سپهرغرب، گروه گردشگری: گردشگری کودک نوعی از گردشگری است که نیازهای گروه ذی‌نفع ناهمگن بین 3 الی 13 سال را هدف قرار می‌دهد. کودکان در این گروه سنی بازدیدکنندگان باارزشی هستند که در شاخص‌هایی که گردشگری می‌تواند ارائه دهد، دانش خود را گسترش، مهارت خود به‌خصوص مهارت‌های اجتماعی و فرهنگی‌شان را پرورش و تجاربشان را گسترش می‌دهند، با گروه‌های هم‌سالشان ارتباط برقرار می‌‌کنند و سهم اقتصادی قابل‌توجهی را برای مکانی که بازدید کرده‌اند، فراهم می‌کنند.

     گردشگری کودک از نگاه یونیسف

گردشگری کودک نوعی از گردشگری است که نیازهای توسعه و پیشرفت کودکان در سن‌های مختلف را هدف قرار می‌دهد (نیازهای اجتماعی، فیزیکی و ذهنی) و به‌طورمعمول یک مؤلفه ترکیبی از آموزش و سرگرمی دارد.

یونیسف (2012) یک شکل ساختاری از این شاخه از گردشگری ارائه می‌دهد و در آن گردشگری آموزشی و مدارس بخش‌هایی از گردشگری کودکان و جوانان هستند که می‌توانند همپوشانی داشته باشند؛ اما نه لزوماً از طریق آموزش؛ بلکه می‌توانند فرآیندهای دیگری غیر از سیستم مدرسه و آموزش را نیز شامل شوند.

     گردشگری با طعم آموزش

به‌عبارت‌دیگر، گردشگری آموزشی می‌تواند سنین متفاوتی را پوشش دهد. کودکان و جوانان در این محدوده سنی بازدیدکنندگان بسیار ارزشمندی هستند که با قابلیت‌هایی که گردشگری در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد به توسعه دانش و مهارت‌های شخصی خود (به‎خصوص مهارت‌های اجتماعی و فرهنگی) می‌پردازند؛ تجربیات خود را گسترش داده، با همسالان خود ارتباط برقرار می‌کنند و به‌طور قابل‌توجهی به اقتصاد محل مورد بازدید خود کمک می‌کنند.

در این تعریف، سفر افراد 0 تا 30 سال به دودسته گردشگری کودکان و گردشگری جوانان تقسیم‌شده که گردشگری کودکان را در دودسته 0 تا 6 سال و 7 تا 15 سال و گردشگری جوانان را در سه دسته 15 تا 19 سال، 20 تا 24 سال و 25 تا 30 سال قرار می‌دهد و گردشگری مدارس را زیر‌مجموعه این نوع گردشگری می‌داند.

     گردشگری مدارس

کار و کوپر (2003) گردشگری مدارس را تمامی سفرهایی می‌دانند که به‌وسیله مدارس ابتدایی و متوسطه برای سنین 5 تا 18 سال سازماندهی‌شده‎است.

سفرهای مدارس شامل سفرهای داخلی و بین‌المللی و مبادلات دانش‌آموزان می‌شود. سفرهای مدارس (برای هر دو نوع مدارس ابتدایی و متوسطه) می‌توانند به دودسته تقسیم شوند:

نوع نخست، بر اساس محتوای درسی که مستقیماً مرتبط با دروس تدریس شده در کلاس‌ها است و بخش اصلی درس و یا بیشتر از آموزش رسمی را ارائه می‌کند.

نوع دوم، سفرهای میدانی که ممکن است فراتر از محتوای درسی تعریف شود. این سفرها خارج از محدوده‌ محتوای درسی طراحی‌شده‌اند و مستقیماً مرتبط با ساختار و متن کلاس درسی نیستند.

     بازار گردشگری کودک

بازار گردشگری کودک به دلیل ویژگی‌های ذاتی که در نوع مخاطب و بازار هدفی که دارد به یکی از بازارهای سودآور و پررونق تبدیل‌شده، چراکه در عصر حاضر کودکان سهم بالایی از مصرف سرانه درآمد خانوار را به خود اختصاص می‌دهند و از طرف دیگر به دلیل تأثیر بر نظر والدین در انتخاب مقصد سفر نیز نقش مهم و بسزایی دارند؛ بنابراین ورود به این بازار با رعایت اصول و موازین این نوع گردشگری، تصمیمی اثربخش و عقلایی است.

از طرف دیگر، گردشگری کودک به دلیل نوپایی در بازار ایران و عدم وجود رقیبان زیاد به اقیانوس آبی مشهور بوده و کسب سهم بازار در این اقیانوس با دردسر و هزینه‌های کمتری همراه است.

     گردشگری کودک در ایران

گردشگری کودک در کشور ایران با مشکلاتی روبه‌رو است. برخی از تفاوت‌ها در آموزش، مبتنی بر اجتماع است؛ که تمایز بین خانواده‌های کاری و خانواده‌های با کلاس تحصیلی بالا را مشخص می‌کند و این به‌نوبه خود برای ارتقای گردشگری آموزشی کودکان یک مشکل به‎شمار می‌رود. از دیگر مشکلات در اجرای گردشگری کودک می‌توان به منابع مالی و حمایت‌های مالی محدود، نبودن منابع انسانی باتجربه و ماهر برای تسهیل ارائه خدمات آموزشی، عدم آگاهی نسبت به اهمیت سفر و تأثیرات مثبت آن بر کودکان اشاره کرد.

پس با استفاده از اختصاص منابع مالی کافی، حمایت مواد آموزشی و تکنیکی، متخصصان حرفه‌ای گردشگری و به‌طورکلی آگاهی مردم از اهمیت سفر، می‌توان آموزش مناسب کودکان که برای خلق یک شهروند متعهد آینده یک ملت مفید باشد را از طریق گردشگری کودک تضمین کنیم.

همان‌طور که اشاره شد سفرهای کودکان می‌تواند از طریق مدارس، خانواده‌ها و یا همراه با گروه همسالان برگزار شود. کودکان 8-14 سال می‌توانند تأثیر بسزایی روی والدینشان بگذارند؛ چه در انتخاب مقصد و چه برای فعالیت‌هایی که در مقصد انجام می‌دهند. افراد جوان، گروه هدف مناسبی برای بازاریابی مقصد به‎شمار می‌روند، چراکه مشتریان اکنون و آینده هستند و همین‌طور بر روی بزرگ‌سالان نیز می‌توانند تأثیرگذار باشند، درحالی‌که سازمان‌های مدیریت مقصد اغلب مشتریان و گردشگران جوان را نادیده می‌گیرند.

کودکان مصرف‌کنندگانی قدرتمند هستند که به‌عنوان گردشگران آینده و تأثیرگذار، دیدشان نسبت به تجارب اهمیت دارد.