدودی مهم و تأثیرگذار است و 15 نفر نیز تأکید داشتند که برگزاری این رویدادها بسیار مهم است. از نظر بسیاری از این شهروندان اگرچه نفس برگزاری این اجلاس (به دلیل حضور نمایندگان چندین کشور در همدان) به لحاظ سیاسی- اجتماعی و حتی گردشگری مهم تلقی می‌شود اما ناگزیر باید در گذر زمان شاهد تأثیرات آن بود، چراکه اگر این موضوع باعث ایجاد یک تحول ساختاری و زیربنایی در مقوله گردشگری شود قطعاً رخداد خجسته و خوشایندی خواهد بود اما اگر صرفاً در قالب یک نشست زمانی بوده و جنبه ظاهرسازی به خود گیرد برگزاری آن چندان مهم تلقی نخواهد شد. سهم گروه‌ها و طیف‌های سنی از این اجلاس بی تردید توجه به همه مطالبات و خواسته‌های گروه‌های سنی و طیف‌های اجتماعی یکی از مهم‌ترین و اساسی‌ترین موضوعات قابل‌طرح در این‌گونه نشست‌ها و اجلاسیه‌هاست. اینکه فراموش نکنیم موضوع گردشگری صرفاً به یک عنوان خاص مانند مسافرت و یا گردش ختم نشده و باید برای آن ابعاد و زوایای مختلفی را برای همه اقشار جامعه از هر جنسیت، سن و یا عقیده تعریف و تبیین کرد. بسیاری از مصاحبه‌شوندگان بر این نکته اذعان داشتند که تاکنون و از سوی مدیریت اجرایی این برنامه به‌هیچ‌عنوان شاهد نگاه خاص به این موضوع نبوده‌اند و اینکه اغلب نیز حتی از محتوای مطرح‌شده و یا هدف‌گذاری‌های این طرح بی‌خبرند پس نمی‌توانند در باب سهم خواهی طیفی و سنی خود ازاین‌گونه رخدادها و رویدادها اظهارنظر مشخصی داشته باشند. این‌گونه به نظر می‌رسد که شاید سرمنشأ و مهم‌ترین علت این امر عدم تحلیل قبلی و یا فقدان نشست‌ها و برنامه‌های میدانی در این موضوع باشد؛ اینکه تاکنون به‌جز چند برنامه خاص با حضور اشخاص مدیریتی، در این باب فعالیت دیگری صورت نگرفته و حتی تحقیقات میدانی‌ نیز در خلال این یک سال انجام‌نشده تا در صورت امکان مردم نیز در قالب گروه‌های سنی و جنسیتی در این خصوص به اظهارنظر پرداخته و یا مطالبات و حرف‌های خود را بیان کنند. در سؤالی مبنی بر اینکه آیا فکر می‌کنید در این‌گونه برنامه‌ها با توجه به سن، جنسیت، طبقه اجتماعی و موارد دیگر، برنامه‌ریزی مشخصی در خصوص سهم و حقوق افراد در گردشگری تعریف و تعیین می‌شود؟ پاسخ چهار نفر نمی‌دانم، هشت نفر بی‌خبرم، هشت نفر ضمانت اجرای ندارند و فقط در حد یک سری قوانین مکتوب هستند، 11 نفر تا حدودی و 19 نفر خیر بود. متأسفانه نگاه اغلب پرسش‌شوندگان به این رخداد بیشتر شبیه یک نشست و یا همایش تبلیغی و یا غیر اجرایی بود که متولیان آن به دنبال نمایش جایگاه خود هستند و اگر هم در اثنای آن قوانین و یا بایستگی‌هایی تعریف و تعیین می‌شود یا به مرحله اجرا نمی‌رسد و یا در کشور ما قابلیت اجرایی ندارد. نکته‎ای که بیان آن خالی از لطف نیست اینکه نه‌تنها از منظر برخی از همشهریان بلکه از دید صاحب‌نظران و فعالان گردشگری، در طول یک سال گذشته حداقل باید چند نشست تخصصی با حضور مردم و یا نمایندگان آن‌ها برگزار می‎شد تا هم سخنان آن‌ها شنیده شود و هم مقداری ذهن‌ها آماده پذیرش این رخداد شود...اما! آیا این رخداد توانست در وضعیت ظاهری شهر تأثیری بگذارد؟ اگرچه در طول هفته گذشته شاهد فعالیت‌های نسبتاً محسوس و مشهودی در خصوص آذین‌بندی و چهره‌آرایی شهر جهت پذیرایی و استقبال از میهمانان این نشست بودیم که البته مردم نیز این فرایند را تا حدودی درک کرده و بدان اذعان داشتند، اما شکی نیست، برگزاری این رخداد بین‌المللی که توسط بسیاری از نمایندگان، ارزیابان جهانی و ایرانی مورد تحلیل، تجزیه و نقد قرار می‌گیرد قطعاً از آن‌چنان اهمیت و جایگاهی برخوردار بوده و هست که نه‌تنها می‌طلبید از مدت‌ها قبل بر روی آن سرمایه‌گذاری‌های خاص شود بلکه این انتظار هم رفته و می‌رود که در خلال برگزاری آن شاهد تموجی از برنامه‌های بصری و محتوایی در داخل شهر و حتی بیرون از آن باشیم. در تحلیل‌های کیفی صورت گرفته توسط شهروندان این‌گونه عنوان شد که چون فرایند شهرآرایی همدان در عید نوروز بسیار زیبا و درخور تمجید و تحسین بود پس این انتظار می‌رفت که همین فرایند و البته با بسامدهای پرمحتواتر (در قالب نورپردازی، برگزاری جشن‌ها و نشست‌های عمومی، برنامه‌های تلویزیونی و موارد دیگر) در خصوص این اجلاس بین‌المللی نیز اجرا شود اما متأسفانه این موضوع فقط در نقاط خاصی از شهر بسیار متجلی و محسوس بود که این جالب نیست. همچنین وجود ظرفیت‌های گردشگری و فضاها و فرصت‌های متعدد قطعاً می‌توانست بسیار بهتر و قابل‌قبول‌تر مورداستفاده قرار گیرد اما این‌گونه نبود! مضاف بر اینکه در اکثریت این برنامه‌ها شاهد هیچ‌گونه فراخوان و یا دعوت از هنرمندان برای ارائه طرح‌های هنری و محتوایی نبودیم و بیشتر شهر در حال تعمیر، بازسازی و یا ترمیم و لعاب زنی به زیرساخت‌ها بود تا موج‌سازی تبلیغی و بصری مفهومی. درواقع این‌گونه باید گفت که ما فرصت تبلیغات میدانی را از دست دادیم درحالی‌که بهترین و بیشترین زمان، انرژی و سرمایه فکری جوان را برای مهیاسازی شرایط در دست داشتیم چنانکه اغلب مردم معتقدند مدیریت شهری باید فعال‌ترین حوزه در برگزاری باشکوه این رویداد فراملی می‌بود اما نتوانست باوجود تلاش‌ها از ظرفیت‌های موجود بیشترین استفاده را ببرد. در پاسخ به این سؤال که آیا این رخداد توانست در وضعیت ظاهری شهر تأثیری بگذارد؟ 6 نفر نظر خاصی نداشتند، سه نفر اظهار کردند که فقط در برخی نقاط نمود داشت، پنج نفر معتقد بودند که جلوه هنری جدید، بدیع و محسوسی نداشته، نظر 6 نفر بر این بود که بسیاری از ظرفیت‌های شهری مغفول ماند، 12 نفر عنوان کردند که فقط در هفته اخیر رنگ و لعاب داشت درحالی‎که می‌شد به نحو بهتری برگزار شود و تکراری بود و هشت نفر نیز ظاهر شهر را چندان درخور شأن یک رویداد جهانی ندانستند که این پاسخ‌ها بسیار قابل‌تأمل بود. البته این موضوع را باید از آن منظر نگریست که به اذعان بسیاری از مطلعان، ضروری بود که مسؤولان و متولیان امر، استفاده بهینه از این فرصت پیش‌آمده را از مدت‌ها قبل و با استفاده از تمام ظرفیت‌های موجود در اولویت نخست استان قرار می‎دادند و با بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی، برنامه‌ریزی و هم‌افزایی، زمینه‌های بهره‌برداری از این رویداد مهم را برای توسعه پایدار گردشگری استان همدان فراهم می‌کردند. درواقع انتظار می‌رفت که تعریف و اجرای پیش‌نیازها و امکانات شهر همدان در حد و اندازه عنوان پایتخت گردشگری 2018 آسیا تعریف، هدف‌گذاری و اجرا می‌شد نه صرفاً در حد یک رویداد منتج به خانه‌تکانی و نظافت‎گونه فصلی. برگزاری چنین رخدادی چقدر به نفع شهر ماست شکی نیست که برگزاری هر رویداد و یا رخداد اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دارای بسامدها، منافع، فواید و حتی ضرر و زیان‌های متفاوتی برای جامعه و یا متولیان برگزاری آن داشته گو اینکه هرگونه ضرر و یا منفعت‌های حاصله نیز ارتباط وثیق و تام و تمامی با نوع برگزاری اهداف و چشم‌اندازهای آن و نیز توانایی متولیان در جذب نظرات، آرا و یا جلب موافقت و مخالفت اعضای جلسه دارد. از نظر برخی میزبانی دو رویداد بزرگ بین‌المللی (سازمان جهانی گردشگری و میزبانی وزرای خارجی 34 کشور آسیایی) در همدان می‌تواند در صورت استفاده حداکثری از ظرفیت‌های آن، زمینه‌ساز رونق گردشگری خارجی و نقطه عطفی در معرفی ظرفیت‌‌های گردشگری استان همدان در عرصه جهانی و ارتقای صنعت گردشگری این استان باشد. این موضوع حتی به‌صورت مستقیم نیز می‌تواند در مقوله گردشگری پایدار، اشتغال پایدار و ارزش‌افزوده پایدار در جامعه و شهر ما تأثیرگذار باشد مشروط به آنکه با استفاده بهینه از این فرصت پیش‌آمده و با بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی و با برنامه‌ریزی و هم‌افزایی، زمینه‌های بهره‌برداری از این رویداد مهم را برای توسعه پایدار گردشگری استان همدان از مسیر گردشگری به‌سوی مقصد گردشگری سوق دهند. موضوع اینجاست که جهت تحقق این خواسته می‌طلبد تا با تأکید بر راهبرد اصلی استان مبنی بر حرکت به‌سوی توسعه گردشگری به‌عنوان محرک اقتصاد، تولید و اشتغال ضمن تشکیل شورای سیاست‌گذاری استانی، تعریف کمیته‌های مرتبط و تقسیم وظایف، تعریف پلان تبلیغات رویداد‌ها و آغاز به‌موقع و جامع تبلیغات محیطی و نیز برنامه‌ریزی‌های مدون و مناسب از فرصت این رویداد برای معرفی ظرفیت‌‌های استان همدان در عرصه بین‌المللی استفاده کرد. به اعتقاد بسیاری از صاحب‌نظران اگر تمامی دستاوردهای این رویداد را به یک نمایش تصویری از یک اجلاس و یا افتتاح چند هتل منحصر کنیم قطعاً این رخداد هیچ دستاورد خاصی را برای ما به همراه نخواهد داشت اما اگر همین تجربه را به‌عنوان سنگ زیربنای یک ساختار آینده‌ساز تعریف کرده و در ادامه آن بتوانیم افق‌ها و چشم اندازه‌های جدیدتری را با استفاده از تجربیات اجرایی در همه حوزه‌ها اعم از هنری، اجتماعی، دینی و غیره (نه صرفاً آرایش شهری و مبلمان محوری) تعریف و تبیین کنیم، قطعاً دست پری نصیبمان خواهد شد. به اعتقاد برخی کارشناسان یکی از موضوعات بسیار مهم اما مغفول در این حوزه، فقدان اعتماد به نیرو و فکر جوان بومی و نیز خروج چنین برنامه‌هایی از دایره انحصارگرایی دولتی است. قدر مسلم تا زمانی که مردم به‌عنوان مخاطبان و بدنه اصلی اجتماع هیچ سهمی را از محتوای این برنامه‌ها نداشته باشند و یا برنامه‌های تعریف‌شده هیچ انطباقی با مطالبات به‌حق و واقعی آنان نداشته باشد هیچ‌کدام از خروجی‌های این نشست‌ها و همایش‌ها به معنای واقعی به بار ننشسته و یا موردقبول واقع نخواهد شد. برخی از همشهریان در پاسخ به این سؤال که برگزاری چنین رخدادی چقدر به نفع شهر ماست (ازنظر مادی و معنوی)؟ دو نفر اظهار کردند که اثرات کلانی در سطح ملی و جهانی دارد اما در همدان مشخص نیست، 18 نفر از محتوای این اجلاسیه اظهار بی‌خبری کرده و گفتند که نظری ندارند، هشت نفر معتقد بودند که ممکن است در طولانی‌مدت اثراتی داشته باشد و23 نفر نیز عنوان کردند که بعید می‎دانند اثر محسوسی در شرایط فعلی داشته باشد!